Legt de overheid een rechtelijke uitspraak naast zich neer? Vrijdagmiddag publiceert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) belangrijke cijfers over het klimaat. Als die tegenvallen, moeten er extra maatregelen worden genomen.

Alvast een kleine spoiler: het kabinet gaat de klimaatdoelen waarschijnlijk niet halen als er niets verandert.

Dat is geen grote verrassing, want het PBL liet dat in een berekening uit 2017 al weten en in december werd hier door drie onderzoeksbureaus eveneens voor gewaarschuwd. In de Haagse wandelgangen is dat besef er ook.

Nederland moet eind 2020 een kwart minder broeikasgassen (vooral koolstofdioxide, CO2) uitstoten ten opzichte van 1990, zoals afgesproken in het energieakkoord uit 2013.

Duurzaamheidsorganisatie Urgenda heeft in 2015 via de rechter afgedwongen dat de Staat die eigen belofte juist wel nakomt. Een historische uitspraak die in oktober vorig jaar door het hof in Den Haag nogmaals werd bekrachtigd nadat de Staat in hoger beroep ging.

Wat moet er gebeuren om de doelen toch te halen?

Dat wordt vrijdag de belangrijkste vraag. Er is in ieder geval niet veel tijd om de broeikasgassen met 25 procent terug te dringen voor het einde van 2020. Eventuele wetgeving moet bijvoorbeeld dit jaar al worden afgerond.

Het eerder sluiten van de twee oude kolencentrales is een vaak geopperde suggestie. Voor de Hemwegcentrale in Amsterdam is dat op korte termijn mogelijk, maar voor de eveneens verouderde Brabantse Amercentrale is dat geen optie. Dat zou namelijk ten koste gaan van de leveringszekerheid voor huishoudens in Tilburg en Breda. In de regeringsplannen moeten beide centrales vooralsnog in 2024 de deuren sluiten.

Het wordt politiek ingewikkelder als er wordt gesproken over het verlagen van de maximumsnelheid op de snelwegen of het verder laten oplopen van de energierekening. Voor wat betreft dat laatste loopt geen enkele partij warm.

Het aanpassen van de maximumsnelheid opperde D66-leider Rob Jetten onlangs nog in een debat over het klimaat, en de ChristenUnie heeft het opgenomen in het eigen verkiezingsprogramma ("120 kilometer per uur is hard zat"), maar voor de VVD is dit een no-go.

Wat vindt Urgenda van al dat politieke geruzie?

Marjan Minnesma, directeur van Urgenda en aanjager van de rechtszaken, stoort zich hieraan. "De overheid moet zeggen hoe ze dit gaat aanpakken in plaats van wat ze niet wil", zegt ze in een gesprek met NU.nl.

"Het CDA wil de landbouw niet aanpakken, de VVD wil niet zachter gaan rijden, de industrie wordt niet aangepakt", somt Minnesma op.

Er zijn volgens haar genoeg mogelijkheden om CO2 terug te dringen zonder dat het de burger pijn doet in de portemonnee; de kolencentrales kunnen worden ingeruild voor gascentrales, er kunnen meer windparken op zee worden gebouwd en woningcorporaties zouden veel meer kunnen investeren in verduurzamen als de verhuurdersheffing à 1,7 miljard euro per jaar wordt afgeschaft. "Denk oplossingsgericht."

Urgenda-directeur Minnesma samen met actievoerders voor het gerechtshof. (Foto: ANP)

Wat heeft het onlangs gepresenteerde klimaatakkoord hiermee te maken?

In principe niets. De eventuele extra maatregelen uit de Urgenda-zaak staan los van de plannen in het klimaatakkoord, dat in december werd gepresenteerd en waarover het kabinet en de Tweede Kamer nog moeten debatteren.

Het gaat in beide gevallen wel om CO2-reductie, maar het zijn verschillende akkoorden met verschillende doelen. Het gaat hier dus om extra klimaatafspraken die het kabinet moet maken. Met de recente klimaatrel binnen de coalitie - de VVD nam opzichtig afstand van het klimaatakkoord, zonder de afspraken te schenden - moet dit haast wel voor een hoop onrust zorgen bij VVD, CDA, D66 en ChristenUnie.

Maar dat is niet het geluid dat je op dit moment hoort in de coalitiegangen. "We hebben nog elf maanden om plannen te maken", zegt een fractieleider koeltjes.

Bij een andere regeringspartij is men ook allerminst zenuwachtig voor de PBL-cijfers. "We hoeven ons niet blind te staren op die 25 procent", zegt een betrokkene. "Zolang het kabinet maar met ambitieuze plannen komt voor de komende jaren, kunnen we de deadline van 2020 best iets rekken", klinkt het.

Van die houding is Minnesma niet onder de indruk. "Ik heb geen vertrouwen in beloftes. Ik wil daden zien."

Wat zijn de consequenties voor het kabinet?

Die zijn er niet, anders dan dat de klimaatdoelen niet worden gehaald. Urgenda heeft in de rechtszaak niet om een sanctie gevraagd, dus mag de rechter die ook niet opleggen als de overheid in gebreke blijft. De duurzaamheidsorganisatie kan altijd nog besluiten opnieuw naar de rechtbank te stappen om een dwangsom te eisen.

Maar daar zit Minnesma helemaal niet op te wachten. "Ik wil die kaart niet spelen. Ik ga ervan uit dat we in een rechtsstaat leven. Het zou een unicum zijn als de overheid zegt: we lappen die uitspraak aan onze laars", zegt ze. "Ik voer die rechtszaken niet voor mijn lol. Ik ben liever bezig met verduurzamen."

Het initiatief ligt sowieso eerst bij de verantwoordelijke klimaatminister Eric Wiebes. Hij moet met concrete plannen komen over hoe de doelen wel worden gehaald als PBL-cijfers bekend zijn. Die heeft het ministerie ook wel liggen, de eerste Urgenda-zaak dateert immers van 2015, maar Wiebes zal die vrijdag nog niet presenteren. Er wordt dan eerst een tijdspad geschetst.

Tot die tijd blijven de waarschuwende woorden van de rechter van toepassing dat "de Staat tot nu toe te weinig heeft gedaan om een gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen en te weinig doet om deze achterstand in te halen".