De EU-top in Brussel over het herstelfonds voor de coronacrisis en de meerjarenbegroting was - nadat er zondag tot diep in de nacht was vergaderd - "heel erg dicht bij" een mislukking, zei premier Mark Rutte maandagochtend tegen onder meer BNR Nieuwsradio. Toch zit er volgens hem "schot in de zaak".

"Ik ben tevreden met de voorstellen die er nu liggen", aldus Rutte. "Maar de 27 lidstaten moeten hier nog wel mee instemmen."

De EU-top gaat maandag de vierde dag in terwijl er twee op de agenda stonden. De regeringsleiders hebben tot maandagochtend onderhandeld en zullen de gesprekken om 14.00 uur hervatten.

"Ik hoop dat we tot een akkoord komen", zei Charles Michel, de voorzitter van de Europese Raad met daarin alle regeringsleiders van de 27 EU-landen, zondagavond laat. "Ik hoop dat de nieuwsberichten morgen zullen zijn dat de EU het onmogelijke toch voor elkaar heeft gekregen."

Een flink aantal regeringsleiders wijst Rutte als hoofdschuldige aan, omdat de Nederlandse premier vasthoudt aan hervormingen in ruil voor leningen uit het nog op te richten herstelfonds.

Als die leningen subsidies worden, dan moeten de lidstaten hervormingen kunnen afdwingen, vindt Rutte. Dat is weer tegen het zere been van de landen die om de subsidies vragen, zoals Italië en Spanje.

Macron dreigt top te verlaten

Nederland staat niet helemaal alleen in de discussie. Rutte trekt al maanden op met de andere 'zuinige' landen: Denemarken, Oostenrijk en Zweden. Tijdens de top voegde Finland zich hier nog bij.

De Italiaanse premier Giuseppe Conte beschuldigde Rutte en zijn bondgenoten van "chantage". De Franse president Emmanuel Macron zou hebben gedreigd de top te verlaten als de Nederlandse minister-president niet beweegt.

Zaterdagnacht zijn Macron en de Duitse bondskanselier Angela Merkel volgens Rutte "kribbig" weggelopen uit een overleg met hem en zijn Oostenrijkse, Deense, Zweedse en Finse bondgenoten.

In de late uurtjes op maandagochtend verloor Macron opnieuw zijn geduld met Rutte en zijn 'zuinige' bondgenoten. De Franse president zou met zijn vuist op tafel hebben geslagen. De Belgische premier Sophie Wilmes moest de gemoederen uiteindelijk tot bedaren brengen.

Rutte neergezet als 'Mr. Nee, nee, nee'

Vanuit het Italiaanse en Spaanse kamp wordt Rutte neergezet als 'Mr. Nee, nee, nee'. Dat beeld ontstond al eind april toen de premier tijdens een werkbezoek aan een afvalverwerkingsbedrijf de vraag kreeg of hij "alsjeblieft" geen geld wil geven aan de Italianen en Spanjaarden. "Nee, nee, nee", was zijn antwoord.

Ook de Hongaarse premier Viktor Orbán heeft zijn pijlen op de Nederlandse premier gericht. "Als er geen akkoord komt, ligt dat niet aan mij, maar aan that Dutch guy", zei Orbán zondag voordat het overleg weer zou beginnen.

Nederland wil voorkomen dat geld uit het herstelfonds terechtkomt bij landen die de rechtsstaat niet respecteren. De EU ligt op dat vlak al jaren met Hongarije overhoop. Rutte staat op dit punt overigens allerminst alleen.

Hongaarse premier tijdens EU-top: ‘Rutte is verantwoordelijk’
57
Hongaarse premier tijdens EU-top: ‘Rutte is verantwoordelijk’

Voorzitter Michel blijft met herziene voorstellen komen

Ondertussen blijft Michel proberen met herziene voorstellen de partijen nader tot elkaar te brengen. Het gaat in totaal om zo'n 1.800 miljard euro voor het herstelfonds en de meerjarenbegroting.

In het oorspronkelijke voorstel van de Europese Commissie bestaat het fonds uit 750 miljard euro, waarvan 500 miljard aan giften en 250 miljard aan leningen. De 'zuinige' landen zouden niet meer dan 350 miljard euro aan giften willen goedkeuren.

De honderden miljarden voor het herstelfonds worden uit naam van de lidstaten door de Europese Commissie geleend op de internationale kapitaalmarkt. De instelling die voor de dagelijkse leiding van de EU verantwoordelijk is, zou daarmee voor het eerst op deze manier opereren.