Live: Tweede Kamer debatteert over ontwikkelingen rondom coronavirus
Live: Tweede Kamer debatteert over ontwikkelingen rondom coronavirus
Goedenavond en welkom in dit liveblog. Mijn naam is Edo van der Goot en ik houd je hier op de hoogte van het coronadebat dat om 18.30 uur is begonnen in de Tweede Kamer.
  • Premier Mark Rutte en minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge wacht een loodzwaar debat. Vrijdag waarschuwden zij voor een tweede golf.
  • Het aantal besmettingen in Nederland loopt in rap tempo op.
  • De testcapaciteit kan de toestroom niet aan en dat bemoeilijkt het bron- en contactonderzoek.
  • Afgelopen weekend werd duidelijk bij het betaald voetbal dat mensen zich niet altijd aan de coronaregels houden. Dat leidde tot gemopper van Rutte.
woensdag 23 september om 00:59
Rutte wil voordat hij op de moties reageert eerst nog terugblikken op het debat over de recente aanpassing van de RIVM-richtlijn. Zorgpersoneel buiten de ziekenhuizen wordt nu geadviseerd om tóch een mondkapje te dragen als zij "vluchtig contact" hebben met coronapatiënten en binnen de 1,5 meter komen.

"Dat heeft onnodig tot onrust geleid binnen het zorgpersoneel. Ik betreur dat", zegt de premier. Hij belooft in gesprek te gaan om met RIVM in gesprek te gaan zodat er een volgende keer als er fundamentele wijzigingen in het beleid zijn, dat die naar buiten worden gebracht. 

Daarmee is het debat afgelopen en sluiten wij dit liveblog. 

Een fijne nacht!
woensdag 23 september om 00:38
Ondanks de harde woorden vanuit de Kamer richting Rutte en De Jonge en de opmerking van SP'er Marijnissen dat het vertrouwen van de minister van Volksgezondheid op het spel staat, behoudt het kabinet het vertrouwen van de parlementariërs en wordt het gevoerde beleid gekraakt, maar niet afgekeurd.
woensdag 23 september om 00:31
Rutte en De Jonge hebben de vragen vanuit de Kamer beantwoord. 

Sommigen maken nog een slotopmerking. "Dit coronaduo heeft moeite fouten te erkennen", zegt Asscher bijvoorbeeld terwijl hij naar Rutte en De Jonge wijst.
 
Wilders vat het debat samen als "een enorme bende" en vindt nog steeds dat De Jonge zijn werk niet aan kan. Hij dient geen motie van wantrouwen in, wat de PVV'er al vaak tevergeefs heeft gedaan, maar roept hem in een "motie van reflectie" op om zelf te vertrekken. 

Dijkhoff (VVD) en Klaver (GroenLinks) dienen samen een motie in waarin ze het kabinet oproepen werk te maken van de sneltests. Jetten (D66) en Marijnissen (SP) vragen om een "ijzeren voorraad" van beschermingsmiddelen aan te leggen voor zorgpersoneel om tekorten te voorkomen. 

De Jonge en Rutte zullen over tien minuten hun oordeel geven op de moties, donderdag wordt erover gestemd.
dinsdag 22 september om 23:48
De Jonge en Wilders tijdens het debat. De PVV-voorman vroeg de minister meerdere keren om op te stappen vanwege de gebrekkige testcapaciteit. (ANP)
dinsdag 22 september om 23:38
Partij van de Dieren-Kamerlid Van Esch vraagt het kabinet te waken voor loze beloften. Zoals de aankondiging dat per 1 juni iedereen getest kan worden. Dat is niet gelukt. Begin deze maand zei De Jonge "in de eerste maanden van 2021" een vaccin te verwachten. "Nog even vol te houden", zei er achteraan. 

Van Esch denkt dat dit soort uitspraken alleen maar voor teleurstellingen leidt. 

