Ambtenaren van het ministerie van Sociale Zaken hebben geprobeerd om het beleid van de kinderopvangtoeslag minder hard te maken. Maar gaandeweg bleek dat zo ingewikkeld, dat de poging strandde. Toenmalig minister Lodewijk Asscher heeft de plannen nooit gezien.

"Ik vond het verschrikkelijk wat die ouders overkwam", zei Marcelis Boereboom, hoge ambtenaar op het ministerie van Sociale Zaken tussen 2013 en 2017, donderdag tegen de ondervragingscommissie die de toeslagenaffaire onderzoekt.

Boereboom had een "ongemakkelijk" gevoel dat de kinderopvangtoeslag bij de kleinste fout al werd stopgezet en dat ouders alles moesten terugbetalen; de 'alles-of-niets-aanpak'.

Ouders werden volledig verantwoordelijk gehouden voor de toeslagen, zij moesten de regels kennen. "Dat vond ik een vrij zware opdracht", zei Boereboom. "Daarom wilde ik er vanaf."

Veel ouders belandden in grote financiële problemen, omdat het soms om tienduizenden euro's ging die zij aan de fiscus moesten overmaken.

Sociale Zaken wilde 'harde kantjes eraf'

Boereboom wilde "de harde kantjes" van het beleid halen. Daarnaast bedacht hij voor de toekomst dat de kinderopvang direct gefinancierd zou worden zodat de toeslag kon verdwijnen. Maar dat kostte veel tijd en was een ingewikkeld proces, ondervond hij.

Met de kennis van nu, zegt Boereboom, was het beter geweest om ouders te helpen die al in de problemen zaten en het systeem op de lange termijn om te gooien. "Het is veel gecompliceerder dan je op voorhand zou denken."

Op Sociale Zaken had men sterk de overtuiging dat de kinderopvang niet gratis mag zijn, de eigen bijdrage was een bewuste, politieke keuze. Daarbij was de strenge antifraudeaanpak, als reactie op de Bulgarenfraude, door de rechter goedgekeurd.

Mogelijke oplossing bereikte toenmalig minister Asscher nooit

Toch werd er eind 2014 tussen het ministerie van Financiën, de uitvoerder van de toeslagen, en het ministerie van Sociale Zaken als beleidsbepaler in het dossier een 'expertmeeting' georganiseerd. Op beide ministeries had men namelijk het gevoel dat terugvorderen tot schrijnende situaties kon leiden.

Daar kwamen voorstellen uit die ook de ambtelijke top op beide ministeries bereikten, maar daar bleef het bij. Volgens Boereboom hebben de stukken toenmalig minister van Sociale Zaken Lodewijk Asscher nooit bereikt. "Dat is niet gewoon", moest de oud-topambtenaar erkennen.

De afgelopen dagen beschuldigden ambtenaren van de Belastingdienst hun collega's op Sociale Zaken ervan dat zij oplossingen in het toeslagendossier blokkeerden.

Dat beeld herkent Boereboom niet. "Ik wilde het anders aanpakken." Bovendien had hij niet het idee dat de urgentie voor zijn collega's van Sociale Zaken zo hoog was. "Ze stonden niet op hoge poten aan mijn bureau met de boodschap dat het anders moest."

Commissievoorzitter Chris van Dam (CDA) bleef met een beetje een ongemakkelijk gevoel zitten. "Ik krijg het beeld dat het huis in de fik staat, maar dat er een nieuw huis wordt gebouwd zonder het oude te blussen."