Minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken) is niet van plan "apart aan knoppen te draaien" in het huidige pensioenstelsel. Veel pensioenen dreigen gekort te worden als er niets verandert, maar de minister wil alleen werken aan een complete stelselherziening.

"Als je aan één knop gaat draaien binnen het huidige stelsel, ga je brokken maken. Dat vind ik onverstandig", zei Koolmees donderdag tijdens het debat over de begroting van zijn ministerie.

Met name 50PLUS, SP, GroenLinks en PVV willen dat Koolmees in ieder geval op de korte termijn maatregelen neemt tegen de dreigende kortingen, nu een alomvattend akkoord er niet inzit.

Het kabinet zegt naar financiële ruimte te willen zoeken om de pensioenen mee te laten stijgen met de consumentenprijzen (indexeren) en om kortingen te voorkomen, maar stelt als voorwaarde dat er een nieuw stelsel komt.

Volgens toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) lopen ruim tien miljoen pensioenen, ook die van werkenden, het risico gekort te worden als er niets verandert. Dat komt doordat de dekkingsgraden van sommige fondsen te laag zijn. De dekkingsgraad zegt iets over de verhouding tussen het vermogen en de toekomstige verplichtingen van een fonds.

Zodra de dekkingsgraad vijf jaar lang te laag is, moeten fondsen in de pensioenen snijden om het vermogen aan te vullen. GroenLinks diende een voorstel in om deze termijn op te rekken naar zeven jaar. De partij erkent dat je daarmee de problemen vooruitschuift, maar de extra tijd kan worden gebruikt om alsnog een nieuw stelsel op te tuigen dat kortingen kunnen voorkomen.

50PLUS wil hogere rekenrente voor hogere pensioenen

50PLUS-Kamerlid Martin van Rooijen pleit er al een aantal jaar voor om de pensioenen te indexeren door de rekenrente te verhogen. De rekenrente is het percentage waarmee pensioenfondsen hun pensioenverplichtingen moeten waarderen.

Dat is een uiterst gevoelig middel, omdat een hogere rekenrente betekent dat pensioenfondsen op papier meer vermogen hebben en dus hogere uitkeringen mogen geven.

Van Rooijen vindt dat de rekenrente nu onevenredig laag is, omdat fondsen in werkelijkheid veel hogere rendementen behalen. Hij zal binnenkort een initiatiefwet in stemming brengen waarmee de rekenrente tijdelijk verhoogd kan worden.

Het kabinet en de coalitie hebben al laten weten die wet niet te steunen. "Als de politiek aan die knop draait, dan hebben we op korte termijn mooie verkiezingen, want veel ouderen zullen op onze partij stemmen. Maar jongeren lopen uiteindelijk grote risico's ten aanzien van de uitkering van hun pensioen", zei premier Mark Rutte eerder deze week.

Het kabinet laat zich wat dat betreft leiden door een commissie van onafhankelijke deskundigen die om de vijf jaar een advies uitbrengt over de hoogte van de rekenrente.

'Pensioenstelstel hangt van solidariteit en herverdeling aan elkaar'

Er waren ook vragen over de doorsneesystematiek. Met dat systeem betaalt jong en oud bij hetzelfde pensioenfonds dezelfde pensioenpremie. Dit lijkt eerlijk, maar komt in feite neer op een vermogensherverdeling van jong naar oud. 

De inleg van jongeren, tot 45 jaar in dit geval, is meer waard dan die van ouderen, omdat hun geld langer kan renderen. Tegelijkertijd zijn jongeren er minder zeker van dat zij hier ook van kunnen profiteren vanwege de vergrijzing. Minder mensen betalen aan het systeem mee. Ook wisselen werknemers vaker van baan en daarbij in sommige gevallen ook van pensioenfonds.

Het kabinet wil de doorsneesystematiek dan ook afschaffen. De kosten voor de pensioendeelnemers lopen alleen op tot 60 miljard euro. Het is de vraag wie die rekening gaat betalen.

Dat kan bijvoorbeeld via de dekkingsgraad, zei Koolmees. Pensioenen mogen in een nieuw stelsel eerder indexeren dan met de huidige regels, waardoor fondsen minder grote buffers hoeven aan te houden. Er komt dan in één klap geld vrij.

Dat is voor 50PLUS weer onverteerbaar. Als er geld vanuit de dekkingsgraad naar het afschaffen van de doorsneesystematiek gaat, worden vooral de ouderen "gepakt", zei Van Rooijen. Door een lagere dekkingsgraad wordt de kans op indexeren namelijk kleiner.

Ouderen profiteren ook van nieuw stelsel

Overigens profiteren ouderen bij een nieuw pensioenstelsel ook van de soepelere regels, berekende het Centraal Planbureau (CPB) in een donderdag verschenen studie. Als de doorsneesystematiek wordt afgeschaft zonder dat de pensioendeelnemers worden gecompenseerd, is dat voordelig voor gepensioneerden en oudere deelnemers en nadelig voor mensen van middelbare leeftijd en jongeren, aldus het planbureau.

Koolmees wil juist voorkomen dat groepen onevenredig worden geraakt, omdat dit het vertrouwen in het stelsel ondermijnt. "Het hele pensioenstelstel hangt van solidariteit en herverdeling aan elkaar", zei hij.

Eerder in het debat deed de bewindsman al indirect een oproep aan de sociale partners om weer aan de onderhandelingstafel plaats te nemen, zodat er alsnog een pensioenakkoord kan komen.