Sinds de onderhandelingen over een nieuw pensioenstelsel tussen werkgevers, werknemers en het kabinet vorig jaar november mislukte, zijn de voor- en tegenstanders in de discussie alleen maar verder uit elkaar gegroeid.

Dat blijkt woensdag in de Tweede Kamer tijdens een debat over de pensioenen met minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken.

Er was al veel chagrijn bij alle partijen toen er geen akkoord werd gesloten. Nadat Koolmees vorige week vrijdag zijn langverwachte pensioenbrief naar de Kamer stuurde over hoe hij nu verder wil in dit dossier, zijn de irritaties verder toegenomen.

"Dit is geen uitgestoken hand. De minister gooit een kernbom in de onderhandelingen", zei SP-Kamerlid Bart van Kent.

"Kom met een beter bod", zei PvdA’er Gijs van Dijk tegen Koolmees. "Dan komen de partijen weer aan tafel."

'Plan minister zit vol provocaties'

In de brief maakte Koolmees duidelijk dat hij zelf stappen onderneemt om het pensioenstelsel te herzien met een tienpuntenplan. De sociale partners mogen wel aanschuiven, maar zonder vakbonden en werkgeversorganisaties wordt er gewoon doorgewerkt, was de duidelijke boodschap. "In de brief worden stappen terug gezet", zei Van Dijk daarom.

Paul Smeulders van GroenLinks vroeg zich af waarom de brief "vol provocaties" aan het adres van de vakbonden stond.

"De minister brengt nu een sloopkogel in stelling om het pensioenstelsel aan te pakken", was de gezamenlijke reactie van de vakcentrales FNV, CNV en VCP maandag.

Linkse partijen en vakbonden willen lagere AOW-leeftijd

De werknemersorganisaties willen dat de AOW-leeftijd wordt bevroren op 66 jaar en dat de een-op-eenkoppeling met de levensverwachting wordt geschrapt. Om die boodschap kracht bij te zetten, verlieten de aanwezige vakbondsleden de vergaderzaal in de 66e minuut van het debat.

De linkse oppositiepartijen waren ook niet te spreken over het voornemen om het collectieve stelsel te wijzigen in een meer persoonlijke manier van pensioensparen. “Dat is niet goed voor de solidariteit”, zei Smeulders.

Zo’n wijziging is een langverwachte wens van het kabinet en staat ook opgeschreven in het regeerakkoord, maar werd weer losgelaten in de onderhandelingen. Ook de vakbonden zien hier namelijk niets in.

Ook van de aangekondigde afschaffing van de doorsneepremie, waarbij iedereen bij hetzelfde fonds dezelfde inleg betaalt, is de oppositie geen voorstander. Dit systeem zorgt in feite voor een welvaartsherverdeling van jong naar oud, daarom wil het kabinet ervan af. Dat kost naar schatting alleen wel 60 tot 100 miljard euro.

SP en 50PLUS vrezen dat dit ten koste gaat van de pensioenen van oudere werknemers en gepensioneerden.

Kans op pensioenkortingen neemt toe

De druk om een nieuw stelsel op te tuigen neemt toe nu er een aantal fondsen in de financiële problemen dreigt te raken. Pensioenfonds PMT, met 1,2 miljoen deelnemers in de metaalsector, moet mogelijk volgend jaar al korten als verbetering uitblijft.

Met een nieuw stelsel is er niet opeens meer geld beschikbaar, maar worden de regels iets minder streng. Daardoor kunnen de pensioenen eerder worden aangepast aan de prijsstijgingen (indexeren), maar wordt er ook eerder gekort als het financieel slecht gaat.

De PVV, SP en 50PLUS wilden graag de rekenrente (tijdelijk) verhogen, dat is het percentage waarmee pensioenfondsen hun vermogen moeten waarderen. Als je de rekenrente verhoogt, dan heb je op papier meer geld in kas. GroenLinks stelde al eerder voor dat fondsen langer de tijd krijgen om te herstellen.

De coalitie en het kabinet willen niets van deze maatregel weten. Toekomstige generaties lopen namelijk het risico dat er voor hen later te weinig geld in de pot zit.

Het bod dat in november is blijven liggen, geldt wat Koolmees betreft nog steeds. Daarin komt het kabinet niet tegemoet aan de vakbonden en de linkerzijde van de Kamer, maar voert ook niet strikt het gewenste regeerakkoord uit.

De geplande landelijke actiedag van de vakbonden op 18 maart, twee dagen voor de Provinciale Statenverkiezingen, staat nog gewoon op de agenda.