Terwijl deze week opnieuw duizenden mensen bij elkaar kwamen om te protesteren tegen racisme en discriminatie, kijkt het Binnenhof in stilte naar de demonstraties, maar ook naar zichzelf. NU.nl sprak met Klaas Dijkhoff (VVD), Rob Jetten (D66) en Jesse Klaver (GroenLinks) over institutioneel racisme in Nederland, in de politiek en over hun eigen rol in het debat. "We hebben inhaalwerk te doen", aldus Dijkhoff.

De drukte op de Dam haalde het Vragenuur, de PVV-motie die de bekladding van het standbeeld van Pim Fortuyn veroordeelde kon op unanieme steun van de Kamer rekenen, maar een inhoudelijke discussie over de oorzaken van institutioneel racisme en oplossingen laat nog op zich wachten.

Onder druk van de dood van George Floyd en de drukbezochte antiracismedemonstraties erkende premier Mark Rutte vorige week dat racisme niet alleen in Amerika voorkomt, maar dat ook Nederland systemen kent die zorgen dat verschillende groepen mensen op basis van hun afkomst, sekse of seksuele geaardheid ongelijk behandeld worden.

'We moeten zoeken naar oplossingen'

Dat het op het Binnenhof daarna stil is, zien ook Dijkhoff, Klaver en Jetten. "Een bewuste stap", zegt Klaver. "Het gaat nu om de demonstranten, om al die mensen die gehoord willen worden. Laten we nu dan ook luisteren."

Voor Dijkhoff speelt zijn eigen ongemak met het onderwerp een rol. "De discussie is gevoelig en je moet goed opletten welke woorden je kiest. Ik heb ook nu niet direct de oplossingen. Daar zullen we samen naar moeten zoeken."

D66 kwam wel met een plan, om onder meer de nekklem te verbieden. "In de wandelgangen krijg je dan flauwe opmerkingen van rechtse politici. Maar kom dan zelf ook met oplossingen", zegt Jetten.

In de drie jaar dat hij Kamerlid is, leerde hij hoe moeilijk het thema in Den Haag ligt. "In 2018 heb ik me uitgesproken tegen Zwarte Piet. De reactie op het Binnenhof was: daar moet je je vingers niet aan branden. Er wordt toch gekeken naar wat de electorale gevolgen zijn."

Analyse: 'Uitspraken Rutte over systemisch racisme uitzonderlijk'
330
Analyse: 'Uitspraken Rutte over systemisch racisme uitzonderlijk'

'Pijn van koloniaal verleden is van andere orde'

Dijkhoff zegt wel dat hij anders is gaan kijken naar het racismedebat na een VVD-bijeenkomst een paar jaar geleden. Daar werd hem voorgehouden dat zijn partij streng is naar migrantengroepen waar vrouwen anders behandeld zouden worden. "Iemand vroeg me wat de VVD dan doet om Nederlanders die hier al generaties lang wonen aan diezelfde grondwet te houden. Wat doen wij met ondernemers die op basis van iemands achternaam discrimineren?"

Ook Klaver heeft een verandering doorgemaakt. "Ik heb zelf te maken gehad met racistische opmerkingen, omdat ik half-Marokkaans ben, maar de pijn die zwarte Nederlanders hebben als gevolg van het Nederlands koloniaal verleden is van een andere orde."

Hij wil de komende tijd in gesprek met meerdere betrokkenen rond de demonstraties. "Zij moeten gehoord worden en de politiek moet aan de slag." Dat geldt ook voor GroenLinks. "Laten we eerlijk zijn, ook GroenLinks is te wit."

Een gebrek aan diversiteit ziet Dijkhoff ook in zijn partij. "Als je groep te homogeen is, mis je opvattingen. Tegelijkertijd is de aanwas klein. Dat ligt ook aan ons. We zijn te passief."

Dat wil niet zeggen dat er geen VVD'ers met een migratieachtergrond zijn. "Maar het is voor de VVD moeilijk om mensen te benaderen op basis van hun afkomst. Dat willen VVD'ers ook niet. Dat is ontzettend lastig."

'We hebben inhaalwerk te doen'

Hij kijkt ook naar de rol die zijn eigen partij heeft gespeeld in het racismedebat. "Ik heb racisme wel aangekaart, maar we zijn als land niet waar we willen zijn. Ik had me er actiever mee bezig kunnen houden." Hij ziet dat de discussie nu gedomineerd wordt door aan de ene kant DENK en aan de andere kant Forum voor Democratie.

Terugkijkend op onder meer het omstreden wijkenplan en de 'pleur op'-uitspraken van Rutte, zegt Dijkhoff dat het anders had gekund. "Wij gingen ervan uit dat mensen wisten hoe we erin staan." Hij vindt dat de plannen en uitspraken verdraaid zijn en een andere uitleg hebben gekregen. "Als verdraaiingen en feitelijke onjuistheden blijven plakken, dan is dat confronterend en heb je kennelijk iets fout gedaan."

Het voorstel om in bepaalde wijken harder te straffen kon volgens Dijkhoff rekenen op steun in sommige buurten die hij bezocht heeft. "Maar zij vroegen mij ook wat we gaan doen tegen stagediscriminatie. We hebben inhaalwerk te doen."

'Debat niet aan flanken overlaten'

Ook Jetten vindt dat hij in de korte periode dat hij zijn fractie leidt meer had kunnen doen. Onder meer door na zijn statement tegen Zwarte Piet door te pakken. Nu wil hij voorkomen dat de antiracismedemonstraties een hype worden die voorbij vliegt. "Over een half jaar moet dit ook een thema zijn, zodat het bij de verkiezingen een thema wordt. En ook D66 moet zorgen dat de Tweede Kamer een afspiegeling van de samenleving wordt."

"We zien een nieuwe generatie die zegt: dit pik ik niet. Na de erkenning moeten we onderzoeken hoe je racisme uit beleid verdrijft. De politiek heeft te lang gedacht dat de samenleving dit wel oplost. Maar het gaat hier om artikel 1 van de grondwet. De politiek moet leiderschap tonen."

Ook Klaver is blij dat Rutte erkende dat op sommige plekken sprake is van institutioneel racisme."Dat is bemoedigend, maar nu moeten we doorpakken. Het mag niet bij woorden blijven. Als de premier zegt dat hij van het normeren is, dan moet de VVD stelling nemen over samenwerking met FVD."

Dijkhoff gaat binnenkort de gesprekken aan. "Buiten het zicht van de camera's. Ik wil ervaringen horen en ervaringen delen. We mogen deze discussie niet meer aan de flanken overlaten."