Welkom in dit liveblog op de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen. Mijn naam is Edo van der Goot en ik houd je hier de hele dag op de hoogte van de laatste ontwikkelingen.

Premier Mark Rutte beantwoordt de vragen die gisteren zijn gesteld over de kabinetsplannen voor volgend jaar.
Live: Tweede Kamer debatteert bij Algemene Beschouwingen
Live: Tweede Kamer debatteert bij Algemene Beschouwingen
donderdag om 22:48
De Kamerleden die wel de plenaire zaal mogen zitten, gaan na twee volle dagen stemmen over de moties die zijn ingediend tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen.

De Kamer steunt onder andere in om onderzoek te doen naar de mogelijkheden van de bouw van kerncentrales. Ook de oproep voor kleinschalige zorginstellingen kreeg steun in de Kamer, net als Asschers wens om te kijken naar mogelijkheden voor baangaranties.

Kamervoorzitter Arib sluit uiteindelijk om 22.45 uur het debat, en daarmee sluiten wij ook dit liveblog.

Fijne avond!
donderdag om 21:41
Rutte gaat de moties beoordelen voordat ze in stemming komen.

Hij laat doorschemeren dat huurders tegemoet worden gekomen, zoals PvdA, SP en GroenLinks vragen. De premier verwijst naar minister Ollongren (Wonen) die de woonplannen de komende maanden zal presenteren.

Het kabinet staat ook "positief" tegenover het voorstel van GroenLinks en de ChristenUnie om het Nationaal Groeifonds groener te maken en jongeren een belangrijkere stem te geven.

Een andere bestemming van de 2 miljard euro die voor de investeringskorting zijn gereserveerd, zit er wat Rutte betreft niet in.
donderdag om 19:34
GroenLinks-leider Klaver doet nogmaals de oproep de investeringskorting (BIK) van 2 miljard euro voor het bedrijfsleven niet in te voeren. "Doe het niet. Keer terug op je schreden. Het is weggegooid geld."

Hij dient een motie in waarin hij het kabinet oproept te zoeken naar "alternatieve bestedingen" en wordt daarin gesteund door de PvdA, SP, DENK, PvdD, 50PLUS en Van Kooten-Arissen.

Wat betreft het Nationaal Groeifonds, waar de komende vijf jaar 20 miljard euro in komt om de economie harder te laten groeien, denkt Klaver dat hij er wel uitkomt met het kabinet, ondanks een stevig debat eerder op de dag.

De GroenLinks-leider vindt dat er teveel wordt ingezet op economische groei, zonder naar de negatieve effecten op het klimaat te kijken. Samen met ChristenUnie-leider Segers dient hij een motie in het fonds groener te maken.

Ook wil Klaver meer investeringen in betaalbare woningen. Het kabinet trekt daar al honderden miljoenen euro's extra voor uit, maar dat vindt GroenLinks niet genoeg. De motie die Klaver indient wordt mede-ondertekend door Asscher en Marijnissen.
donderdag om 19:12
VVD-fractievoorzitter Dijkhoff verdedigt, net als een dag eerder, de voorgenomen investeringskorting (BIK) voor bedrijven van 2 miljard euro. 

Vooral de linkse oppositie is daar fel op tegen, maar de VVD en premier Rutte benadrukken het belang van bedrijfsinvesteringen, vooral in crisistijd. De korting die ze voor ogen hebben, moet daar bij helpen. 

Dijkhoff stelt de tegenstanders de keuze: "Als de BIK de collega's niet bevalt, dat kan, maar dan verlagen we de winstbelasting." De eerder voorgenomen verlaging van de winstbelasting, is namelijk uitgesteld. Dit tot grote tevredenheid van de oppositie. 

Volgens hem heb je niets aan een garantie voor banen waar PvdA en GroenLinks voor pleiten, als het niet geïnvesteerd kan worden.

"Je moet rekening houden met de wensen van elkaar, dus ook met ons. Wij willen de lastenverzwaring voor het bedrijfsleven dempen", aldus Dijkhoff.
donderdag 17 september om 19:06
Het debat is na de dinerpauze weer begonnen, de zogenoemde tweede termijn. Kamerleden geven hun eindoordeel over het debat en kunnen moties indienen. 