De Jonge zegt dat het testen van iedereen per 1 juni "een streven" was en over het vaccin dat de testresultaten er goed uit zien. De bewindsman vindt het eerlijk om er zo naar buiten te communiceren.
dinsdag 22 september om 23:31
Heerma (CDA) onderstreept Klavers betoog dat het kabinet moet kopen wat je kunt kopen omdat we naar "een testsamenleving" gaan. "Wat de Kamer wil horen bij die sneltesten is: bij twijfel inhalen."

Heerma vindt het niet erg dat er mogelijk sprake is van overcapaciteit of dat er misschien een keer sprake is van een miskoop. Dat zal de Kamer het kabinet ook niet kwalijk nemen, zegt de CDA'er. "Liever drie tests kopen waarvan er eentje het niet doet dan helemaal niets kopen."
dinsdag 22 september om 23:14
Klaver (GroenLinks) wil weten welke les er is geleerd en welke maatregelen er worden genomen om aan sneltesten te komen.

De Jonge vertelt dat er meer afspraken worden gemaakt met ondernemingen die tests maken, bijvoorbeeld met een onderneming in Dubai. 

Ook aan de sneltests wordt gewerkt, zegt De Jonge. Zodra die beschikbaar zijn en kansrijk blijken, worden die ingekocht. "We ontwikkelen zelf en kopen van de plank wat er al is."

Klaver vindt het niet genoeg. "We gaan naar een testsamenleving." Dat betekent dat je er veel meer nodig hebt dan de paar honderdduizend waar De Jonge het nu over heeft. "Koop wat je kopen kan", zegt Klaver.
dinsdag 22 september om 23:06
Volgens SP-Marijnissen is er "doelbewust" niet meer te testen. Want de bewindsman zei in eerdere debatten dat het opschalen van het aantal testen niet nodig was, maar vertelt nu dat het wel had gekund. "De minister zet heel veel op het spel. Bijvoorbeeld het vertrouwen", aldus Marijnissen.

De Jonge zegt dat er "is gestuurd" op 30.000 tests per dag. Met terugkerende kracht "hadden er dingen anders kunnen gaan". Zoals de contracten afsluiten met testlaboratoria in het buitenland, aldus de bewindsman. 

Marijnissen blijft het "heel kwalijk" vinden.
dinsdag 22 september om 22:48
Minister De Jonge is aan het woord. Hij legt uit dat er door een aantal "tegenvallers" minder testen zijn. "Als je nu kijkt naar het testlandschap, dan hebben we telkens de meest logische stap genomen", zegt De Jonge. 

Eind augustus werd de hulp van buitenlandse testlaboratoria. Er zijn al afspraken gemaakt met een laboratorium uit Duitsland. "Daar hadden we eerder mee kunnen beginnen", geeft De Jonge achteraf toe.

Wilders is het eerste Kamerlid dat hierop reageert. "U had het moeten regelen. Houd op met die smoesjes. U had de zaak niet op orde. Er is niet genoeg testcapaciteit en is te weinig GGD-personeel."

De PVV-voorman brengt nogmaals in herinnering dat De Jonge de lat om te testen zelf laag heeft gelegd, want bij hoesten of niezen wordt aangeraden je te laten testen.

De Jonge noemt het "een spannende keuze" om iedereen te laten testen sinds 1 juni. Maar "er was geen tijd" om alle risico's uit te sluiten.
dinsdag 22 september om 22:38
Rutte komt tot slot op de vraag van D66'er Jetten. Hij wilde weten waar de actie 'ik doe niet meer mee' vandaan komt. 

"Kritiek is prima, maar ze roepen op om de regels niet te volgen. Dat is echt onverantwoord", zegt de premier. "Ze hebben wel veel volgers. Gelukkig zie je veel andere BN'ers corrigeren. Ik ben ontzettend blij met die tegenbeweging."

Sinds de actie door enkele mensen uit de entertainmentwereld werd opgestart, lieten veel anderen via #ikdoewelmee een tegengeluid gehouden.
dinsdag 22 september om 22:29
Wilders wil weten waarom zoveel coronamaatregelen bij de horeca neerslaan. "Waar zitten de clusters?", wil de PVV'er weten.

