Menno Snel, staatssecretaris van Financiën tussen 2017 en 2019, had graag gezien dat de omgang met klachten van gedupeerden binnen de Belastingdienst veel beter veranderd was. Het toeslagensysteem was volgens hem "een fabriek".

"De kern van wat er misging bij het systeem Toeslagen, is dat het gebouwd is zonder een greintje menselijke maat", zei Snel woensdag tegen de ondervragingscommissie die de toeslagenaffaire onderzoekt.

De afdeling Toeslagen van de Belastingdienst is verantwoordelijk voor de uitbetaling van kinderopvangtoeslag aan de ouders. Dat is in duizenden gevallen misgegaan, omdat ouders door de fiscus onterecht werden verdacht van fraude.

De wet schreef toen voor dat bij een kleine fout bij het betalen van de eigen bijdrage, alle uitbetaalde toeslagen werden teruggevorderd. Dat leidde tot stopzetting van toeslagen en rekeningen van soms tienduizenden euro's, met grote financiële problemen tot gevolg.

Het toeslagensysteem is de afgelopen dagen tijdens de verhoren vaker aangeduid als een "fabrieksproces" dat maar moeilijk te stoppen bleek, ook al doken regelmatig schrijnende verhalen van ouders op.

Snel schetste het beeld dat de afdeling Toeslagen slechts bezig was met een afvinklijst. "Als je ergens het vinkje niet goed zet, gaat het er niet om of het fraude is of niet. Dan is het van: hupsakee, weg met die toeslagen."

Belastingdienst te vaak in het defensief

De oud-bewindsman vond dat de Belastingdienst soms te defensief reageerde op kritiek van buiten. "Er zit een kern van waarheid in die kritiek. Dat moet je proberen te pakken."

Naar de reden van die defensieve toon kon Snel alleen maar gissen. "Misschien was het de cultuur, misschien de felheid van de aanvallen? Ik weet het niet."

"Ik kwam in het defensieve vast te zitten. Ik hoop dat ik daar een volgende keer sneller uitkom."

Snel wees op risico's voor nieuw stelsel

Snel werd de afgelopen dagen meerdere keren aangewezen als de persoon die op het laatste moment een wijziging blokkeerde waarmee de ellende met het terugvorderen van de toeslagen wellicht eerder gestopt had kunnen worden.

Op Sociale Zaken, het ministerie dat de regels bepaalt voor de kinderopvang, werd hard aan die oplossing gewerkt, maar Financiën, verantwoordelijk voor de uitvoering, waarschuwde voor de risico's.

In het plan van Sociale Zaken kwam de uitvoering bij DUO te liggen, in plaats van bij van de Belastingdienst. "Van Ark (destijds staatssecretaris van Sociale Zaken, red.) mocht zelf de beslissing nemen. Ik zei alleen maar dat het risicovol was."

Tamara van Ark werd eerder op de dag gehoord en verklaarde dat ze uiteindelijk op basis van de informatie die ze van Snel kreeg, besloot ervan af te zien het toeslagenstelsel om te bouwen.