Minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken gaat de komende maanden aan de slag om het pensioenstelsel te hervormen. Omdat in november een akkoord met werkgevers- en werknemersorganisaties mislukte, gaat het kabinet nu zonder de polder aan de slag.

Het kabinet "heeft geen tijd te verliezen", schrijft Koolmees vrijdag in een brief aan de Tweede Kamer.

Er wordt wel "nadrukkelijk" toenadering gezocht met sociale partners, pensioenuitvoerders, toezichthouders, de wetenschap en jongeren- en ouderenorganisaties, aldus de bewindsman.

De pensioenen staan vanwege de lage rente en dalende aandelenkoersen onder druk. Enkele grote fondsen moeten bij het uitblijven van betere financiële prestaties de pensioenen korten. Sommige moeten volgend jaar al het mes in de uitkering zetten.

Met nieuwe afspraken komt er niet opeens meer geld beschikbaar, maar wordt het stelsel volgens Koolmees wel robuuster, persoonlijker en past het beter bij de huidige arbeidsmarkt met veel zelfstandigen en werknemers die vaak wisselen van werkgever.

Premier Mark Rutte zei vrijdag in een toelichting dat het lastig is om zonder werkgevers en de bonden tot een akkoord te komen, maar dat het voor het kabinet noodzakelijk is wel vast te beginnen met het optuigen van een nieuw stelsel. Volgens de premier is dat nodig omdat het pensioendossier anders opnieuw een jaar stil blijft liggen.

Rutte blijft de verwachting houden er met de sociale partners alsnog uit te komen.

Onderzoek naar koppeling levensverwachting en AOW-leeftijd

Koolmees kondigt onder andere aan dat hij de koppeling tussen de levensverwachting en de AOW-leeftijd laat onderzoeken. Dat was een brede wens van de Kamer.

Nu stijgt de AOW-leeftijd met gelijke tred met de levensverwachting. Met name werknemersorganisatie vinden dit tempo veel te hoog. Zonder de houdbaarheid van de overheidsfinanciën in gevaar te brengen, moet er worden gezocht naar een "redelijke verhouding" tussen het aantal gewerkte jaren en het aantal pensioenjaren.

Nu stijgt de AOW-leeftijd in 2022 naar 67 jaar en wordt daarna een-op-een gekoppeld aan de levensverwachting. Dat betekent dat werknemers een jaar langer moeten doorwerken als Nederlanders gemiddeld een jaar langer leven.

Herverdeling van oud naar jong gaat op de schop

Verder werkt het kabinet aan het aangekondigde streven om de zogenoemde doorsneesystematiek af te schaffen. Dat is het systeem waarbij jong en oud bij hetzelfde pensioenfonds dezelfde premie betalen. Dit lijkt eerlijk, maar komt in feite neer op een vermogensherverdeling van jong naar oud.

De inleg van jongeren, 45 jaar en jonger in dit geval, is meer waard dan die van ouderen, omdat het geld langer kan renderen.

Tegelijkertijd zijn jongeren door de vergrijzing er minder zeker van dat zij hier ook van kunnen profiteren. De verhouding tussen jongere betalers en oudere ontvangers raakt door de vergrijzing namelijk uit balans.

Koolmees wil nieuwe wet- en regelgeving voor de afschaffing van de doorsneesystematiek, een afspraak uit het regeerakkoord, voor de zomer hebben afgerond.

Huis afbetalen met deel van je pensioen

Het kabinet werkt ook aan de mogelijkheid om een deel van je pensioen in één keer op te nemen. Dat bedrag kan bijvoorbeeld worden gebruikt om de hypotheek mee te betalen of om de woning te verduurzamen. Om te voorkomen dat mensen te weinig pensioen overhouden, wordt de opname begrensd op 10 procent.

Een van de belangrijkste pensioenwensen uit het regeerakkoord is het persoonlijke pensioensparen. De overgang van de huidige collectieve pensioenen naar een persoonlijke variant wordt dit jaar in kaart gebracht door pensioentoezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB), schrijft Koolmees.

Hoewel er vooralsnog zonder de sociale partners wordt verder gewerkt aan een nieuw stelsel, heeft Koolmees vertrouwen in "breed gedragen aanpassingen van het pensioenstelsel".