Volgens Rutte is de horeca, naast thuis en op het werk, een van de primaire besmettingshaarden. Op dit moment ontstaat ongeveer 6 procent van de besmettingen in cafés en restaurants. "Dat is een gegeven", zegt de premier. 

Maar Wilders wil uit alle macht weten wáár die besmettingen zich voordoen. "Waar inde horeca zitten die clusters?" Niet alle regio's worden even zwaar getroffen, dus in sommige plaatste zouden de regels best milder kunnen, vindt de PVV'er. Rutte belooft hier in de voortgangsbrief die ook tweewekelijks wordt gestuurd op terug te komen.
dinsdag 22 september om 22:10
"We lopen steeds achter de feiten aan", zegt CU-Kamerlid Dik-Faber. "Welke maatregelen gaat het kabinet nemen waarmee de veiligheidsregio's aan de slag kunnen gaan?"

Rutte benadrukt dat maatregelen altijd samenhangen met gedrag van mensen. Er is volgens de premier altijd de kans dat er aanvullende maatregelen komen, maar dat gebeurt altijd "in een gefaseerd proces" in samenspraak met de regio's.
dinsdag 22 september om 22:03
Rutte kondigt aan dat de persconferenties die volgen op het OMT-adviezen weer regelmatig terugkeren, waarschijnlijk eenmaal in de twee weken. Dat gebeurt ook in overleg met de veiligheidsregio's. 

"Goed nieuws", vindt VVD'er Dijkhoff. Hij wil ook dat er meer gebeurt op het gebied van publieksinformatie. "Misschien niet met influencers", zegt hij er nog achteraan.

Vandaag werd bekend dat Famke Louise dit voorjaar werd betaald door de overheid om mensen te wijzen op het belang van de coronaregels, terwijl ze zich nu aansluit bij de 'ik doe niet meer mee'-actie.
dinsdag 22 september om 21:52
Politiek opponenten Klaver (GroenLinks) en Wilders (PVV) overleggen buiten de vergaderzaal in de Tweede Kamer tijdens het coronadebat. (ANP)
dinsdag 22 september om 21:45
"We hebben altijd de adviezen verdedigt, maar nu is er twijfel op basis van welk onderzoek de adviezen zijn genomen", zegt Klaver. Hij vindt de verdediging van Rutte niet overtuigend. "Als er een fout is gemaakt, geef het toe. Zand erover. Dan gaan we met elkaar verder. Maar als de premier zo gaat doen, dan hebben we een probleem."

Rutte verwijst nogmaals naar de verklaring van het RIVM hierover. "Het gebruik van mondneusmaskers werd in deze setting [vluchtig contact binnen 1,5 meter met coronapatiënten, red.] buiten het ziekenhuis als medisch niet-noodzakelijk beoordeeld."

Klaver hekelt vervolgens dat Rutte daarmee net doet alsof de GroenLinks-leider het RIVM-beleid niet verdedigt. "We hebben het RIVM-beleid verdorie altijd verdedigd."
dinsdag 22 september om 21:35
Heerma: "Wat gaat er veranderen in de structuur dat de scherpte er de komende periode weer is?" De CDA'er snapt niet dat er niet is gecommuniceerd over de aanpassing van de mondkapjesrichtlijn van het RIVM.

Rutte belooft beterschap, maar wat er precies gaat veranderen, kan hij nog niet zeggen. Die vraag is voor De Jonge, zegt de premier terwijl hij naar de minister kijkt die schuin achter hem zit. 

dinsdag 22 september om 21:27
Rutte benadrukt meerdere keren dat er geen druk is uitgeoefend vanuit het ministerie van Volksgezondheid op het RIVM om de richtlijn aan te passen op basis van schaarste. 

De premier zegt nogmaals: "Medisch hoeft het gebruik van mondmaskers niet, vervolgens zei het RIVM dan hoeft het niet. Het mag wel, maar we adviseren het niet te doen vanwege de schaarste."

