De door minister Carola Schouten (Landbouw) geopperde oplossingen om de stikstofuitstoot te verlagen, zullen niet helpen omdat er te veel wordt gestuurd op vrijwilligheid, zeggen meerdere juristen woensdag tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer.

"De vrijwilligheid moet geborgd worden. Anders kun je er vergif op innemen dat het misgaat", zei Valentijn Wösten, van Wösten juridisch advies.

Wösten werkt al twintig jaar als advocaat aan milieuzaken en is medeverantwoordelijk voor de stikstofuitspraak van de Raad van State van eind mei, waardoor achttienduizend projecten stilliggen.

"Vrijwillige emissiereductie is mooi, maar hoe verzeker je dat de benodigde uitstoot wordt bereikt?", vraagt Chris Backes, hoogleraar aan de Universiteit Utrecht, zich af. "Het zekerheidselement is voor de rechter heel belangrijk. Dat is onvoldoende uitgewerkt."

"Vrijwilligheid is een probleem", zegt ook Bondine Kloostra van Prakken d'Oliveira advocaten.

De hoorzitting was een initiatief van Forum voor Democratie (FVD). Er werd onder andere gesproken over de meetmethoden van stikstof en de juridische houdbaarheid van de kabinetsvoorstellen om de stikstofneerslag te verlagen.

Vrijwilligheid juist uitgangspunt voor Schouten

Minister Schouten liet twee weken geleden weten dat boerenbedrijven in de buurt van natuurgebieden vrijwillig kunnen stoppen met financiële hulp van de overheid. "Gebiedsgericht zullen boeren die willen, worden geholpen te stoppen om ruimte te bieden voor blijvers. Vrijwillige sanering is hierbij het uitgangspunt", schreef Schouten als reactie op het advies van de Commissie-Remkes.

De boeren kwamen woensdag wederom massaal naar Den Haag om hun ongenoegen te uiten over de stikstofdiscussie. Zij vinden dat ze te veel in de knel komen vanwege de in hun ogen strenge milieuregels.

D66, GroenLinks en Partij voor de Dieren zeggen openlijk dat gedwongen sluiting van boerenbedrijven en een verlaging van de veestapel eigenlijk onvermijdelijk is. CDA en VVD hameren erop dat er geen sprake mag zijn van gedwongen sluiting en het aantal dieren niet omlaag hoeft als dat niet nodig is, zoals Schouten ook heeft voorgesteld.

FVD en PVV willen dat er helemaal geen actie richting de boeren wordt genomen, omdat stikstof volgens deze partijen helemaal niet schadelijk is voor natuur en milieu. FVD-leider Thierry Baudet wil dat de zogenoemde drempelwaarde omhoog gaat, net zoals dat in Duitsland het geval is. Met een hogere drempelwaarde, krijgen (bouw) projecten eerder een vergunning als de stikstofuitstoot onder een bepaalde grens blijft.

Schouten had al laten weten de invoering van een drempelwaarde te laten onderzoeken zodat (kleine) activiteiten en projecten weer kunnen worden opgestart.

Mogelijke oplossing volgens juristen 'onhoudbaar'

Maar de invoering van zo'n drempelwaarde was ook een punt van discussie onder de juristen. "Onhoudbaar", oordeelde Wösten. Zo'n grens waaronder je vergunningen mag verlenen zou volgen hem "een geweldig groot aantal bedrijfsactiviteiten vrij spel" geven. De stikstofuitstoot die daarbij vrijkomt heeft een negatief effect op de natuur.

Ook Kees Bastmeijer, hoogleraar aan de Universiteit Tilburg, is kritisch. "Vrijstelling van de vergunningsplicht onder een drempelwaarde kan alleen wanneer schadelijke gevolgen voor de natuurlijke kenmerken van Natura 2000-gebieden met zekerheid, zonder redelijke wetenschappelijke twijfel, uitgesloten kunnen worden." Bastmeijer parafraseert hier de Europese regels die ervoor moeten zorgen dat beschermde natuurgebieden intact blijven.

Eric Verkaik, de enige ecoloog die was uitgenodigd voor de hoorzitting, pleitte juist wel voor een kleine drempelwaarde. Op dit moment mogen er door de stikstofuitspraak ook geen nieuwe stallen, energiezuinige huizen, zonnevelden en windmolens worden gebouwd. Die zijn juist nodig voor een schoner milieu, betoogde Verkaik.

Donderdagavond debatteert de Tweede Kamer met Schouten over het stikstofadvies van de Commissie-Remkes en de kabinetsreactie daarop.