PVV-leider Wilders vraagt onder aandacht aandacht voor de dreigende pensioenkortingen, de immigratie, het strafproces tegen hem en de salarissen in de zorg. Ook herhaalt Wilders dat hij het niet vindt kunnen dat rapper Akwasi niet wordt vervolgd voor zijn gewelddadige uitspraken, maar hijzelf wel.
donderdag 17 september om 17:34
Marijnissen (SP) vroeg tevergeefs meerdere keren om de salarissen in de zorg te verhogen. (Pro Shots)
donderdag 17 september om 17:30
De linkse oppositie doet nogmaals een verwoede poging om de zorgsalarissen te verhogen. Er staan twee bonussen in de boeken, eentje van 1.000 euro voor dit jaar en een van 500 euro voor 2021. Dit jaar is er 1,1 miljard euro extra uitgetrokken om de lonen marktconform te houden.

Afgelopen zomer beloofde het kabinet de "knelpunten" in de zorg te laten onderzoeken door een speciale commissie. Is dat bijvoorbeeld een loonsverhoging van iedereen? Of alleen een verhoging van de startsalarissen?

SP-leider Marijnissen hekelt dat het zorgpersoneel het moet doen "met applaus, een halve bonus en een commissie". PvdA'er Asscher wil dat het kabinet toch om tafel gaat zitten met de sector om een structurele loonsverhoging te bespreken. Dat is extra noodzakelijk nu er een tweede golf coronabesmettingen dreigt.

Toch doet Rutte geen overhaaste toezeggingen. Hij wacht de uitkomsten van de commissie eerst af om precies te weten of er extra geld nodig is en zo ja waar dat moet worden ingezet.
donderdag 17 september om 17:02
GroenLinks en D66 kwamen eerder deze week met het voorstel de Klimaatwet wat aan te scherpen. De partijen willen in 2030 dat Nederland 55 procent minder broeikasgassen uitstoot ten opzichte van 1990. Dat sluit aan bij de plannen van de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de Europese Unie. 

Op dit moment koerst het kabinet op 49 procent, dat is ook zo opgenomen in de Klimaatwet. Met de kanttekening dat Nederland op Europees vlak een voortrekkersrol neemt dat percentage op te hogen tot 55 procent. "We willen graag een gelijk speelveld", zegt Rutte nu in de Kamer. 

Dat uitgangspunt is dus niet gewijzigd. De komende maanden worden er op Europees gebied knopen doorgehakt op het gebied van klimaat. Rutte noemt het "belangrijk" dat het percentage bij alle lidstaten op 55 wordt gezet. "In dat geval volgt een aanpassing de Klimaatwet", aldus de premier.
donderdag 17 september om 16:40
Het gaat over iets anders, namelijk de informatievoorziening tussen de Kamer en het kabinet. De afgelopen jaren is de Kamer niet altijd volledig of op tijd geïnformeerd. Met name in het dossier van de toeslagenaffaire zijn parlementariërs niet goed bediend. 

CDA'er Pieter Omtzigt en SP'er Renske Leijten vragen al maanden om stukken die of niet komen of onvolledig zijn. "Ik voel me soms net een detective", zei Omtzigt onlangs over de situatie.  

Vaak komt informatie pas boven tafel als er een beroep wordt gedaan op de wet openbaarheid van bestuur (wob). Dat is niet de bedoeling, zegt premier Rutte. 

"De wob vormt de absolute ondergrens wat betreft informatievoorziening", zegt hij tegen de Kamer. Onlangs heeft Rutte met Kamervoorzitter Arib een gesprek gehad over dit onderwerp. 

