Woensdag debatteert de Tweede Kamer over het noodpakket voor KLM. De luchtvaartmaatschappij kan rekenen op miljardenleningen van 2 tot 4 miljard euro van de overheid om de coronacrisis door te komen. Ook de Franse partner Air France ontving miljarden van de staat. Wat speelt er momenteel bij het Frans-Nederlandse concern Air France-KLM?

Hoe belangrijk is KLM voor de Nederlandse economie?

KLM en Schiphol vormen een "essentiële schakel" voor de Nederlandse infrastructuur, zei minister Cora van Nieuwenhuizen (Luchtvaart) op 24 april toen zij het noodpakket van 2 tot 4 miljard euro aankondigde.

De luchtvaartmaatschappij is als een dominosteen, vulde minister Wopke Hoekstra (Financiën) aan. "Valt KLM om, dan heeft dat niet alleen gevolgen voor het bedrijf en het personeel, maar voor alle steentjes die erna nog komen", waarschuwde de bewindsman.

Het kabinet heeft de liefde voor de luchtvaart nooit onder stoelen of banken gestoken. Van Nieuwenhuizen had het zelfs over "onze blauwe trots".

De cijfers ondersteunen in eerste instantie het economische belang voor Nederland. Schiphol en KLM zijn goed voor zo'n 114.000 (indirecte) banen en hebben samen een toegevoegde waarde van ruim 10 miljard euro, somde Van Nieuwenhuizen op. Vanaf de luchthaven kun je direct naar ruim driehonderd bestemmingen over de hele wereld vliegen.

Maar in Den Haag is lang niet iedereen meer gecharmeerd van een alsmaar uitdijende luchtvaartsector. In coalitie- en oppositiekringen klinken kritische geluiden. Schiphol mag groeien, maar daar moet milieu- en geluidswinst tegenover staan.

Er worden ook kanttekeningen geplaatst bij het economisch belang. Er is geen bewijs dat de Nederlandse economie schade oploopt als Schiphol niet verder groeit, concludeerde CE Delft na onderzoek in opdracht van Stichting Natuur en Milieu. De luchtvaart levert Nederland volgens hetzelfde onderzoek een kleine 6 miljard euro op, een stuk minder dan de 10 miljard euro waarmee het kabinet rekent.

Trekken de Nederlanders en Fransen nog gezamenlijk op?

Air France-KLM is uit nood geboren. Beide luchtvaartmaatschappijen hadden een partner nodig om te kunnen overleven. Er zijn veel hobbels geweest de laatste jaren.

Een kleine greep uit de reeks ongemakken: kostenbeheersing aan Franse zijde, het overmaken van overtollig kasgeld van KLM naar het moederconcern, het tevergeefs proberen te lozen van KLM-CEO Pieter Elbers. In zijn algemeenheid is er regelmatig bezorgdheid over de zelfstandigheid van KLM binnen de luchtvaartgroep.

De bekendmaking van de overheidssteun droeg niet bepaald bij aan een beeld van gezamenlijk optrekken. Hoekstra en Van Nieuwenhuizen hadden het over "mogelijke steunmaatregelen". Eerder die dag hadden hun Franse ambtsgenoten op eigen houtje een gedetailleerd noodpakket van 7 miljard euro voor Air France en Air France-KLM gepresenteerd.

Werd het Nederlandse kabinet overvallen en moest er halsoverkop een persconferentie worden ingelast? Dat was niet het geval, bezwoer Hoekstra. Een fysieke gezamenlijke bijeenkomst was volgens hem vanwege de lockdowns in beide landen überhaupt niet mogelijk. Het kabinet trekt "zo veel mogelijk gezamenlijk op met de Franse staat", luidt de officiële lezing aan de Tweede Kamer.

Het Franse pakket was ook niet specifieker, volgens Hoekstra. "Wij zijn iets minder concreet over de leningen, maar wel concreter over de voorwaarden."

Welke voorwaarden wil het kabinet voor de miljarden?

Over die voorwaarden gesproken. Daar werd in Den Haag al flink op voorgesorteerd, nog voordat het bericht van noodsteun officieel bekend was. Zonder voorwaarden geen steun, vonden veel partijen. Er gingen toen al geruchten dat een noodpakket in de maak was.

Het kabinet stelt eisen aan de winstbestemming, arbeidsvoorwaarden, hinderbeperking, duurzaamheid en de kwaliteit van de bestemmingen. Concreet betekent dat: geen bonussen en geen dividenduitkeringen zolang de staatssteun niet is terugbetaald.

Ook zal het kabinet "offers" van het KLM-personeel vragen waarbij de breedste schouders - lees: piloten en het management - de zwaarste lasten moeten dragen.

Toch blijft het de vraag hoe hard deze voorwaarden zijn. Want als de KLM-directie hier niet mee akkoord gaat, komt er dan ook geen miljardensteun? Dat is slechts een "theoretische situatie", liet Hoekstra weten. Zeker ook gezien "de goede gesprekken" die hij binnenskamers met KLM-baas Elbers heeft gehad.

Het kabinet heeft zo de contouren van de staatssteun geschetst. Het is woensdag aan de Kamerleden om te bepalen hoe tevreden zij zijn met het gebrek aan details.