Menno Snel (D66) stapt op als staatssecretaris van Financiën. De fouten die door de Belastingdienst zijn gemaakt in de kinderopvangtoeslagaffaire zijn de bewindspersoon fataal geworden.

Aftreden Snel in het kort

  • Snel voelt onvoldoende vertrouwen om problemen bij Belastingdienst aan te pakken.
  • Recente onthullingen en zwart lakken dossier waren druppel die emmer deed overlopen.
  • De affaire draait om het onterecht stopzetten en terugvorderen van de opvangtoeslag waardoor honderden ouders in financiële problemen raakten.

"Als helder wordt dat de Kamer begint te twijfelen of ik nog deel van de oplossing ben of dat ik deel van het probleem word, dan komt het moment dat ik mijn politieke verantwoordelijkheid moet nemen", zei Snel woensdag aan het begin van het Kamerdebat over de toeslagenaffaire.

De positie van Snel bleek niet langer houdbaar na nieuwe onthullingen en onbegrip over het weglakken van stukken in dossiers die gedupeerde ouders duidelijkheid hadden moeten geven over waarom zij jarenlang onterecht door de fiscus als fraudeur zijn bestempeld.

Snel zei dat de problemen bij de Belastingdienst diep zitten. Hij ziet dat er bij de fiscus nog te weinig oog is voor de "menselijke maat" en verwees naar de problemen waar de dienst al jaren mee kampt, waaronder de verouderde ICT-systemen, maar vooral de "meedogenloze alles-of-nietsbenadering" van de Belastingdienst. Zijn vertrekboodschap was helder: "We moeten af van het toeslagenstelsel. Dit systeem heeft zijn langste tijd gehad".

Hij had de problemen graag zelf willen oplossen, maar voelt te weinig krediet en politieke ruimte in de Kamer om nieuwe fouten bij de dienst op te lossen. "

"Ik weet - en dat weten we allemaal - dat er nog nieuwe incidenten zullen komen. We zullen oplopen tegen nieuwe problemen", aldus Snel.

Snel voor de laatste keer als staatssecretaris in de Kamer. (Foto: Pro Shots)

Voordeel van de twijfel

Twee weken geleden verloor een groot deel van de oppositie het vertrouwen in de staatssecretaris al. De omvang en de ernst van de affaire zijn wat dat deel van de Kamer betreft te groot om Snel de klus af te laten maken. Voor oppositiepartijen GroenLinks en SGP lag de vertrouwensvraag destijds nog niet op tafel.

De problemen rond de kinderopvangtoeslag dateren van voor het aantreden van Snel. De D66'er, die eerder voor het internationaal monetair fonds (IMF) werkte en bestuursvoorzitter van de Waterschapsbank was, kreeg als Haagse outsider nog het voordeel van de twijfel.

De SGP gunde Snel een tweede kans en GroenLinks wilde de uitkomsten van het eindrapport van de commissie-Donner en het onderzoek van de Auditdienst Rijk (ADR) en de Autoriteit Persoonsgegevens, die onderzoek doet naar mogelijk etnisch profileren van de van fraude beschuldigde ouders, afwachten.

Kort na het debat werd uit berichtgeving van RTL Nieuws en Trouw echter duidelijk dat de Kamer opnieuw niet volledig en proactief is geïnformeerd. Zo bleek dat de Belastingdienst nog tot juli 2019 doorging met het onrechtmatig stopzetten van de toeslagen, terwijl deze praktijk volgens Snel in 2016 zou zijn gestopt.

Snel loopt zaal Tweede Kamer uit na aankondiging vertrek
40
Snel loopt zaal Tweede Kamer uit na aankondiging vertrek

Verontwaardiging over zwart lakken dossiers

Niet lang daarna stuurde de fiscus negentien gedupeerde ouders de dossiers toe met de bedoeling om ze inzicht te geven in waarom zij door de Belastingdienst jarenlang ten onrechte als fraudeur zijn neergezet.

Tot ontsteltenis van de ouders en de Tweede Kamer ontvingen de gedupeerden multomappen met meerdere zwartgelakte pagina's. Het wordt Snel verweten dat hij heeft nagelaten de multomappen door een medewerker van de dienst te laten bezorgen en uitleg te bieden.

Voor een groot deel van de Kamer was dat het teken dat Snel niet langer de oplossing voor het probleem was, maar een onderdeel van het probleem was geworden.

Baan verloren, huis kwijt, relaties stukgelopen

De affaire draait om het onterecht stopzetten en terugvorderen van de kinderopvangtoeslag door de Belastingdienst. De fiscus merkte de ouders jarenlang willens en wetens als fraudeur aan. De praktijk werd door ambtenaren omschreven als "afpakjesdag".

Zeker is dat honderden, maar waarschijnlijk duizenden ouders hierdoor in financiële problemen zijn gekomen. Gedupeerden verloren in sommige gevallen hun baan of hun huis en relaties liepen stuk.

Hoewel er al eerder signalen waren dat er fouten werden gemaakt en de Nationale ombudsman in 2017 de noodklok luidde, erkende de Belastingdienst pas na aanhoudende berichtgeving van RTL Nieuws en Trouw en Kamervragen van CDA'er Pieter Omtzigt en SP'er Renske Leijten "onrechtmatig" te hebben gehandeld.

Compensatie voor de Kerst

De zaak die de problemen aan het licht bracht, draait om het stopzetten en terugvorderen van de toeslag bij een Eindhovens gastouderbureau, de zogenoemde CAF 11-zaak. Daarbij gaat het om driehonderd ouders, maar er zijn in totaal 170 CAF-zaken.

De commissie-Donner concludeerde dat de Belastingdienst "institutioneel vooringenomen" heeft gehandeld. De aanbeveling van de commissie om de ouders in de CAF 11-zaak voor Kerst te compenseren, nam het kabinet over.