Het recht van het parlement op informatie van het kabinet staat expliciet geschreven in de Grondwet. In Artikel 68 om precies te zijn.
donderdag 17 september om 16:03
Minister Wopke Hoekstra (Financien) en Eric Wiebes (Economische Zaken) overleggen in 'Vak K'. Door de coronamaatregelen kan niet het gehele kabinet aanwezig zijn bij de Algemene Politieke Beschouwingen. Verder zit ook minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken) en de vicepremiers Kajsa Ollongren, Carola Schouten en Hugo de Jonge aanwezig. (Pro Shots)
donderdag 17 september om 15:24
Minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken en premier Mark Rutte vlak voordat het debat weer wordt hervat na de lunchpauze. (Pro Shots)
donderdag 17 september om 15:19
In het derde steunpakket, waar het vandaag ook over gaat, is 1,4 miljard euro uitgetrokken om in samenwerking met werkgevers en werknemers mensen naar nieuw werk te begeleiden als bedrijven failliet gaan of wanneer ontslagrondes volgen.

Het geld gaat naar gemeenten, uitvoeringsinstanties zoals het UWV en andere betrokken organisaties krijgen extra geld om deze mensen zo goed mogelijk te helpen bij het begeleiden naar ander werk en omscholing.

PvdA-leider Asscher wil een stap verder. Hij vraagt voor een "baangarantie" voor degenen die zich willen laten omscholen. "Ik pleit ervoor dat als je baan echt niet meer kan bestaan, dat je niet buiten je contract valt of een uitkering nodig hebt. Je voorkomt zo de mentale dreun en je komt weer aan het werk."

Als je dat nu niet hard opschrijft en afdwingt, vreest de PvdA-leider, dan is de werknemer uiteindelijk de dupe.

Rutte vindt zo'n keiharde garantie "ingewikkeld". Hij vindt baanbehoud belangrijk, maar wil geen salaris doorbetalen als een baan echt ophoudt te bestaan. De premier wil de vraag voor nu "parkeren" en "verder puzzelen". Volgende week staat een debat over het onderwerp op de agenda. 
 
"Er is een gat, maar volgen mij wordt dat kleiner", zegt Rutte richting Asscher.
donderdag 17 september om 13:45
Ondanks de enorme economische crisis en de overheidsfinanciën die volledig uit het lood zijn geslagen, wordt er toch geïnvesteerd voor lastenverlichting en gaan de al geplande uitgaven gewoon door. 

"We gaan niet bezuinigen of de lasten verzwaren", zegt Rutte. "We hebben een grote appel voor de dorst om deze klap op te vangen."

Toch moet er op termijn iets gebeuren, vindt SGP-leider Kees van der Staaij. "Het komt niet vanzelf weer goed. We zullen toch maatregelen moeten nemen."

Daar is Rutte het mee eens. "We moeten er alles aan doen de economische groei terug te laten keren en de staatsschuld te verlagen." 

Nu geldt de zogenoemde 'Zalm-norm'. Dat betekent dat geld dat over is naar de aflossing van de staatsschuld gaat. Bij tegenvallers wordt er dan niet automatisch bezuinigd. 

Het is nu de vraag wat er moet gebeuren om het huishoudboekje van de overheid weer op orde te krijgen, maar daar is Rutte nog niet precies over. "We sturen op indicatoren van gezonde overheidsfinanciën", wil de premier er over kwijt.
donderdag 17 september om 13:24
Ook vandaag worden de microfoons schoongemaakt door de bodes na iedere spreker. (Pro Shots)
donderdag 17 september om 13:24
Segers vindt het te vroeg een plan te fileren voordat alles bekend is. De meeste stukken over de investeringskorting worden immers begin oktober naar de Kamer gestuurd.

Maar de ChristenUnie-leider waakt ook wat er in het verleden is gebeurd. Winsten klotste bij bedrijven tegen de plinten op, aandeelhouders kregen winsten uitgekeerd en bestuursleden kregen bonussen, maar de salarissen bij die bedrijven bleven achter. 

"Als het misgaat in bijvoorbeeld de beloningen van het personeel of de dividenduitkering, dan moeten we bijsturen en corrigeren", aldus Segers
donderdag 17 september om 13:07
SP-leider Marijnissen wil meer weten over de belastingkorting voor bedrijven van 2 miljard euro, een tijdelijke 'crisismaatregel' om bedrijfsinvesteringen op peil te houden Daar begonnen verschillende partijen gisteren over. 

