D66-voorman Alexander Pechtold vertrekt als voorzitter van de fractie in de Tweede Kamer, heeft de politicus zaterdag bekendgemaakt op het partijcongres in Den Bosch.

De fractie zal dinsdag een opvolger kiezen. In zijn afscheidstoespraak zei Pechtold dat het "tijd was voor een nieuwe generatie". 

Pechtold is sinds 2006 de politiek leider van de partij en boekte grote successen. Maar zijn imago liep schade op door perikelen in de privésfeer. Ook doet zijn partij, sinds vorig jaar één van de vier coalitiepartners, het inmiddels slecht in de peilingen.

Volgens hem heeft het besluit niets te maken met "recente publicaties". Onduidelijk is of Pechtold hiermee verwijst naar het nieuws dat hij een affaire had met het voormalige raadslid Anne Lok uit Meppel. Naar eigen zeggen nam hij het besluit om te stoppen in maart van dit jaar: "Het was tijdens het eten. Mijn dochter en zoon, beide puberende tieners, keken me opgelucht aan. 'Goed zo pap, dan ben je mooi wat vaker thuis.'"

In zijn toespraak maakt Pechtold de balans op. Zijn doel was om D66 in het kabinet te brengen. "We zijn een jaar verder. Onze bewindspersonen drukken hun stempel. Onze ideeën vinden hun weg naar de samenleving. Onze fractie van negentien is goed uit de startblokken gekomen."

Na 12,5 jaar waarin Pechtold "alles heeft gegeven en alles eruit is gehaald", is het volgens hem nu tijd voor nieuw leiderschap. Hij erkent zijn voorkeuren te hebben, maar wil er niets over loslaten. "Dat is helemaal aan de fractie. Ze hebben de komende dagen om daar onderling over te praten." De bedoeling is dat zij dinsdag de nieuwe fractieleider naar voren schuiven. Volgens hem zitten er niet alleen voldoende "ervaren mensen", maar ook "jong talent" in de fractie.

Pechtold waarschuwt voor 'nieuwe verzuiling'

Pechtold waarschuwde tijdens zijn afscheid voor "het ontstaan van een nieuwe verzuiling" en de rol van sociale media daarin. "Op Twitter, Facebook en andere sociale media wordt alles afgestemd op jouw persoonlijke voorkeur. Op jouw wensen. Op jouw profiel." Blijf nieuwsgierig, gaf Pechtold aan zijn leden mee.

Ook vindt hij dat de nuance in de samenleving is zoekgeraakt. "Toen ik in 2006 als lijsttrekker begon, trof ik het extreme, het onbeschaafde geschreeuw en gediscrimineer, meteen tegenover me aan in de debatten. In 2010 werd het zelfs even onderdeel van de macht. Dat zien we ook in andere landen."

"Blijf waakzaam als anderen zich in slaap laten sussen. Blijf de openheid verdedigen waar anderen de geslotenheid omarmen. Blijf opstaan tegen het venijnige populisme, tegen onverdraagzaamheid."

Pechtold zei dat hij niet van plan is helemaal van het toneel te verdwijnen na zijn aftreden. "Want ik realiseer me heel goed: partijleider zijn, is een grote verantwoordelijkheid. Maar oud-partijleider zijn, vraagt misschien nog wel meer van je."

Opvolger van Thom de Graaf

Pechtold werd in 2006 tot D66-leider gekozen als opvolger van de opgestapte Thom de Graaf. Bij de Tweede Kamerverkiezingen later dat jaar verloor D66 de helft van de zes zetels. Ondanks dit verlies wist Pechtold zich op te werpen als een van de oppositieleiders.

Dit leverde bij de daaropvolgende verkiezingen in 2010 een winst van zeven zetels op. De onderhandelingen over een coalitie met VVD, PvdA en GroenLinks liepen op niets uit. Daardoor moest Pechtold met tien zetels opnieuw plaatsnemen in de oppositiebanken, dit keer tegenover het kabinet van VVD, CDA en gedoogpartner PVV.

Pechtold bleef ook lijsttrekker nadat dit kabinet was gevallen. In 2012 kwamen er twee zetels bij voor D66. Ook dit keer kwam het niet tot meeregeren. Dat gebeurde wel in 2017, toen D66 de vierde partij van het land werd en een coalitie vormde met VVD, CDA en ChristenUnie.

Sinds die tijd is de populariteit van Pechtold afgenomen. Omstreden maatregelen zoals het afschaffen van het raadgevend referendum en de beoogde dividendmaatregel leidden tot onvrede bij de achterban.

Wil jij elke ochtend direct weten wat je 's nachts gemist hebt en wat er die dag gaat gebeuren? Abonneer je dan nu op onze Dit wordt het nieuws-nieuwsbrief!