Twee jaar werkten Gert-Jan Segers (ChristenUnie) en Kathalijne Buitenweg (GroenLinks) aan hun voorstel om hatecrimes zwaarder te bestraffen. Maandag dienen zij hun wetsvoorstel in dat het mogelijk moet maken misdrijven met een discriminatoir oogmerk zwaarder te straffen. Dat het voorstel samenvalt met wereldwijde Black Lives Matter-protesten tegen racisme en discriminatie noemt Segers "een samenloop van omstandigheden", maar vooral ook een eerste stap.

"In deze periode gaan veel ogen open. Ook voor mij", aldus Segers. Buitenweg: "Ik denk dat we als Tweede Kamer te weinig aandacht hebben gehad voor discriminatie tegen mensen van Afrikaanse afkomst."

De nieuwe wet is volgens Segers en Buitenweg nodig, omdat op dit moment bij een vernieling of geweldsdelict een discriminatiefeit niet apart wordt meegenomen.

Buitenweg: "Elke vorm van geweld is traumatisch. Maar geweld vanwege iemands identiteit heeft een extra impact, zowel op het slachtoffer als op de samenleving als geheel. Het motief maakt uit. Er is nu geen peil op te trekken of een rechter daar in een vonnis rekening mee houdt. "

Buitenweg en Segers werkten sinds 2018 aan het voorstel. Zij zagen onder meer hoe joodse middenstanders te maken kregen met antisemitisch geweld, zoals bij restaurant Hacarmel. Dit Joodse restaurant in Amsterdam kreeg meermaals te maken met vernielingen.

Segers: "Antisemitisme kun je heel moeilijk registreren bij de aangifte. Slachtoffers moeten extra hun best doen om dat op een aangifteformulier te krijgen. Een aanval op een individu omdat hij deel uitmaakt van een minderheid is zo erg dat wij willen dat daar een strafverzwarende grond voor komt."

Discriminatiefeit raakt zoek vanaf aangifte bij politie

Uit onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) blijkt dat het al misgaat bij de aangifte. Discriminatie wordt door de politie vaak niet geregistreerd en komt niet als zodanig bij het Openbaar ministerie terecht. Ook sluiten de systemen waarin de delicten geregistreerd worden niet op elkaar aan en krijgen speciale discriminatieofficeren niet de tijd om hun werk uit te voeren.

In het overzicht discriminatiecijfers van het Openbaar Ministerie blijkt dat het in 2019 uiteindelijk tot slecht 47 veroordelingen heeft geleid in zaken met een discriminatieaspect. Bovendien kan de rechter nu al de straf verzwaren als sprake is van een delict met een discriminatoir oogmerk. Maar in de praktijk gebeurt dat weinig, vinden de indieners van de wet.

Segers en Buitenweg hopen met hun voorstel de hele strafrechtketen wakker te schudden. Buitenweg: "De systemen zijn inderdaad niet goed op elkaar afgestemd. We zien dat het discriminatieaspect gaande het strafproces vaak uit beeld verdwijnt. Dat levert twee grote problemen op: het geeft geen genoegdoening aan slachtoffer en we laten na om een norm te bevestigen dat discriminatie niet aanvaardbaar is."

Zij verwacht dat door discriminatie als aparte strafverzwaring in de wet op te nemen de hele keten, vanaf aangifte tot rechterlijke uitspraak, gedwongen wordt om het hoe dan ook mee te nemen. Buitenweg: "Ik kan mij goed voorstellen dat we tijdens de wetsbehandeling ook moties en amendementen zullen afdwingen."

Segers: "Door discriminatie als aparte strafverzwaring in de wet op te nemen, wordt de rechter gedwongen om zich te buigen over het aspect van discriminatie. Daarmee dwingen we de hele keten om discriminatie hoe dan ook te registreren. Dit wetsvoorstel zegt tegen elke minderheid dat wij ze extra bescherming zullen bieden."

'Discriminatie op basis van kleur te weinig benoemd'

Uit het overzicht discriminatiecijfers van het Openbaar Ministerie blijkt dat in 2019 delicten met een discriminatieaspect, het in 59 procent van de gevallen ging om discriminatie op basis van ras. Daarvan ging het in 21 procent van de gevallen om discriminatie tegen mensen met een Afrikaanse afkomst.

Segers en Buitenweg zien dat zij dat in de afgelopen jaren niet genoeg benoemd hebben. Buitenweg: "Ik denk dat we als Tweede Kamer te weinig aandacht hebben gehad voor discriminatie tegen mensen van Afrikaanse afkomst. Het is goed om ook discriminatie op grond van huidskleur expliciet te benoemen."

'Strafverzwaring eerste stap, blijven uitspreken tegen racisme'

Segers: "Het zou kunnen dat recente incidenten, zoals bij Hacarmel of twee mannen in Arnhem die hand in hand liepen en werden aangevallen, in het oog springende voorbeelden zijn geweest. In deze periode gaan veel ogen open voor racisme en discriminatie in onze samenleving. Dat geldt ook voor mij."

Na de dood van George Floyd ziet hij mensen opstaan en vertellen over "de ingrijpende pijn van racisme". Hij ziet het wetsvoorstel als een eerste stap. Een stap die de politie, het OM en de rechter moet dwingen om naar de verhalen te luisteren. "Ze zullen moeten luisteren, zelfs als het lastig te bewijzen is. Wat wij nu zeggen is: we zien je, we horen je."

Daar blijft het wat Segers betreft niet bij. "We moeten ons hardop blijven uitspreken over gelijke behandeling van minderheden, bijvoorbeeld over de verandering die Zwarte Piet moet ondergaan. In de strijd tegen racisme, antisemitisme en discriminatie hebben we alles nodig."