Marijnissen spreekt van "dividendbelasting 3.0". Nadat die belastingkorting voor multinationals niet door ging, kwam het kabinet met het plan de winstbelasting te verlaging. Ook dat ging niet door. Nu duikt opnieuw een tegemoetkoming van ongeveer 2 miljard euro voor het bedrijfsleven op. De SP-leider wil dat dat geld naar hogere zorgsalarissen gaat. 

Rutte denkt echter dat de zogenoemde Baangerelateerde Investeringskorting, afgekort met BIK, echt nodig is op dit moment in de crisis. "Het Nederlandse bedrijfsleven investeert zo'n 100 miljard euro per jaar in de economie, goed voor ongeveer 80 tot 85 procent." De overheid doet ook investeringen, maar dat noemt de premier "een druppel op de gloeiende plaat". 

Het gaat om investeringen in machines, bedrijfspanden, etc. Dat leidt volgens Rutte tot nieuwe banen. Hij waarschuwt erbij: "De investeringen lopen terug. Volgens het Centraal Planbureau (CPB) dit jaar met 9 procent. Dat willen we voorkomen."

Ook wil Rutte het beeld wegnemen dat het bedrijfsleven wordt gespekt ten koste van de burgers. "Dit kabinet voert een lastenverlichting door voor burgers van 4,8 miljard euro. Bedrijven gaan er 5,1 miljard op achteruit. Zonder deze maatregel 7,1 miljard."

Marijnissen is niet overtuigd, net als PvdA'er Asscher. "Waar is het bewijs?", willen de partijleiders weten. "Waar is de prikkel om te investeren? Dit is volkomen ongericht."
donderdag 17 september om 12:49
Het gaat nu over het Nationaal Groeifonds, of het Wopke-Wiebesfonds zoals het in de wandelgangen wordt genoemd. 

Het kabinet wil de komende vijf jaar 20 miljard euro lenen om te investeren in de economie, dat moet leiden tot "maatschappelijk rendement" en "toekomstig groeivermogen". Kortom: de economie moet op termijn groter worden.

Dat vindt Klaver geen goed idee. De GroenLinks-leider liet al weten dat het wat hem betreft meer een klimaatfonds moet worden. "Nu is de enige vraag: wat is de bijdrage aan de economische groei? Dat is niet genoeg."

Klaver wil bijvoorbeeld dat er bij investeringen ook wordt gekeken naar wat er gebeurt met de CO2-impact. 

Ideologisch zit Rutte niet op één lijn met Klaver, zegt de premier. Maar praktisch wel. "We willen natuurlijk geen investeringen waarmee de CO2-uitstoot toeneemt." Het kabinet heeft zich per slot van rekening te houden aan de klimaatwet. In 2030 moeten de broeikasgassen met 49 procent zijn teruggebracht ten opzichte van 1990. 

Dat is voor Klaver niet genoeg. Want als dat niet de bedoeling is, dan moet dat ook duidelijk worden opgeschreven in het plan. "Kan de premier uitsluiten dat de uitbreiding van Lelystad Airport wordt gefinancierd? Of de bouw van wegen? Nu is het te breed gedefinieerd. Ik mis de klimaatimpact van de plannen."

Klaver laat doorschemeren dat GroenLinks op deze manier het plan niet zal steunen.
donderdag 17 september om 12:20
Corrie van Brenk van 50PLUS vroeg gister of ouderen nog wel geholpen worden in het ziekenhuis. "Ja", zegt Rutte. "Ik wil geen samenleving waarbij een deel van de samenleving niet verder kan."

Van Brenk zei hierover veel vragen te krijgen van ouderen. "Mag ik er nog wel zijn?", zei iemand. Dat raakte het parlementslid. Rutte benadrukte nogmaals: hij wil geen tweedeling in de samenleving.

Van Brenk vraagt om "nooit meer toe te staan" dat er geen bezoek meer mag komen in verzorgingstehuizen. "Mensen mogen niet eenzaam raken."

