Terwijl een deel van het Binnenhof aan het bekomen is van de ogenschijnlijke comeback van de PvdA na de Europese verkiezingen, wordt er op de achtergrond al weken druk gerekend en gepuzzeld: maandag zijn de eerste Kamerverkiezingen waar de onlangs gekozen Provinciale Statenleden hun stem uitbrengen op de senatoren. En dat wordt spannend.

Dat de coalitie de meerderheid gaat verliezen staat al vast. De resterende twee jaar van het kabinet-Rutte III zijn de VVD, CDA, D66 en CU voor de regeringsplannen afhankelijk van steun van de oppositie in de senaat.

De coalitie heeft al aangegeven per wetsvoorstel steun te willen zoeken bij de oppositiepartijen. En hoe minder partijen er nodig zijn voor een meerderheid in de Eerste Kamer, hoe makkelijker de onderhandelingen zullen lopen.

Slim rekenen voor extra zetel

Elke stem telt en daarom zullen alle partijen proberen een extra zeteltje in de wacht te slepen. Want als alle Statenleden een stem uitbrengen op hun eigen partij, dan blijven er nog acht restzetels over.

Door slim te rekenen en te onderhandelen kan de coalitie proberen elkaar onderling aan een extra stoel in de senaat te helpen, terwijl de oppositiepartijen elkaar met verbondjes juist kan versterken.

Er moet dan goed worden afgestemd welke Statenleden op welke partij een stem uitbrengen. De stemwaarde van een Statenlid uit een provincie met veel inwoners is namelijk meer waard dan die van een Statenlid uit een provincie met een lager inwoneraantal.

Zo staat de ChristenUnie op drie senaatszetels, maar komt de partij net paar stemmen tekort voor een vierde senaatszetel. D66 kan de coalitiepartner aan die vierde helpen, maar dan speelt het dilemma of de liberalen de christelijke partij een extra zetel in de Eerste Kamer willen schenken. De twee partijen blijven op bijvoorbeeld medisch-ethische thema's mijlenver uit elkaar staan.

Nu werken de twee partijen nog goed samen, maar dat kan tot onwenselijke situaties leiden als de verhoudingen na nieuwe Tweede Kamerverkiezingen anders komen te liggen.

Een verrassende rol in dit spel is weggelegd voor DENK. De partij komt net tekort voor een zetel in de senaat, maar heeft wel veel reststemmen te verdelen.

De partij kan meerdere partijen aan een extra zetel helpen. "Wij zijn daar de afgelopen weken druk over in gesprek met verschillende partijen", zegt DENK-leider Tunahan Kuzu.

Met welke partijen dat zijn, wil hij niet zeggen. Wel denkt Kuzu de doorslag te kunnen geven als het gaat om een extra zetel voor GroenLinks, PvdA of misschien wel coalitiepartij D66. "Maar van de PvdA hebben we nog niets gehoord", aldus Kuzu.

Lokale fracties en ruzie in de FVD

Andere onvoorspelbare factoren zijn de lokale provinciale fracties. Normaliter brengen zij hun stem uit op de Onafhankelijke Senaatsfractie (OSF), maar partijen zullen deze Statenleden de afgelopen weken geprobeerd hebben te verleiden niet op de OSF te stemmen.

Ook de problemen in de Noord-Hollandse fractie van Forum voor Democratie kan een rol van betekenis spelen. Eerder deze maand werd daar het FVD-Statenlid Robert Baljeu uit de fractie gezet.

Baljeu behoorde twee jaar lang tot de partijtop maar is de FVD uitgewerkt. "Een zuivering" die niet los te zien is van het interne conflict tussen Thierry Baudet en Henk Otten, zei hij eerder tegenover de Volkskrant. Zijn zetel geeft hij niet op en het zal spannend worden op wie hij gaat stemmen.

Maar zelfs als alle verbonden, beloftes en allianties tussen de partijen onderling tot in de puntjes berekend zijn, kan het nog fout gaan.

In 2011 bracht het Noord Hollandse D66-Statenlid Wim Cool zijn stem uit met een blauwe pen in plaats van met het verplichte rode potlood. Een klein foutje dat een ongeldige stem opleverde en D66 een zetel in de Eerste Kamer kostte.