Er staat volgens Rutte "een Berlijnse muur" tussen het oordeel dat mondkapjes medisch niet noodzakelijk zijn en de schaarste.
dinsdag 22 september om 21:15
Ook Klaver gelooft het verhaal van Rutte niet helemaal. "Als er een argument zou zijn om het beleid gelijk te trekken, dan zou dat wel in meerdere gevallen zijn gebeurd en dat is niet het geval", zegt de GroenLinks-leider. "Als ik daar geen antwoord op krijg, zou het gaan om schaarste en niet om medische redenen."

Er is geen druk uitgeoefend door het ministerie van Volksgezondheid op het RIVM om geen mondkapjes te gebruiken vanwege schaarste, bezweert Rutte. Hij vindt het ook niet fraai dat Klaver die indruk wekt.
dinsdag 22 september om 21:07
"Iedereen vraagt zich af waarom het RIVM is teruggekomen op die richtlijn", zegt SP-leider Marijnissen. Ze twijfelt daarom of die beslissing überhaupt is genomen op basis van wetenschappelijk onderzoek.

"Mensen die opeens wel met een mondkapje moesten werken, voelen zich gepiepeld", zegt Wilders. "Dat kun je niet rechtbreien, daar zit een dikke vette leugen tussen."

Deze vraag is nu meerdere keren gesteld, maar de redenering klopt niet, zegt Rutte. "De richtlijn is gebaseerd op medische gronden, niet op schaarste." Er is wel een samenloop met schaarste, erkent Rutte. 

Het RIVM heeft de richtlijnen voor mondkapjes voor zorgpersoneel gelijkgetrokken met de ziekenhuisregels waar geen mondmaskers werden gebruikt. Om onduidelijkheid te voorkomen, is de richtlijn aangepast, zegt Rutte. "Het is medisch niet nodig. Dus doe het dan ook niet. Zo staat dat in de stukken."
dinsdag 22 september om 21:00
Asscher wil dat Rutte toegeeft dat de zorgmedewerkers gelijk hadden toen zij vroegen om bescherming tijdens hun werk. Dat hoefde niet van het RIVM, maar die richtlijn is recent door het instituut aangepast.  

Asscher: "Uit het feit dat het RIVM sinds 17 augustus zegt dat het noodzakelijk is beschermingsmiddelen te gebruiken bij patiënten met coronaklachten, erkent de premier dat het daarvoor dus niet veilig was te werken zonder bescherming?"

Rutte bestrijdt dat het RIVM is teruggekomen op het feit dat het onverantwoordelijk was zonder mondmaskers te werken. Het wijzigen van de richtlijn zou te maken hebben met onduidelijkheid.
dinsdag 22 september om 20:49
Premier Rutte begint met een inleidend woord. "Ik snap dat mensen genoeg hebben van het coronavirus en va de kabinetsmaatregelen. Maar kijk naar de cijfers", zegt de premier. Hij somt vervolgens het stijgend aantal besmettingen, ziekenhuis- en ic-opnames op.

"De reguliere zorg staat weer onder terug. Dat willen we beperken, maar dat kan alleen als we de schouders eronder zetten. Natuurlijk met testen en bron- en contactonderzoek, maar ook met gedrag." Laten we die regels lopen, dan leidt dat tot ellende, aldus Rutte.
dinsdag 22 september om 20:16
Alle partijen zijn aan het woord geweest. Rutte en De Jonge krijgen een half uur om de vragen te beantwoorden.
dinsdag 22 september om 20:09
De kritiek in de Kamer, van zowel de oppositie als de coalitie, is vooral gericht op minister De Jonge (zie foto). De bewindsman krijgt het zwaar als hij straks de gestelde vragen zal moeten beantwoorden. (Foto: ANP)
dinsdag 22 september om 20:06
Pieter Heerma (CDA) ziet nog steeds "veel draagvlak" voor het coronabeleid. Hij noemt de #ikdoenietmeermee-actie net als Asscher "kinderachtig". Tegelijkertijd ziet Heerma dat mensen er ook genoeg van hebben. "De besmettingscijfers zijn een wake-upcall". 