Rutte is daar voorzichtig in. De verpleeghuizen sluiten voor bezoek was volgens de premier destijds "noodzakelijk" omdat het virus buiten te houden. Hij doet geen belofte dat dit nooit meer zal gebeuren, maar zal zich er wel maximaal voor inspannen.
donderdag 17 september om 12:16
Minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge en premier Mark Rutte in 'Vak K' voordat het debat begint.
donderdag 17 september om 12:12
DENK-voorman Azarkan wil zeker weten dat een vaccin niet verplicht wordt. "Er kunnen bedrijven zijn die dat opleggen. Mensen moeten de vrijheid hebben zich niet te laten vaccineren."

Rutte benadrukt dat het "heel belangrijk" is om dat vaccin te nemen als het er is. Maar hij kan Azarkan geruststellen: dat wordt niet verplicht. Wel zal er vanuit de overheid een campagne komen over het belang ervan.
donderdag 17 september om 11:44
Ook GroenLinks-leider Jesse Klaver wil weten wat de plannen zijn. "Er is in de kabinetsplannen geen extra geld uitgetrokken voor testcapaciteit."

Dat weerlegt minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid), die als een van de weinige bewindslieden aanwezig is in de Kamer. Er is 1 miljard euro beschikbaar op de begroting van Volksgezondheid. Bovendien staat er wat betreft de mogelijke extra kosten voor corona geen rem op de overheidsuitgaven. Daar zorgt minister Wopke Hoekstra van Financiën voor.
donderdag 17 september om 11:40
"We kunnen de tweede golf zien aankomen", zegt Asscher. "Erkent de premier dat er te weinig getest is en te weinig getest wordt?"

De PvdA'er wil weten hoeveel tijd Rutte zichzelf nog geeft om de boel op orde te brengen. "Alle plannen kunnen de prullenbak in als die tweede golf niet wordt voorkomen." 

Rutte noemt het "te kort door de bocht" dat de gebrekkige testcapaciteit direct verband houdt met de toename van het aantal besmettingen. In het buitenland laait het virus immers ook weer op. 
donderdag 17 september om 11:35
Kamervoorzitter Khadija Arib spreekt de fractievoorzitters toe voordat de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen beginnen. (Pro Shots).
donderdag 17 september om 11:28
"Het gaat compleet mis met het testen", zegt SP-leider Marijnissen. "We gaan weer terug naar het niveau van maart en april." Goed bron- en contactonderzoek is daarom niet meer mogelijk, zegt Marijnissen. "Goed testen is belangrijk voor de gezondheid en voor de economie."

Rutte erkent dat het niet goed gaat. "Veel meer mensen laten zich zonder klachten testen", verklaart hij. Er wordt gewerkt aan meer materiaal. "Maar het is waar, de komende weken zal de capaciteit nog niet op orde zijn." Ook het opsporen en indammen van het virus verloopt daardoor niet goed. De wereldwijde schaarste op testmateriaal speelt ook een cruciale rol.

"Levensgevaarlijk", noemt Marijnissen de situatie. Ze vindt het bovendien "schandalig" dat Rutte de verantwoordelijkheid "afschuift" op de mensen die zich zonder klachten laten testen. Ook PvdA-leider Lodewijk Asscher maakte daar gisteren een punt van.
donderdag 17 september om 11:14
Dan het coronavirus. De cijfers verslechteren in rap tempo: meer besmettingen en meer ziekenhuisopnames. België en Duitsland heeft de provincies Noord-Holland en Zuid-Holland op code rood gezet. "We moeten een tweede golf voorkomen", zegt Rutte.

Daarom worden er nieuwe maatregelen genomen, die vrijdag door het kabinet zullen worden toegelicht. Aanvankelijk stond er voor dinsdag een persconferentie gepland. Dat zullen regionale maatregelen zijn. "Het is tijd om het tij te keren", zegt de premier. Er lopen op dit moment gesprekken met de verschillende veiligheidsregio's.
donderdag 17 september om 11:11
"Mark is Mark en Geert is Geert", zegt Rutte tegen Wilders, als de premier een poging doet Nederland te definiëren. 

