Politieke partijen moeten meer openheid over hun digitale campagnes geven, er moet een bindend referendum komen, het kiesstelsel en de formatie moeten worden aangepast en 5 mei moet een officiële vrije dag worden. Dat zijn een aantal aanbevelingen die de staatscommissie donderdag in een eindrapport presenteert.

De maatregelen zijn nodig om ervoor te zorgen dat burgers meer invloed in het parlementair proces krijgen en de democratische rechtsstaat versterkt wordt, stelt de commissie

"In het huidige systeem werken de bestaande instituties behoorlijk bevredigend, maar aan de representatie schort nog het nodige", zegt de voorzitter van de commissie Johan Remkes tegen NU.nl.

Sommige voorstellen zijn niet van de ene op de andere dag ingevoerd, terwijl andere maatregelen makkelijker kunnen worden ingevoerd. "Ik denk dat de minister er verstandig aan doet om dat wat op korte termijn kan worden ingevoerd ook daadwerkelijk op korte termijn in te voeren", aldus Remkes. "Ik ga er in de volle breedte van uit dat het kabinet er serieus mee aan de slag gaat."

'Meer stemlokalen, geen kiesdrempel'

Een van de aanbevelingen is het aanpassen van het kiesstelsel, zodat een stem op een aspirant-Kamerlid meer gewicht krijgt. Dit moet zorgen voor betere regionale vertegenwoordiging. 

Ook moet het volgens de commissie mogelijk worden om vervroegd te stemmen, ook wel early voting genoemd. Daarnaast moeten er stembureaus komen op plekken waar een lage opkomst voorzien wordt, zoals in wijken met veel migranten en lageropgeleiden, maar ook op mbo-scholen en vwo-scholen. De invoering van een kiesdrempel wordt afgewezen.

Bindend referendum is 'noodrem'

De introductie van een correctief bindend referendum behoort wel tot een van de aanbevelingen. Deze volksraadpleging moet "een vorm van tegendruk" zijn, die bedoeld is om de democratie te versterken. De commissie stelt dat met een referendumwet het kabinet nadrukkelijker rekening moet houden met opvattingen onder de bevolking.

Onderwerpen over het koningshuis, begrotingen en veranderingen van de Grondwet zijn uitgesloten, verder moet alle wetgeving waar het parlement aan heeft gewerkt referendabel zijn. 

'Formatie moet transparanter'

De commissie komt verder met aanbevelingen om het formatieproces te verbeteren en transparanter te maken. Het huidige stelsel zorgt ervoor dat er "nauwelijks een verband bestaat tussen de verkiezingsuitslag en de uitkomst van de kabinetsformatie".

Een gekozen formateur moet ervoor zorgen dat de kiezer meer invloed kan uitoefenen op de formatie. De commissie wijst er nadrukkelijk op dat de gekozen formateur niet mag leiden tot een verkapte premiersverkiezing.

Constitutioneel hof moet toets aan Grondwet mogelijk maken

Om de rechtsstaat te versterken, pleit de commissie voor de invoering van een constitutioneel hof. Dit hof moet wetten die zijn aangenomen toetsen aan de Grondwet. De functies van de Hoge Raad en de Eerste Kamer worden op deze manier niet aangetast. 

Op dit moment mogen rechters wetten niet aan de Grondwet toetsen, maar sinds de jaren zestig wel aan internationale verdragen. Dat brengt met zich mee dat rechters op ongewenste wijze "in politiek vaarwater" terechtkomen. 

Het hof zou volgens de aanbevelingen de taak krijgen om te bepalen of een politieke partij verboden kan worden. Dit is mogelijk bij partijen die een ernstige bedreiging vormen voor de grondbeginselen van de democratische rechtsstaat of die in "woord en daad aantasten".

Toezichthouder moet digitale campagnes monitoren

Ook moet er wat de commissie betreft een toezichthouder komen die digitale campagnes en digitale politieke beïnvloeding in de gaten houdt. Als voorbeeld haalt Remkes het Facebook-schandaal aan. Daarbij voerde het bedrijf Cambridge Analytica namens het campagneteam van toenmalig presidentskandidaat Donald Trump een persoonsgerichte politieke campagne, zonder dat gebruikers wisten van wie de berichten afkomstig waren. "Dat staat op gespannen voet met het proces van vrije verkiezingen", aldus Remkes.

De commissie stelt verder in het rapport dat er meer aandacht moet komen voor het parlementair stelsel. "Kennis over het functioneren van ons systeem en wat burgerschap betekent, is bij veel mensen toch behoorlijk weggezakt", aldus Remkes. Daarom zou hier meer aandacht voor moeten komen in het onderwijs. Remkes: "Dat betekent dat dit een eindexamenvak wordt." 

5 mei moet volgens commissie een vrije dag worden

Daar blijft het wat hem betreft niet bij. Burgerschap moet niet alleen via het onderwijs uitgelegd worden, ook moet 5 mei een vrije dag worden, vindt de commissie. Op deze 'vrijheidsdag' wordt de bevrijding van de nazidictatuur gevierd, maar zou ook centraal moeten staan wat het betekent om in een democratie te leven.

De staatscommissie is in februari van 2017 met een evaluatie van het parlementair stelsel in Nederland aan de slag gegaan. De commissie heeft van de regering de opdracht gekregen "de wenselijkheid van veranderingen in onze democratie" te onderzoeken.

Wil jij elke ochtend direct weten wat je 's nachts gemist hebt en wat er die dag gaat gebeuren? Abonneer je dan nu op onze Dit wordt het nieuws-nieuwsbrief!