De CDA'er wil weer op vaste momenten een persconferentie van De Jonge en Rutte om de maatschappij te informeren over de laatste stand van zaken, zoals dat in de crisismaanden gebeurde. 

Tot slot is Heerma net als de rest van de Kamer zeer chagrijnig over de werkmethode van het RIVM wat betreft het mondkapjesbeleid. Ook hij wil daar meer duidelijkheid over.
dinsdag 22 september om 19:46
PVV-leider Wilders vindt dat Dijkhoff (VVD) niet kritisch genoeg is richting het kabinet. (Foto: ANP)
dinsdag 22 september om 19:44
Kees van der Staaij van de SGP vindt dat er al maanden sprake is van een "woordenbrij" in de debatten als het gaat over het gebruik van de mondkapjes.

Op basis van "gezond verstand" werd gedacht dat mondkapjes wel degelijk nodig waren, maar dat strookte niet met de inmiddels verouderde RIVM-richtlijn. Nu schaarste toch een rol in die richtlijn lijkt te spelen, "knaagt dat aan het vertrouwen in de adviezen", zegt Van der Staaij.

Volgens de SGP'er heeft het gebruik van mondkapjes met schaarste te maken of is het louter wetenschappelijk onderbouwd.
dinsdag 22 september om 19:37
Carla Dik-Faber (ChristenUnie) vervangt vanavond Gert-Jan Segers, die vanwege een sterfgeval in de familie niet in Den Haag kan zijn. 

Uiteraard heeft ook zij vragen over het testen en ze wil vooral dat de kabinetsleden de waarheid vertellen: "Liever het eerlijke verhaal dan het stoere taal."
dinsdag 22 september om 19:31
Jetten (D66) vraagt zich af hoe het zo ver heeft kunnen komen dat complotdenkers de actie #ikdoenietmeermee hebben kunnen opzetten. Dat houdt volgens hem onder andere verband met het onduidelijke kabinetsbeleid.

"We verliezen het zicht op het virus", zegt Jetten. Hij wil weten waarom minister De Jonge en premier Rutte er zeker van zijn dat er nu wel voldoende testcapaciteit komt.
dinsdag 22 september om 19:29
Minister De Jonge (Volksgezondheid) en premier Rutte voor aanvang van het coronadebat. (Foto: ANP)
dinsdag 22 september om 19:23

Dijkhoff wordt ook door Wilders gevraagd naar het tekort aan testcapaciteit waardoor het bron- en contactonderzoek gevaar loopt.

"Mensen moeten zich laten testen als ze niezen en hoesten. Ook als je geen griep of geen koorts hebt. Iedereen weet toch dat je in september veel niest en veel hoest?", zegt Wilders. 

Als je de lat zo laag legt, kan het volgens hem geen verrassing voor het kabinet zijn dat veel mensen zich nu in de teststraten melden. "Dat ziet een blind paard nog", aldus Wilders. Hij vindt dat Dijkhoff op dit punt ook kritischer zou moeten zijn op het kabinet.

Asscher vraagt om een herinvoering van de crisisstructuur, zoals dat voor de zomer het geval was. 

dinsdag 22 september om 19:14
"Het RIVM had eerlijk moeten zijn", zegt Wilders tegen Dijkhoff. "Ze (het RIVM, red.) deden alsof het gezond en veilig was om zonder mondkapje in de zorg te werken. En halverwege augustus moesten zij opeens wel een mondkapje op. Die mensen denken: was eerlijk geweest, we zijn voorgelogen."

