Het voornemen van het kabinet om een avondklok in te stellen in regio's waar het niet lukt de coronabesmettingen terug te dringen, stuit op weerstand in de Tweede Kamer. Donderdag werd bekend dat het kabinet de maatregel met een Koninklijk besluit op basis van de Wet buitengewone bevoegdheden burgerlijk gezag wil invoeren. Zonder tussenkomst van de Kamer, meldde BNR Nieuwsradio. Coalitiepartij D66 is ontstemd.

"Een avondklok, de meest vrijheidsberovende maatregel tot nu toe, willen instellen buiten het parlement om? Dacht het niet!", tweette D66-fractievoorzitter Rob Jetten. Hij verwijst naar de hevige discussie rond de invoering van de coronawet. Toen werd afgesproken dat ingrijpende coronamaatregelen langs de Kamer moesten.

PVV-leider Geert Wilders keerde zich net als Jetten woensdag in het coronadebat ook tegen de avondklok. Hij noemt de maatregel "buitenproportioneel".

Wilders verwijst naar uitspraken van RIVM-baas Jaap van Dissel, die niet kon vertellen wat exact het aandeel van een avondklok kan zijn in het terugdringen van de besmettingen. Wel zou het "urgentieverhogend" kunnen werken. Dat zou volgens Wilders niet in verhouding staan tot het inperken van de vrijheid om je tussen 22.00 uur en 4.00 uur buiten te begeven.

Ook GroenLinks is niet overtuigd van het nut en de noodzaak. "Ik heb nog geen onderbouwing van het kabinet gezien of een avondklok proportioneel en effectief is", zegt Kathalijne Buitenweg. Haar partij was aanvankelijk tegen de coronawet, maar met een lijst aan amendementen steunde GroenLinks het alsnog. Het verbaast Buitenweg dat de avondklok nu opeens op tafel ligt, terwijl daar bij de behandeling van de spoedwet niet over gesproken is.

Ze merkt dat de maatregel voor onrust zorgt, niet alleen omdat die zo ingrijpend is, maar ook omdat deze onverwacht komt. "We moeten zorgvuldig omgaan met burgerrechten. De Kamer heeft laten zien verregaande beperkingen van vrijheden te begrijpen, maar je moet wel kunnen uitleggen waarom het nodig is en minder ingrijpende maatregelen niet volstaan. De onderbouwing van de avondklok mis ik."

Hoogleraar: 'Kamer heeft volledige controle'

Wim Voermans, hoogleraar staats- en bestuursrecht aan de Universiteit van Leiden, is minder verbaasd over de stap van het kabinet. Voermans was eerder nog kritisch over de coronawet. Deze kon na de aanpassingen wel zijn goedkeuring genieten.

Hij vindt niet dat het kabinet met de avondklok het parlement buitenspel zet, "Het kabinet maakt gebruik van een bevoegdheid uit de Coördinatiewet uitzonderingstoestanden. Daarmee kun je een beperkte noodtoestand uitroepen en zo de bevoegdheden uit de Wet buitengewone bevoegdheden burgerlijk gezag inzetten", aldus de staatsrechtdeskundige.

Volgens Voermans had het kabinet juist veel eerder gebruik moeten maken van deze wet, in plaats van het gebruik van regionale noodverordeningen. "In het begin van de crisis heeft het kabinet geaarzeld om deze wet van stal te halen, omdat 'noodtoestand' voor een psychologisch schrikeffect kan zorgen."

Hij bestrijdt de opvatting van Jetten dat er buiten het parlement om zou worden geregeerd. "De Kamer heeft de volledige controle, want ze kan hier elk moment een eind aan maken." Voermans had wel begrepen dat het kabinet het via de coronawet zou willen doen. "Maar die is nog niet in werking."

'Meerderheid is het zat dat minderheid het verpest'

De invoering van een avondklok komt niet als een verrassing. Het kabinet heeft de maatregel achter de hand gehouden. Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft formeel nog geen besluit genomen over de parlementaire route naar een avondklok.

Premier Mark Rutte erkende woensdag dat het effect van de maatregel niet goed meetbaar is, maar verwacht wel dat het met name de besmettingen in thuissituaties kan terugdringen. Het kabinet mag niet achter de voordeur ingrijpen, maar hoopt met de maatregel op deze manier toch iets te doen om te voorkomen dat het thuis misgaat.

Hij bestreed de suggestie dat er geen draagvlak voor zou zijn in de samenleving. "Een meerderheid van de Nederlanders die zich netjes aan de regels houdt, is het zat dat een klein deel het verpest voor de rest."