Hans Vijlbrief, een van de twee nieuwe staatssecretarissen bij de Belastingdienst, wil genoeg de tijd krijgen om precies uit te zoeken wat er fout is gegaan bij het opstellen van de zogenoemde zwarte lijst bij de fiscus. Er is vanwege de omvang en de impact van de problemen alleen weinig geduld in de Tweede Kamer.

"Geef me even de tijd om dit uit te zoeken", zei Vijlbrief woensdag meerdere keren tijdens zijn eerste debat in de Tweede Kamer als politiek eindverantwoordelijke bij de Belastingdienst.

Dat was iets teveel gevraagd van enkele parlementariërs, want zij hadden veel vragen sinds Trouw en RTL Nieuws zaterdag onthulden dat de Belastingdienst er twintig jaar lang een geheim registratiesysteem op nahield.

Ongeveer 180.000 mensen werden zo buiten hun kennis om aangemerkt als potentiële fraudeurs. Er volgden al die jaren beschuldigingen van de fiscus waartegen zij zich niet konden verdedigen. Volgens privacyexperts maakt de lijst, die pas donderdag na de vragen van Trouw en RTL Nieuws uit de lucht werd gehaald, inbreuk op de privacywetgeving.

SP: 'Kamer feitelijk verkeerd geïnformeerd'

Hoe kan het bijvoorbeeld dat er door de ambtelijke top niet direct aan de bel werd getrokken bij de staatssecretaris nadat de media herhaaldelijk vragen stelde over het explosieve nieuws? Of zoals SP-Kamerlid Renske Leijten het zei: "Is er niemand die zegt: er is een bom naar de pers gegaan, daar moeten we het nu over hebben?"

Ook in een vorige week donderdag gestuurde brief aan de Kamer kwam het bestaan van de zwarte lijst, binnen de Belastingdienst aangeduid als Fraude Signalering Voorziening (FSV), niet voor. Daarmee is de Kamer "feitelijk verkeerd geïnformeerd", vindt Leijten. "U wist het, of u had het moeten weten", aldus de SP'er richting Vijlbrief.

GroenLinks-Kamerlid Bart Snels vraagt zich af of de staatssecretaris de afgelopen weken nog wel "in control" is. "Ik zou als staatssecretaris woedend zijn worden."

De verbazing dat de bewindspersonen niet direct door hun ambtenaren werden ingelicht, leefde ook bij de coalitiepartijen. "Als er zoiets gevoeligs gebeurt, dan loop je toch even bij de staatssecretaris naar binnen?", vroeg CDA'er Pieter Omtzigt zich af. Hij geeft de Belastingdienst een paar weken om oude, bekende problemen te delen met de Kamer.

Samen met Leijten heeft Omtzigt jarenlang moeten leuren bij de inmiddels opgestapte staatssecretaris Menno Snel om informatie in de toeslagenaffaire. De CDA'er heeft dan ook niet de illusie dat dit probleem binnen een dag is opgelost.

"Er wordt met deze lijst al twintig jaar de wet overtreden. Hoe kunnen bewindslieden niet weten wat er in de ambtelijke top speelt?", zei Steven van Weyenberg (D66).

'Pas vier weken bezig en raak al gefrustreerd'

Vijlbrief zegt dat hij binnen zijn organisatie "een vrij stevig gesprek" heeft gehad. Niet alleen werd hij niet direct geïnformeerd nadat informatie over de zwarte lijst richting de pers ging, er werd ruim een jaar geleden binnen de fiscus al tevergeefs gewaarschuwd voor de risico's ervan.

"Ik ben pas vier weken bezig en ik raak al gefrustreerd", zei hij dan ook aan het begin van zijn betoog.

Vijlbrief zegde de Kamer een reconstructie toe, beloofde beterschap, maar waarschuwde tegelijk dat er nog meer fouten gemaakt gaan worden.