De Iraakse regering is niet bereid om buitenlandse IS-strijders, die momenteel vastzitten in gevangeniskampen in Syrië, in Irak te berechten. Dat zegt Iraakse minister van Buitenlandse Zaken Mohamed Ali Alhakim dinsdag in NRC Handelsblad.

"Wij nemen de verantwoordelijkheid voor onze burgers, hun vrouwen en kinderen", aldus de minister.

Alhakim vindt dat Europese landen, waaronder Nederland, verantwoordelijkheid voor de eigen onderdanen moeten nemen en de eigen IS-strijders moeten terugnemen om vervolgens in eigen land te berechten.

De minister wijst erop dat Irak geen buitenlanders kan berechten voor misdaden die niet in Irak gepleegd zijn.

Als vaststaat dat Europese IS'ers de misdaden wel in Irak hebben gepleegd, kunnen ze wel berecht worden, maar in dat geval willen Europese landen weer niet dat de doodstraf zal worden toegepast. Minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken) stelt dat Nederland niet zal meewerken met een rechtsgang wanneer de doodstraf een optie is. Irak is echter niet bereid de wet op dat punt aan te passen.

Lastige positie voor minister Blok

De Iraakse minister lijkt daarmee de deur hard te sluiten voor de kabinetsinspanningen van minister Blok die inzet op een internationaal tribunaal in Irak waar buitenlandse IS-strijders berecht zouden moeten worden.

Het kabinet hoopt daarmee een oplossing te vinden voor de Nederlandse IS'ers die momenteel vastzitten in gevangeniskampen in Noord-Syrië.

Blok zegt in reactie op de uitspraken van zijn ambtsgenoot dat het niet makkelijk zal zijn om Nederlanders in Irak te berechten, maar geeft het plan niet op. "Er zijn aantal hobbels die genomen moeten worden."

Tweede Kamer worstelt met terughalen IS'ers

Volgens de laatste cijfers zitten er momenteel 55 volwassen Nederlandse uitreizigers en negentig Nederlandse kinderen (onder de leeftijd van achttien jaar) in de gevangenissen die tot voor kort werden bewaakt door de Koerdische strijdkrachten.

Na de Turkse inval en de Amerikaanse terugtrekking uit het gebied is er sprake van een machtsvacuüm en is het lot van de Nederlandse IS'ers onzeker.

In de Tweede Kamer zijn er zorgen geuit over de mogelijkheid dat de Nederlandse Syriëgangers uit de kampen ontsnappen en onder de radar verdwijnen om vervolgens ongemerkt in Nederland op te duiken om aanslagen te plegen.

Coalitiepartner D66 pleit er daarom voor om de Nederlanders die vast zitten op te halen en in Nederland te berechten. Onder meer CDA en VVD zien dat niet zitten en houden vast aan het plan van Blok om tot een internationaal tribunaal te komen.

Opvallend is dat Jeanine Hennis-Plasschaert, oud-VVD-minister en tegenwoordig hoofd van de VN-missie in Irak, zich meerdere malen heeft uitgesproken voor het terughalen en berechten van de eigen onderdanen.

Zo wees ze er in juni in het programma Buitenhof op dat het niet kan dat Europese landen kritiek hebben op Irak omdat daar de doodstraf nog wordt uitgevoerd, maar tegelijkertijd wel pleiten voor berechting in Irak. "Ik heb geen enkele sympathie voor IS-strijders", zei ze. "Maar pas wel op wat er gebeurt."

Angst voor nieuwe generatie terroristen

Onlangs wees ze in NRC nog op het belang van het zo snel mogelijk terughalen van de Nederlandse kinderen die in de kampen vastzitten. "Deze kinderen hebben niks gedaan, ze hebben er ook niet voor gekozen om in zo'n hel te worden geboren. En ik weet zeker: als we niks doen stappen ze vroeg of laat in de voetsporen van hun ouders. Wij creëren perfecte omstandigheden voor een nieuwe generatie terroristen."

Ook kinderombudsman Margrite Kalverboer heeft het kabinet herhaaldelijk opgeroepen om de kinderen van IS-strijders terug te halen. "Mensen die tegen repatriëring zijn, reageren op basis van angst. Maar kinderen daar laten, betekent eigenlijk dat je een hele generatie opgeeft, met alle gevaren van dien", zei ze onlangs bij Nieuwsuur.

Het kabinetsstandpunt is dat het geen eigen mensen in gevaar zal brengen om Nederlanders uit Noord-Syrië op te halen.

Op het aanbod van de Amerikaanse regering om te helpen bij de repatriëring is het kabinet niet ingegaan. Onlangs bood de Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra opnieuw aan om te helpen bij de repatriëring. Volgens Hoekstra zijn de inspanningen van Blok om tot een internationaal tribunaal te komen kansloos en is het terughalen de enige optie.