Sinds de Raad van State eind mei een streep zette door de stikstofregels en daarmee duizenden projecten stil kwamen te liggen, lijkt een politieke oplossing nog heel ver weg. Partijen worden het niet eens over welke maatregelen er moeten komen en het kabinet waarschuwt dat een snelle uitweg niet bestaat. De Tweede Kamer debatteerde donderdagavond over de stikstofproblemen.

"Dit is niet met één klap op te lossen", zei minister Carola Schouten van Landbouw tijdens het debat. "Het opstellen van het PAS (Programma Aanpak Stikstof, de inmiddels afgekeurde stikstofregels) heeft zes jaar geduurd. Kan ik dan in vier maanden iets nieuws neerleggen? Het zou hoogmoedig zijn als ik dat zou denken."

Met name de bouwsector voelt de pijn dat projecten nu stilliggen, en ook de uitwerking van het Klimaatakkoord loopt gevaar, zei Schouten: "Het begint knellend te worden." Ze stak ook de hand in eigen boezem waar het ging om de onduidelijkheid voor de boeren die te maken hebben met verschillende signalen vanuit het Rijk en de provincies.

De provincies hebben in sommige gevallen strengere stikstofregels dan het kabinet voor ogen had, wat vorige week tot felle protesten bij de provinciehuizen leidde. Schouten: "Ik had dingen beter kunnen en beter moeten doen. Dat heb ik ook zo gezegd tegen de provincies." Een kort gesprek tussen Schouten en de provincies eerder op donderdag leidde niet tot een akkoord of een eenduidige lijn.

Kamer sterk verdeeld over gedwongen sluiting

Boerenbedrijven, met name in de buurt van beschermde natuurgebieden, moeten op den duur minder stikstof uitstoten. Dat kan door middel van innovatie, maar sluiting is ook een optie. Het kabinet stuurt aan op vrijwillige sluiting.

De Kamer was zeer verdeeld over de mate van dwang die hier al dan niet bij komt kijken. Vooral coalitiepartijen VVD en CDA willen hier niets van weten.

"Gedwongen krimp van de veestapel ga ik niet meemaken", zei CDA-Kamerlid Jaco Geurts. VVD'er Mark Harbers sluit zelfs niet uit dat er meer dieren bijkomen, als de stikstofuitstoot maar daalt. "We zien over een aantal jaar wel hoeveel stuks vee er dan zijn."

Vanuit de oppositie konden Jesse Klaver (GroenLinks) en Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren) hun oren nauwelijks geloven. "Dat zei de VVD paar jaar geleden ook. Kijk eens waar we nu staan. We kunnen niet met droge ogen beweren dat de veestapel niet kleiner wordt", zei Klaver.

Boeren rijden naar Den Haag om te demonstreren. (Foto: Pro Shots)

Experts wijzen op juridische zwaktes

Ouwehand wees erop dat juristen de politiek in het verleden meerdere keren hebben gewaarschuwd dat de stikstofregels niet deugden, maar de alarmbellen werden genegeerd. "Het CDA zegt al 25 jaar: we denken wel dat het kan. De partij heeft een abonnement op vernietigende uitspraken van de Raad van State."

Deze week wezen experts opnieuw op de juridische zwaktes in de voorlopige plannen van Schouten. "Niet alles is juridisch onfeilbaar", reageerde de bewindsvrouw. Ze gaf alvast een disclaimer: "Het kan best dat we te maken krijgen met jurisprudentie."

D66 is vreemde eend in de bijt binnen coalitie

Binnen de coalitie is D66 de vreemde eend in de bijt. Kamerlid Tjeerd de Groot zei dat gedwongen sluiting van boerenbedrijven wel een optie moet zijn en riep tot woede van de boeren op tot een halvering van de veestapel.

Vorige week leidde dat nog tot een fel debat tussen CDA en VVD enerzijds en D66 anderzijds; dit keer was de toon tussen de coalitiegenoten een stuk milder.