Dat de EU een akkoord zou sluiten als antwoord op de coronacrisis, was niet onverwacht. Maar dat in amper twee maanden tijd een herstelfonds van 750 miljard euro uit de grond is gestampt, wordt omschreven als "historisch". Tegelijkertijd is de Europese meerjarenbegroting "ouderwetser dan ooit".

Dat blijkt uit een rondgang van NU.nl langs drie experts op het gebied van Europese politiek.

"Het is een indrukwekkend en ongekend akkoord", zegt Mathieu Segers, hoogleraar hedendaagse Europese geschiedenis en Europese integratie aan de Maastricht University.

"Het begon met een herstelfonds van 500 miljard euro van de Duitsers en de Fransen, het is uiteindelijk 750 miljard geworden. Dat is het netto uitgelekt gewicht. Dat kun je gerust historisch noemen."

'Geen deal veel slechter dan niet zo'n goede deal'

Amy Verdun, hoogleraar Europese politiek en economie aan de Universiteit Leiden, noemt het "een heel goed akkoord" voor Nederland. "We hebben ons de afgelopen dagen zitten blindstaren op de getallen. Maar Nederland verdient uiteindelijk veel meer aan Europa dan die kleine stukjes die heen en weer worden geschoven in de begroting."

Nederland is de Zuid-Europese landen tegemoetgekomen door akkoord te gaan met de giften, zegt Verdun. Tegelijkertijd heeft Nederland samen met Denemarken, Oostenrijk, Zweden en Finland dat bedrag voor alleen de giften ook naar beneden gekregen. Een typisch compromis. "Het niet hebben van een deal is vele malen slechter dan een niet zo'n goede deal", aldus Verdun.

'EU-leiders hebben laten zien dat Europa werkt'

Geen akkoord betekent ook dat de EU kwetsbaar zou zijn op het wereldtoneel. "De VS is onvoorspelbaar en China wordt steeds agressiever. Er stond daarom extra druk op Europa om met een antwoord te komen op deze crisis", zegt Lars Rensmann, hoogleraar Europese politiek en maatschappij aan de Rijksuniversiteit Groningen.

"De EU-leiders hebben laten zien dat Europa werkt, ook al duurden de onderhandelingen wat langer dan gepland. Uiteindelijk kan iedereen hiermee leven."

Niet iedere paragraaf krijgt complimenten. De begroting voor 2021-2027 is nauwelijks vernieuwd ten opzichte van de vorige editie. Premier Mark Rutte hamerde begin dit jaar juist op modernisering. Hij wilde meer geld voor veiligheid, klimaat en migratie en minder voor landbouw en fondsen voor armere EU-regio's. Daar is weinig van terechtgekomen.

“Ik zou Rutte een 6 geven: geen hoog cijfer, maar ook geen onvoldoende”
Lars Rensmann, hoogleraar

"De begroting is niet vernieuwd", zegt Rensmann. "Er is gekort op het klimaatbudget en er zou meer geld moeten gaan naar innovatieve landbouw in plaats van naar de grote bedrijven, zoals nu het geval is."

De ambitieuze posten zijn gekort, ziet ook Segers. "De begroting is ouderwetser gemaakt dan ooit. De vergroening redt het nog wel, maar er gaat veel minder geld naar innovatie, internationale samenwerking en ontwikkelingshulp. Dat past ook helemaal niet bij de geopolitieke ambities van deze Europese Commissie."

Het zou Segers niet verbazen als deze posten alsnog worden bijgeplust als het akkoord in het Europees Parlement wordt behandeld. Hij vermoedt zelfs een bewust opzetje van de Duitse bondskanselier Angela Merkel, omdat anders niet alle landen ermee konden instemmen.

'Zonder kleerscheuren gelooft niemand dat je je best hebt gedaan'

Rutte kreeg het in Brussel meerdere malen zwaar te verduren vanwege zijn eis om de uitgaven streng te controleren en desnoods te blokkeren. "Hij was niet heel solidair met andere landen", vindt Rensmann.

"Het gebrek aan empathie kan een negatief effect hebben", denkt ook Verdun. Maar zij benadrukt dat het akkoord zeker niet alleen een overwinning voor Rutte is. "Dit is duidelijk een compromis."

Premier Rutte met de Spaanse premier Pedro Sánchez op de derde dag van de EU-top in Brussel. (Foto: Reuters)

De premier heeft in Nederland ook een kritische achterban tevreden te houden, zegt Verdun verder. "Als je er zonder kleerscheuren mee wegkomt, dan gelooft de burger niet dat je je best hebt gedaan. Wat dat betreft is het voor het beeld goed geweest dat de top twee dagen langer duurde dan gepland."

Omdat eerst Frankrijk en Duitsland met een voorstel kwamen en daarna de Europese Commissie, was de top in Brussel ook een gelegenheid om andere landen een podium te bieden. "Daar heeft Rutte maximaal gebruik van gemaakt", concludeert Segers. "Hij heeft best wat verzoeknummertjes voor eigen publiek gedraaid."

De Groningse hoogleraar Rensmann beoordeelt het optreden van de premier als volgt: "Ik zou hem een 6 geven: geen hoog cijfer, maar ook geen onvoldoende. Mijn studenten zijn er blij mee."

In onze podcast Dit Wordt Het Nieuws bespreken we de uitkomst van de top en hoe kantje boord het was: