De trekkers hebben Den Haag weer verlaten, nu zijn de politici weer aan zet. Donderdagavond debatteert de Tweede Kamer met minister Carola Schouten (Landbouw) over haar stikstofplannen die voortvloeien uit de aanbevelingen van de Commissie-Remkes. Wat kunnen we verwachten?

Duizenden projecten staan stil omdat de vergunningen onterecht op basis van natuurherstel werden toegekend, oordeelde de Raad van State (RVS) eind mei. "Nederland kampt met een stikstofprobleem", schreef Schouten niet voor niets. Een teveel aan uitstoot is slecht voor mens en natuur.

Het kabinet maakte een begin aan een plan van wat er nu moet gebeuren. Een overzicht van de belangrijkste punten:

Vrijwillig stoppen met het boerenbedrijf

Schouten en coalitiepartijen VVD, CDA en ChristenUnie blijven erop hameren: er is geen sprake van gedwongen sluiting. Schouten schrijft: "Gebiedsgericht zullen boeren die willen, worden geholpen te stoppen om ruimte te bieden voor blijvers. Vrijwillige sanering is hierbij het uitgangspunt."

Er moet dus wel iets gebeuren aan het aantal boerderijen en daarmee het aantal dieren in de buurt van beschermde natuurgebieden. Het kabinet had in het regeerakkoord al aangekondigd om varkenshouders die willen stoppen, financieel te helpen (warme sanering). In totaal is er 180 miljoen euro voor gereserveerd.

Regeringspartij D66 haalde de woede van de boeren op de hals door te pleiten voor een halvering van de veestapel. Ook gedwongen sluiting van boerenbedrijven is wat de partij betreft een optie. Maar D66 krijgt in deze opvattingen binnen de Kamer vooralsnog alleen steun van GroenLinks en Partij voor de Dieren.

Boeren boos over 'diefstal' stikstofrechten

Om de stikstofneerslag terug te dringen of in ieder geval niet toe te laten nemen, is het zogenoemde extern salderen bedacht.

Dat werkt zo: als een boer een bedrijf wil starten, wijzigen of uitbreiden, dan mag dat alleen als een ander bedrijf in de buurt stopt. De zogeheten 'stikstofrechten' van het gestopte bedrijf mogen onder strenge voorwaarden worden overgenomen.

Schouten wil dat er bij extern salderen wordt gekeken naar de stikstofrechten voor het aantal dieren dat er in een stal past, en haalt daar vervolgens 30 procent vanaf om de stikstofuitstoot te verminderen. Dus als een boer met honderd dieren besluit te stoppen, houdt de koper zeventig dieren over (100 - 30 procent).

De provincies zijn hier strenger in dan het Rijk omdat zij kijken naar het aantal dieren dat daadwerkelijk in een stal is. Omdat boeren vaak meer stikstofrechten dan het aantal dieren hebben, blijven er minder dieren over. Als een stoppende boer in hetzelfde voorbeeld als hierboven negentig dieren had, mag de koper er nog maar 63 houden (90 - 30 procent).

Dat is diefstal, vinden de boeren. De provincies Drenthe, Friesland, Gelderland en Overijssel hebben onder druk van boerenprotesten de maatregel in de ijskast gezet. Groningen hield ondanks een chaotische demonstratie voet bij stuk. Schouten had donderdagmiddag met de provincies een overleg om tot eenduidige maatregelen te komen, maar de partijen kwamen er nog niet uit.

Trekkers op het Malieveld. (Foto: Pro Shots)

Maximumsnelheid op wegen moet omlaag

Een relatief eenvoudige en goedkope maatregel om de stikstofuitstoot te verminderen, is het verlagen van de snelheid op de wegen. Dit ligt alleen politiek zeer gevoelig. Vooral de VVD wil de automobilist ruim baan geven met meer asfalt en hogere snelheden. D66 en ChristenUnie hebben juist openlijk laten weten geen moeite meer te hebben met deze maatregel.

Schouten heeft het over "gebiedsgerichte verlagingen van de maximumsnelheid op rijkswegen en provinciale wegen, daar waar het effect heeft op de stikstofdepositie". Er is volgens de bewindsvrouw meer tijd nodig om uit te zoeken bij welke wegen de snelheid omlaag moet en wat het nieuwe maximum dan moet zijn.

Begin september, voor het advies van de Commissie-Remkes, liet het kabinet weten dat de maximumsnelheid op de wegen rond de Veluwe omlaag gaat en de voorgenomen snelheidsverhoging op de A2 voorlopig van de baan zijn.

Bouwsector vreest voor faillissementen

Niet alleen de landbouw en het verkeer stoten stikstof uit, dat gebeurt vrijwel bij iedere economische activiteit. Daarom liggen veel bouwprojecten op dit moment stil. Dat is een strop voor de bouwprojecten, net nu het kabinet een inhaalslag wilde maken met het bouwen van nieuwe woningen om de woningnood aan te pakken.

Belangenorganisatie Bouwend Nederland vroeg al om noodmaatregelen omdat anders bouwbedrijven omvallen. Ook politici waarschuwen hiervoor.

Mede daarom denkt Schouten aan de invoering van een zogenoemde drempelwaarde. Met een hogere drempelwaarde, krijgen (bouw)projecten eerder een vergunning als de stikstofuitstoot onder een bepaalde grens blijft.

Schouten had al laten weten de invoering van een drempelwaarde te laten onderzoeken door de RVS zodat (kleine) activiteiten en projecten weer kunnen worden opgestart. "Het is volstrekt duidelijk dat die drempelwaarde alleen kan bestaan als de natuurherstel daadwerkelijk sneller gaat dan tot nu toe het geval was", schrijft Schouten.

Juristen zijn het er in ieder geval niet over eens of een drempelwaarde de natuurherstel zal helpen, bleek woensdag tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer.

Ook maatregelen voor natuurherstel

Tot slot wordt er ook aan de natuurzijde gewerkt om de stikstofuitstoot te bestrijden. Er wordt allereerst gekeken of al bestaande herstelmaatregelen versneld kunnen worden ingevoerd door de betrokken partijen.

Volgens Schouten zijn er veel "kansen en mogelijkheden voor de natuur" door het aanleggen van klimaatbossen, bufferzones en het afzetten van beschermde natuurgebieden.

Veel maatregelen moeten nog verder worden uitgewerkt, Schouten heeft daarom ook nog geen compleet financieel plaatje paraat. De bewindsvrouw belooft de Kamer voor het einde van het jaar nader te informeren.