Nadat Wopke Hoekstra kenbaar maakte geen lijsttrekker van het CDA te worden, leek de weg voor Hugo de Jonge vrij om het partijleiderschap van de christendemocraten op te eisen. Tot stemmenkanon Mona Keijzer en pitbull Pieter Omtzigt zich in de strijd mengden. Maandagavond staan de drie tegenover elkaar in een door de partij georganiseerd lijsttrekkersdebat. Hebben de leden wat te kiezen?

Om 20.00 uur staan de drie kandidaten voor het eerst en naar verwachting ook direct voor het laatst tegenover elkaar in een CDA-lijsttrekkersdebat in de Jaarbeurs in Utrecht. In drie rondes zullen zij het hebben over thema's als de zorg, economie en veiligheid. Daarna worden zij geïnterviewd en zijn er vragen van leden uit de zaal. De vraag die echter centraal staat, is voor welke koers de christendemocraten kiezen.

De Jonge wil terug naar politieke midden

Vicepremier en minister van Volksgezondheid De Jonge kreeg landelijke bekendheid toen hij het coronadossier overnam. Binnen de partij is hij echter al lang een bekend gezicht en De Jonge is de afgelopen jaren nadrukkelijk genoemd als een van de kroonprinsen om Sybrand Buma op te volgen als partijleider.

De Jonge presenteert zich als een kandidaat die van het CDA weer een klassieke middenpartij wil maken. De partij kampt sinds de slecht verlopen samenwerking met de PVV in een richtingenstrijd waar onder leiding van Buma het rechts-populisme en cultureel-conservatieve gedachtegoed de afgelopen jaren de boventoon voerden. De Jonge wil de koers verleggen.

"Onze oplossingen bieden we vanuit het midden", zei hij vorige week tijdens de presentatie van de kandidaat-lijsttrekkers.

De Jonge verwacht dat de coronacrisis de komende jaren voor economisch zware tijden zal zorgen. De druk op de arbeidsmarkt en de woningmarkt zullen zorgen voor onzekerheden en de tegenstellingen in de samenleving vergroten. Hij ziet voor zichzelf een rol weggelegd om de tegenstellingen "te overbruggen". "Ik geloof sterk dat we terug moeten naar de geboortepapieren van het CDA: dat is het tegenovergestelde van polarisatie."

Dat betekent ook dat samenwerking met FVD voor hem is uitgesloten. Het CDA stapte onlangs in het provinciaal bestuur met de partij van Thierry Baudet. Volgens De Jonge is dat een lokale afweging geweest, maar nu het om de landelijke koers gaat is hij helder. "Ik zie het niet gebeuren. Als ik zeg: 'Ik zie het niet gebeuren', dan bedoel ik: dat gaat niet gebeuren."

Stemmenkanon Keijzer doet nieuwe poging

Keijzer sluit samenwerking met de partij van Baudet niet uit. Zij vreest dat ze de partij anders tijdens formatie-onderhandelingen uitlevert aan partijen als PvdA, GroenLinks en D66.

De kandidatuur van Keijzer mag geen verrassing heten. Zij deed in 2012 al een gooi naar het lijsttrekkerschap, maar legde het toen af tegen Buma. Bij de afgelopen verkiezingen bleek ze een stemmenkanon voor het CDA met 165.000 voorkeurstemmen. In het afgelopen jaar stoorde Keijzer zich er dan ook openlijk aan dat alleen Hoekstra en De Jonge als kandidaten werden gezien. "Er zijn ook kroonprinsessen", was haar stelling.

Keijzer plaatst zichzelf wel duidelijk de rechterzijde van het politieke midden en richt zich op de conservatieve vleugel van de partij. Omstreden uitspraken van Baudet over onder meer vrouwenemancipatie of het bezigen van extreemrechtse omvolkingstheorieën zijn voor Keijzer geen dealbreaker. Het op voorhand uitsluiten van FVD noemt zij onverstandig, al vindt zij de standpunten van Baudet over de Europese Unie en internationale samenwerking "mijlenver" van haar afstaan.

De CDA-leden moeten wel keuze kunnen hebben over de koers, is Keijzers opvatting. Als staatssecretaris van Economische Zaken presenteert ze zich ook als belangenbehartiger van ondernemers en de agrarische sector.

Pitbull Omtzigt schopt tegen gevestigde macht

De grootste verrassing in de lijsttrekkersstrijd is Omtzigt. Hij wordt gezien als een van de beste Kamerleden die zich in de afgelopen jaren heeft vastgebeten in dossiers als de toeslagenaffaire.

Omtzigt geldt als een van de langstzittende Kamerleden die zijn ervaring combineert met inhoudelijke kennis en vasthoudendheid om misstanden aan te kaarten.

Met hem aan het roer belooft hij de leden een andere vorm van politiek.

Hij wil dat de Tweede Kamer het kabinet weer inhoudelijk gaat controleren en vindt dat de overheid er moet zijn voor de burgers. Hij ziet dat het te vaak andersom is geweest, bijvoorbeeld bij de Belastingdienst die duizenden ouders ten onrechte aanmerkte als fraudeur. Dat is ook de reden dat hij de strijd aangaat.

Omtzigt is een a-typische kandidaat. Op formeren wil hij niet vooruitkijken en samenwerking met FVD ligt wat hem betreft lastig, omdat Baudet het CDA zelf heeft uitgesloten toen hij de christendemocraten er onlangs van betichtte Nederland te willen vernietigen.

Op de vraag of hij ook premier wil worden is hij realistisch. "Ik heb even naar de peilingen gekeken, en op basis daarvan kan het CDA geen enkele aanspraak maken op het premierschap", zei hij in NRC.

Omtzigt wil een inhoudelijke campagne voeren waar thema's als de economische crisis, de crisis op de woningmarkt en de manier waarop de overheid met haar burgers omgaat centraal staan.

De CDA-leden kunnen tussen 6 en 9 juli een stem uitbrengen. Er valt iets te kiezen.