Dijkhoff gaat daar niet in mee. Dat kwam hem al op kritiek te staan van DENK-leider Azarkan en 50PLUS-Kamerlid Corrie van Brenk. Zij vinden dat de VVD'er wat "onderkoeld" reageert op de situatie.
dinsdag 22 september om 19:04
Vrijdag meldde Nieuwsuur dat het RIVM een mondkapjesadvies in augustus in de ouderenzorg stilzwijgend had aangepast. Aanvankelijk hoefden medewerkers geen mondkapjes te dragen als zij kort contact hadden met een patiënt, maar begin mei schreef het RIVM toch dat dit noodzakelijk was.

Normaliter vermeldt het RIVM bij updates altijd welke beleidsregels zijn aangepast. Deze aanpassing is echter om onduidelijke redenen niet benoemd op de website. Het RIVM zei dat het om een menselijke fout gaat en dat er simpelweg niet aan is gedacht, later meldde het instituut dat het om "onduidelijkheid en problemen" in de praktijk ging.
dinsdag 22 september om 18:57
VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff krijgt direct een vraag van Marijnissen als hij begint aan zijn bijdrage. De SP'er noemt de richtlijn van het RIVM dat je gewoon kunt werken in de zorg en voldoende afstand kunt houden "absurd". 

Dijkhoff erkent dat het fout is gegaan toen enkel in de ziekenhuizen mondkapjes werden verstrekt. Daardoor liep het overige zorgpersoneel risico. "Een volgende keer moeten we ervoor zorgen dat er geen tekorten ontstaan en gelijk kunnen bijplussen", zegt de VVD'er.
dinsdag 22 september om 18:52
Het is de beurt aan Wilders. Ook de PVV-leider is heel kritisch. "We hebben wel duizend keer gevraagd om persoonlijke bescherming en testcapaciteit", zegt hij. Wilders hekelt het RIVM-beleid dat volgens Nieuwsuur tóch was gebaseerd op schaarste.

De PVV'er richt zich ook tot De Jonge en zegt dat de minister beter kan opstappen als hij het niet aankan.
dinsdag 22 september om 18:46

GroenLinks-leider Klaver vreest dat niet alleen de bekende Nederlanders die onder de hashtag #ikdoenietmeermee van zich laten horen zich tegen het coronabeleid gekeerd hebben. Hij denkt dat veel meer Nederlanders er niet meer achter staan.

"Je moet het toegeven als je fouten maakt. Het is ronduit onbehoorlijk hoe is omgegaan met mensen in de zorg en de mondkapjes. Er werd gezegd door minister Van Rijn (PvdA'er Martin van Rijn, die tijdelijk minister op VWS was, red.) en De Jonge dat het beleid niet was gebaseerd op schaarste", aldus Klaver.

Hij gelooft die redenering niet en wil een onderbouwing van het kabinet. "Ik heb nu sterk de indruk dat erover wordt gelogen", zegt Klaver.

dinsdag 22 september om 18:42
PvdA-leider Asscher haalt een verhaal van een overleden coronapatiënt aan. Hoe kan het dat niemand verantwoordelijk is voor dit sterfgeval? Asscher wil dat het kabinet hiervoor zijn excuses aanbiedt.

Vorige week had Asscher het gevoel dat hij een debat op de Titanic voerde. "We hoorde toen dat we er alles aan moeten doen om de tweede golf te voorkomen. Maar we zaten er twee dagen later middenin."

Inmiddels zijn lokale maatregelen getroffen. Cafés en kroegen moeten om middernacht sluiten, maar dat is niet genoeg, denkt Asscher. "We schrappen het laatste rondje in de kroeg. Wie denkt serieus dat dit het tij kan keren?"

"Liever nu ingrijpen dan straks een leven lang spijt", aldus de PvdA'er.
dinsdag 22 september om 18:37

SP-leider Lilian Marijnissen trapt het debat af. Ze wil weten waarom verplegers zonder bescherming patiënten moesten helpen.

Volgens haar schuift het kabinet steeds de schuld op andere groepen af. De ene keer zijn het de jongeren, dan weer zingende Feyenoord-supporters. "We zitten midden in de tweede golf. Hoe gaat het kabinet het vertrouwen herstellen?"