Wilders vindt ook dat Nederland "een fantastisch land", alleen hij noemt Rutte "een vreselijke premier". Er is armoede, pensioenen worden niet verhoogd en er zijn afspraken gemaakt om de economieën in de EU te stimuleren met een omvangrijk herstelfonds van 750 miljard euro, waarvan een deel giften. "Dat is niet het Nederland van de PVV", zegt Wilders.

Rutte antwoordt dat hij "ook in moeilijke tijden" verantwoordelijkheid wil nemen. Wat er in de toekomst gaat gebeuren, weet de premier nog niet. Ook niet of hij überhaupt opnieuw de VVD-leider wil worden.
donderdag 17 september om 11:03
Niet iedereen is natuurlijk van plan een debat in goede harmonie te laten verlopen. Oppositieleider Geert Wilders (PVV) heeft flinke kritiek op het beleid van Rutte, die inmiddels tien jaar aan het roer staat in drie verschillende kabinetten. "U hebt er de afgelopen tien jaar een puinhoop van gemaakt", vat Wilders die periode samen.

"Niet alles is perfect gedaan", antwoordt Rutte. "Maar ik zou toch met enige mildheid willen kijken naar de afgelopen kabinetten, waar Wilders zelf de eerste twee jaar deel van heeft uitgemaakt." De PVV gedoogde vanuit de Kamer het eerste kabinet Rutte met de VVD en het CDA.
donderdag 17 september om 10:59
Premier Rutte is begonnen aan de beantwoording. Hij heeft wat inleidende woorden waarin hij terugblikt op Prinsjesdag van afgelopen dinsdag. Het was logischerwijs leger in de kerk tijdens de troonrede van de koning, normaal uitgesproken in een bomvolle Ridderzaal.

"Het nieuwe normaal mag in ieder geval geen permanent normaal worden", zegt Rutte. Wat niet zal veranderen, verwacht Rutte, is dat er tijdens de APB "fel en stevig" gedebatteerd zal worden. "Want er vallen genoeg problemen op te lossen."

Maar desondanks "deze moeilijke" tijd, ziet Rutte dat de verschillende partijen, oppositie en coalitie, hier samen uit willen komen. "We zullen het niet over alles eens worden, maar we zullen in de sfeer van samenwerking de vragen te beantwoorden. Het verstandige compromis waarin ons land verder komt."
woensdag 16 september om 22:45
We zijn aangekomen bij de kleinere fracties. De PvdD vraagt het kabinet om zich niet langer te laten verrassen. Esther Ouwehand doelt op de coronapandemie die te voorzien is geweest. Ouwehand wijst op de waarschuwingen die zijn gegeven voor het gevaar dat virussen van dieren op mens kunnen overslaan. Dat is in Nederland eerder voorgekomen bij de q-koorts en met de grootschalige bio-industrie is dat gevaar niet geweken.
woensdag 16 september om 21:59
De inbreng van CristenUnie-leider Gert-Jan Segers legt het vergrootglas op het liberalisme. (Foto: Pro Shots)
woensdag 16 september om 21:55
ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers neemt het over. Zijn inbreng legt het vergrootglas op het liberalisme. Volgens Segers heeft de coronacrisis aangetoond dat de mens geen 'homo economicus' is en dat ingrijpen van de overheid noodzakelijk is gebleken om ondernemers en werknemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis. Segers ziet ook dat de crisis breuklijnen in de samenleving heeft blootgelegd: verschillen tussen mensen met en zonder schulden, de Randstad en de regio en jongeren en ouderen. Hij hoopt dat economische groei niet langer als maatstaf wordt gebruikt voor hoe we meten hoe goed het met het land gaat.
woensdag 16 september om 21:33
Asscher bevindt zich in een positie om met het kabinet te kunnen onderhandelen over de begrotingsplannen. De coalitiepartijen hebben geen meerderheid in het parlement en voor steun zijn zij afhankelijk van de oppositie. Premier Rutte nodigde dinsdag onder meer de PvdA op om de kabinetsplannen te steunen. Asscher zegt niet op voorhand 'nee', maar heeft wel eisen. 

