De Tweede Kamer wil dat minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken) zich harder inspant om ervoor te zorgen dat SP-raadslid Murat Memis, die momenteel vastzit in Turkije, vrijkomt. Minister Blok is echter niet van plan om bij Turkije te pleiten voor zijn vrijlating, omdat het kabinet zich dan zou bemoeien met de Turkse rechtsgang.

De bij het debat aanwezige partijen VVD, CDA, D66, ChristenUnie, SP, GroenLinks en PvdA pleitten dinsdag tijdens een Kamerdebat voor de onmiddellijke vrijlating van de Turks-Nederlandse fractievoorzitter van de SP in Eindhoven en alle andere Nederlandse politieke gevangen in Turkije.

"De minister moet een helder signaal afgeven dat Nederlandse politieke gevangenen moeten worden vrijgelaten", zei SP'er Sadet Karabulut.

Martijn van Helvert (CDA): "Er wordt een collega-volksvertegenwoordiger vastgehouden om wat hij vanuit zijn rol als volksvertegenwoordiger heeft gezegd." Hij noemt het uitreisverbod voor Memis "een directe aanval op de democratie". Dat vindt ook VVD'er Sven Koopmans: "Het geven van je mening is de kern van democratie." Sjoerd Sjoerdsma (D66) waarschuwt dat de "Turkse censuur" een exportproduct dreigt te worden dat de vrijheid van meningsuiting in Nederland aantast.

Huisarrest op basis van uitingen op sociale media

Memis werd ruim een maand geleden opgepakt in Turkije waar hij drie dagen in een cel verbleef. De SP'er wordt er op basis van uitingen op sociale media van verdacht lid te zijn van de PKK, een organisatie die strijdt voor Koerdische autonomie en door Turkije en de Europese Unie wordt beschouwd als een terreurorganisatie.

Het raadslid mag Turkije niet verlaten in afwachting van de juridische procedure die tegen hem loopt. Volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken zitten op dit moment ongeveer twintig Nederlanders vast in Turkije waar het departement zich over de vrijlating ontfermt.

Blok wil niet pleiten voor vrijlating

Volgens minister Blok stelt hij alles in het werk om ervoor te zorgen dat Memis vrijkomt. Bij de Turkse regering pleiten voor vrijlating gaat de VVD-bewindsman echter te ver, omdat hij zich niet wil bemoeien met de Turkse rechtsgang.

Wel heeft hij er bij de Turkse regering op aangedrongen dat Memis, maar ook andere gevangen met een Nederlandse nationaliteit, hun proces in Nederland moeten kunnen afwachten.

SP, GroenLinks en de PvdA vinden dat Blok te terughoudend is. Zij eisen dat hij de Turkse ambassadeur onmiddellijk op het matje roept.

Karabulut vroeg zich hardop af wat voor nut de normalisering van de verhoudingen tussen Nederland en Turkije heeft, als Ankara Nederlanders met een Turkse achtergrond vastzet op basis van gedragingen die in Nederland niet strafbaar zijn.

De PvdA wil dat het kabinet sancties instelt en roept premier Mark Rutte op om de kwestie dit weekend bij de G20-top op het hoogste niveau met de Turkse president Recep Tayyip Erdogan te bespreken. Dat ziet Blok niet zitten.

'Bij Ebru Umar trad vorig kabinet wel op'

Karabulut hekelt de houding van de minister die volgens haar veel harder kan optreden. Ze verwijst naar de zaken van de journaliste Fréderike Geerdink en columniste Ebru Umar, die in respectievelijk 2015 en 2016 in Turkije waren vastgezet. Volgens Karabulut nam het toenmalige kabinet de kwestie hoger op en was de bemoeienis van premier Rutte toen wel publieker.

Maar volgens Blok hanteert het kabinet dezelfde lijn als bij de voorgaande gevallen. "We kiezen voor de weg die in het verleden tot resultaat heeft geleid", aldus Blok die eraan toevoegt dat het zijn departement regelmatig lukt om Nederlanders vrij te krijgen, maar dat dit niet altijd bekend wordt.

Het instellen van sancties ziet hij dan ook niet zitten, net als het ontbieden van de ambassadeur. "Dan zit je hoog op escalatieladder", aldus de minister. Zijn doel is om Memis, maar ook de andere Nederlanders, zo snel mogelijk naar huis te krijgen. Het verbreken van de herstelde relaties is wat Blok betreft ook geen goed idee, omdat de diplomatieke banden er juist voor zorgen dat er werkbare contacten zijn met de Turkse evenknieën.

Signaal Kamer kan Blok gebruiken

Blok wees er ook op dat Buitenlandse Zaken in het reisadvies voor Turkije er al geruime tijd op wijst dat "Turkse autoriteiten personen kunnen vervolgen die steun uitspreken voor organisaties die Turkije beschouwt als terroristisch en dat dit ook geldt voor uitingen die in het buitenland zijn gedaan". Uitingen op sociale media horen daar ook bij, luidt de waarschuwing.

De verontwaardiging in de Kamer en breed gedeelde roep om vrijlating is desalniettemin niet aan dovemansoren gericht. Blok zei tegen de Kamer dat de boodschap "een extra bouwsteen" zal zijn in toekomstige gesprekken met Turkije over de vrijlating van de Turkse Nederlanders.