De parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag moet duidelijk maken waarom het zo vreselijk fout is gelopen bij de fraudeaanpak. De nadruk ligt vooral op de betrokkenheid van (oud-)ministers, staatssecretarissen en hoge ambtenaren. Met name die laatste groep bleef lang buiten schot. De uitkomst moet er vooral voor zorgen dat gedupeerden de erkenning krijgen dat zij niets fout hebben gedaan.

De commissie, bestaande uit acht Tweede Kamerleden onder leiding van CDA'er Chris van Dam, heeft zich de afgelopen zomer in stilte voorbereid en wil nog voor de Kerst met een eindrapport te komen.

Op 16 november beginnen de verhoren. Onder anderen premier Mark Rutte, minister Wopke Hoekstra (Financiën) en PvdA-leider en oud-minister van Sociale Zaken Lodewijk Asscher worden onder ede gehoord.

NU.nl sprak met Van Dam over de opdracht van de commissie.

U voelt zich als commissievoorzitter meer een detective dan politicus. Wat bedoelt u daarmee?
"We willen de feiten op een rijtje krijgen. We zijn eigenlijk apolitiek op zoek naar wat er nou al die tijd is gebeurd. Een politicus is vooral op zoek naar er iets van vinden. Dat doen wij niet."

"Dat kost ons best moeite, want dat zijn we wel gewend. Maar onze taak is vragen naar wat de betrokkenheid van wie is en waarom het is gebeurd."

Er zijn veel debatten geweest over en onderzoeken gedaan naar de toeslagenaffaire. Wat kan deze commissie toevoegen?
"Wij hebben de bevoegdheid om stukken in te vorderen en mensen onder ede te horen. Die heb je als politicus of journalist niet."

"Een notitie legt bijvoorbeeld een bepaalde weg af in een ministerie. Je kunt dan inzien waarom een bepaald standpunt niet is gewijzigd of waarom er iets is toegevoegd. Dat heeft een enorme meerwaarde."

"Neem bijvoorbeeld het wetsvoorstel om tot directe financiering te komen in de kinderopvangtoeslag. Daarmee zouden ouders geen voorschot meer krijgen, maar zou het geld direct naar de kinderopvang of het gastouderbureau gaan."

"Met die wet is men jaren bezig geweest, maar die is op een gegeven moment weer ingetrokken. Voor ons is het heel erg interessant en belangrijk om te weten wie dat heeft besloten. Vooral omdat dit invloed heeft gehad op het bestaande beleid."

Wordt dit vooral een zoektocht naar de achterliggende documenten?
"Nee. Het gaat over de reconstructie van waarom het beleid zo hard is geweest als er fraudevermoedens waren."

"Wij hebben als Kamer nog nooit met hoge ambtenaren gesproken over de toeslagenaffaire. We hebben ook nog nooit met de politici gesproken nadat we eerst de dossiers hebben gelezen zodat we heel gericht vragen konden stellen."

"Er zijn heel veel debatten geweest, maar je hebt als Kamerlid twee of drie minuten om je punt te maken en dan ga je door naar de volgende. Deze verhoren duren soms wel twee uur en zijn uitermate goed voorbereid."

U gaat vooraanstaande politici ondervragen. Is dat politiek gevoelig?
"Het zal ongetwijfeld politiek gevoelig zijn, maar daar trekken wij ons niets van aan. Wij hebben gedegen gekeken welke documenten er zijn, welke vragen die oproepen en wie die vragen het best kunnen beantwoorden."

"Natuurlijk zitten er politici bij die misschien in de verkiezingen een bepaalde rol gaan spelen. Maar daar hebben wij ons weinig van aangetrokken. De acht commissieleden hebben naar de feiten gekeken en naar wat nodig is. Daar ben ik trots op."

Gaat u er van uit dat hier wetgeving uit voortkomt?
"Dat kan ik nu nog niet zeggen. Voor informatievoorziening voor de Kamer heb je geen wetswijziging nodig, eerder een mentaliteitswijziging."

"Ik sluit nieuwe wetgeving natuurlijk niet uit, maar ik weet het nog niet. Wij maken een foto van de situatie. Het is dan aan de Kamer om te concluderen wat er nodig is."

Wat hebben de gedupeerde ouders hier uiteindelijk aan?
"Wij spelen geen rol in de schadevergoeding. Dat is de prioriteit van die ouders, om uit de financiële problemen te komen."

"Ik hoop wel heel erg dat het uiteindelijke rapport antwoorden zal geven op hoe dit nu zo vreselijk is misgelopen. Hoe is het mogelijk dat mensen riepen: 'We verzuipen!' en dat niemand heeft geluisterd? Het moet duidelijk worden dat dit niet aan hen lag, maar aan de overheid."

"Kinderen zijn onnodig in armoede opgegroeid. Leg dat later als ouder maar eens uit. Dan is het fijn dat er een officiële erkenning is dat het niet aan jou heeft gelegen, maar dat het je is aangedaan. Daarin kunnen wij een belangrijke rol vervullen."

"Wij maken een foto. Of andere mensen die in een album plakken of achter het raam hangen, is niet aan mij."