Onder meer op het terrein van de woningnood, zorg de steunpakketten is meer nodig. "Het kabinet doet te weinig. Niet alleen zeggen dat je naar volkshuisvesting wil, kom nu maatregelen. Schrap de verhuurdersheffing."

Volgens Asscher moet in de crisisaanpak bestaanszekerheid voorop staan. "Het moet anders."
woensdag 16 september om 21:17

Asscher is de enige spreker tot nu toe die zonder papier achter het spreekgestoelte staat en spreekt volledig uit het hoofd. Hij vraagt aandacht voor de gevaren  voor de economie als het kabinet de oplopende besmettingen niet onder controle krijgt. "Het debat over de economie moet gaan over hoe we corona bestrijden."

Asscher ziet "een gigantisch probleem" als de besmettingen niet snel onder controle komen. Het kabinet kondigt een persconferentie aan met lokale maatregelen. Maar Asscher merkt op dat gemeenten en het kabinet het niet over eens zijn wie die maatregelen moet afkondigen. "Het past niet dat het kabinet de hete aardappel steeds naar een ander doorschuift", merkt Asscher op.

Hij hekelt het optreden van het kabinet waar premier Rutte en minister De Jonge meerdere malen hebben gewezen naar onder meer onverantwoord gedrag van jongeren of samenkomsten van familie, terwijl het uiteindelijk aan het kabinet is om te zorgen dat het virus niet opnieuw oplaait.

woensdag 16 september om 20:53
Het debat is hervat. Lodewijk Asscher van de PvdA is aan het woord.
woensdag 16 september om 19:48
Het debat wordt voor geschorst voor een dinerpauze, 20.50 uur gaat de Kamer verder.
woensdag 16 september om 19:00
Rob Jetten (D66) voorafgaand zijn betoog. (Foto: Pro Shots)
woensdag 16 september om 18:59
De volgende spreker is Rob Jetten (D66). Hij begint met de coronacrisis en blikt terug op het aftreden van Bruno Bruins als minister van Medische Zorg en PvdA'er Martin van Rijn te hulp schoot. 

Tegelijkertijd ziet maakt hij zich zorgen om de oplopende coronabesmettingen. Hij vraagt zich af of het haperende testbeleid een rol speelt in het niet naleven van de coronaregels. Ook vraagt hij het kabinet om vergezichten over hoe de samenleving wordt ingericht tot de tijd dat er een vaccin is en daarna. "Want het zal na de komst van een vaccin nog maanden duren voordat vaccinatie is uitgerold."

Hij wil dat het kabinet onderzoekt hoe delen van de samenleving weer kunnen worden opgestart met de hulp van sneltesten.
woensdag 16 september om 18:41
Het betoog van Marijnissen over discriminatie door de Belastingdienst lokt bij Baudet een interruptie uit over het uiterlijk van Zwarte Piet. Hij wil weten of Marijnissen vindt dat het uiterlijk moet worden aangepast.

Voordat Marijnissen ingaat op die vraag spreekt zij haar verontwaardiging uit over het verloop van de eerste dag van de Beschouwingen: "We zitten midden in de grootste crisis na de Tweede Wereldoorlog en het gaat hier in de eerste twee uur van het debat over Akwasi, Marokkanen en nu Zwarte Piet. Het is ergens heel triest dat dit soort dingen worden besproken", aldus de SP'er die eraan toevoegt dat zij zich grote zorgen maakt over de oplopende besmettingen.

En om terug te komen op de vraag maakt ze duidelijk dat ze het goed vindt dat het uiterlijk van Zwarte Piet verandert.
woensdag 16 september om 18:33

Marijnissen vraagt aandacht voor het lot van de slachtoffers van de kinderopvangtoeslagaffaire. "De belastingdienst discrimineerde. Overtreding van artikel 1 van de grondwet. De menselijkheid uit het systeem is verdwenen. Hoe kan het dat de ouders nog steeds wachten op compensatie terwijl er voor de nertsenfokkers 180 miljoen euro is vrijgemaakt."

Marijnissen wil weten wanneer het kabinet de ouders duidelijkheid zal bieden. 

