Minister Wopke Hoekstra van Financiën publiceert voor de laatste keer de plannen voor een vol begrotingsjaar van dit kabinet. Enigszins in verlegenheid gebracht door tegenvallende koopkrachtcijfers van de afgelopen jaren, richt hij deze Prinsjesdag in een gesprek met NU.nl zijn pijlen op de middenklasse. "De ruggengraat van onze samenleving."

De economie groeit, bedrijven maken winsten en de overheid geeft ieder jaar steeds meer geld uit, maar mensen voelen het ondanks de belofte van dit kabinet nog niet in hun portemonnee.

Cijfers van het Centraal bureau voor de Statistiek (CBS) laten zien dat er van de beloofde koopkrachtverbetering voor 2018 niet veel over blijft.

Moeten we iedere keer als iemand uit het kabinet 'koopkracht' zegt, onze oren dichtdoen?

"We gaan de belastingen vooral voor de middenklassen verder verlagen ten opzichte van het regeerakkoord. Juist omdat we voldoende ademruimte voor alle mensen in het land belangrijk vinden."

"Tegelijkertijd, en dat hadden we vorig jaar meer moeten benadrukken, is die koopkrachtstijging geen belofte. Het is de best mogelijke inschatting van het Centraal Planbureau. Je hebt die koopkracht niet aan een touwtje."

Liep het kabinet met de koopkrachtcijfers zelf niet te hard van stapel?

"Je moet als politicus erg voorzichtig zijn met iets te beloven. Als de belofte uitkomt, is dat al ingeprijsd en anders leidt het alleen maar tot teleurstellen."

We zien wel duidelijk de verschillen tussen groepen. Gepensioneerden en uitkeringsgerechtigden zien hun inkomen een stuk minder stijgen dan werkenden. Wat voor boodschap heeft u voor die mensen?

"Het goede nieuws is dat we naar alle groepen hebben gekeken. Daarbinnen hebben we bewust gekozen dat de plus, nogmaals, zoals die door het Planbureau wordt ingeschat, bij werkenden nog groter is. Omdat we juist de middenklasse ademruimte willen geven en omdat werken moet lonen."

En de gepensioneerden? Die krijgen aan het einde van het jaar waarschijnlijk te maken met kortingen.

"Dat is een complexe en lastige discussie."

Maar welke boodschap heeft u voor die mensen?

"We hebben welbewust ook de belangen van ouderen in het oog gehouden. Die gaan er volgens het Planbureau ook op vooruit."

In 2021 slaat het begrotingsoverschot om in een tekort, is de verwachting. Ik heb van u begrepen dat de overheidsfinanciën moeten gaan over rust, reinheid en regelmaat.

"Zeker. En dat blijft ook zo."

Waarom stevenen we dan toch af op een tekort?

"Als de economische groei een klein beetje afvlakt, dan moet je de neiging onderdrukken om gelijk te bezuinigen. Dat is de logica van de Nederlandse begrotingssystematiek. Je moet ook aan de lange termijn denken als het goed gaat met de economie, zodat je buffers hebt als het straks wat minder gaat."

Er wordt nu geïnvesteerd in buffers?

"Tijdens de crisis was de staatsschuld tot ver boven de 60 procent van het bbp (de Brusselse norm, red.) opgelopen. Toen ik aantrad, zat de schuld daar net onder en aan het einde van dit jaar is dat hoop ik onder de 50 procent."

"Daardoor betalen we minder rente en kun je het tekort laten oplopen als het economisch minder gaat."

Even terug naar vorig jaar toen we elkaar ook op deze dag spraken. Toen was Prinsjesdag doordrenkt met de afschaffing van de dividendbelasting. U waarschuwde toen voor naïviteit rondom het behoud van banen in Nederland. Nu wordt de beloofde verlaging van de winstbelasting voor grote bedrijven uitgesteld. Wat is er in hemelsnaam gebeurd in de afgelopen twaalf maanden?

"Laat ik die doos van Pandora van vorig jaar nu eens dicht laten."

"Het geld wordt voor het grootste deel verdiend door werknemers en kleine ondernemers. Het kabinet vindt het nog steeds belangrijk dat we een aantrekkelijk ondernemersklimaat hebben. Daar wijken we geen centimeter van af. In de balans is het goed dat we de middenklassen, toch de ruggengraat van onze samenleving, ook voldoende ruimte geven."

Was die ruimte er dan vorig jaar niet?

"We kiezen er nu bewust voor die balans nog scherper te leggen zodat de burger nog meer ademruimte krijgt. U zei net dat mensen de koopkrachtgroei weinig hebben gemerkt. Ik kan geen garanties geven, maar we trekken ons die kritiek natuurlijk wel aan."

De kritiek van wie?

"Als politiek zijn we er de afgelopen vijf à tien jaar te gemakkelijk van uitgegaan dat de middenklasse het automatisch wel beter zal krijgen."

Geldt dat ook voor dit kabinet?

"Ik wil helemaal niemand iets verwijten. Ik was er vorig jaar ook bij als minister en daarvoor zat ik in de Eerste Kamer voor het CDA."

"Laat ik het op mezelf betrekken. Ik denk dat we er te gemakkelijk van uit zijn gegaan dat de zekerheden van de middenklassen gegarandeerd zijn en dat wat altijd zo was, ook altijd wel zo zou blijven. Namelijk dat die middenklassen het zelf wel weer een beetje beter zou krijgen. Als je nu terugkijkt, dan zie je dat dat tegenvalt. Dat was de inspiratie om meer te doen aan lastenverlichting."

Kunt u er de vinger op leggen waar dat mis is gegaan?

"Het is niet zwart-wit. Het was ook niet allemaal kommer en kwel. We hadden terecht veel aandacht voor mensen die het moeilijk hebben."

"Maar we hadden te weinig aandacht voor die hele grote groep mensen die één tot twee keer modaal verdienen (modaal is ongeveer 36.000 euro bruto per jaar, red.), die hard werken, no-nonsense, vaak anderhalf verdieners. Die ruggengraat voor de samenleving is heel belangrijk voor de stabiliteit in de samenleving."

Mensen met een uitkering zijn de afgelopen jaren juist achtergebleven in koopkracht vergeleken met de werkenden. Het is toch niet zo dat die middengroep nooit aandacht kreeg?

"Als minister van Financiën zit je altijd in een driehoek waarin je keuzes moet maken. Investeren in de samenleving, in koopkracht voor burgers en in goede overheidsfinanciën. Daartussen ben ik continu aan het puzzelen en kijk ik wat redelijk is."