De SP'er constateert dat afkomst, kleur en achternaam in Nederland een er toe doen. "We willen geen samenleving waar mensen op kleur en afkomst worden beoordeeld en van de overheid mag je verwachten dat het zelf het goede voorbeeld geeft."

woensdag 16 september om 18:19

Marijnissen staat stil bij de besmettingscijfers die vandaag opnieuw zijn opgelopen. Net als Asscher hekelt zij het dat minister De Jonge het debat is uitgelopen om de pers buiten de vergaderzaal in te lichten over nieuwe maatregelen die het kabinet vrijdag zal aankondigen.

Ze maakt zich zorgen om het haperende testbeleid en het gemankeerde bron- en contactonderzoek. Marijnissen vindt dat het kabinet er alles aan moet doen om de tweede golf en een economisch desastreuze tweede lockdown moet voorkomen. 

woensdag 16 september om 18:17
Lilian Marijnissen is de volgende spreker. De SP'er ziet dat de coronacrisis heeft gezorgd voor andere inzichten in de politiek. Inzichten die volgens haar dichterbij de SP staat, bijvoorbeeld als het gaat over de kritiek op de woningnood of de zorgsalarissen. Ze is ook blij dat het kabinet er nu voor kiest om in deze economische crisis te investeren en niet te bezuinigen, zoals in de vorige crises.
woensdag 16 september om 18:03
Lodewijk Asscher onderbreekt het debat met een punt van orde. Hij merkt op dat hij via de media moet vernemen dat de coronabesmettingen weer zorgwekkend hoog oplopen en dat het kabinet vrijdag nieuwe maatregelen zal aankondigen.

Asscher wil nog voor de beantwoording van de zijde van het kabinet donderdag een brief van de premier met een laatste stand van zaken en welke maatregelen het kabinet wil treffen.
woensdag 16 september om 17:33

Heerma vervolgt zijn betoog met een reflectie op waar de overheid op dit moment voor staat. Volgens de CDA'er wordt de overheid te veel gerund als bedrijf, met burgers als klanten. Met targets die gehaald moeten worden en waar efficiency centraal staat. Als voorbeeld waar het fout is gegaan haalt hij de kinderopvangtoeslagaffaire aan.

Heerma vindt dat de overheid meer in dienst van de burger moet staan. Om te beginnen vindt hij dat er weer een ministerie van Volkshuisvesting moet komen om het initiatief van de woningbouw weer bij de overheid te leggen. Hij wil de verhuurdersheffing uitfaseren en pleit voor de bouw van jaarlijks honderdduizend woningen.

Klaver complimenteert het CDA met de plannen, maar ziet er nog te weinig van terug in de Prinsjesdagstukken. Ook de SP wil dat Heerma concreter wordt.

Volgens Heerma strijdt zijn partij de gehele kabinetsperiode tegen de verhuurdersheffing. "We hebben nu een structurele korting op de heffing". Ook wijst hij erop dat het kabinet nu huurders met een smalle beurs te hulp zal schieten. 

woensdag 16 september om 17:04

Pieter Heerma van het CDA is de volgende spreker. Ook hij staat stil bij de impact van corona en kijkt vooruit naar het Nederland na de coronacrisis. Heerma heeft het over doorgeslagen individualisering en het cynisme dat mensen zelf weinig initiatief tonen. Hij ziet voorbeelden van projecten waar mensen op lokaal niveau goed met elkaar weten samen te werken. Een corporatieve revolutie, noemt hij het.

Hij vindt dat er minder beleid van bovenaf vanuit Den Haag moet worden opgelegd en meer van onderaf. Heerma gelooft bijvoorbeeld dat het stikstofdossier op die manier kan worden opengebroken.

Onder meer Klaver, Jetten en Ouwehand vragen zich wel af hoe dat maatschappelijk overleg eruit komt te zien, omdat er uiteindelijk een keuze wordt gemaakt welke partijen aan tafel zitten. Ouwehand wijst erop dat model ook niet altijd werkt, verwijzend naar de waterschappen waar de boeren een belangrijke stem hebben door de geborgde zetels.