De Tweede Kamer debatteert vrijdag voor de tweede dag met het kabinet over de gepresenteerde plannen voor het nieuwe politieke jaar. Volg de laatste ontwikkelingen van de Algemene Politieke Beschouwingen in ons liveblog. 

  • De Politieke Beschouwingen van 2018 zijn ten einde
  • Rutte beantwoordde de vragen die de Kamer woensdag stelde
  • Kamervoorzitter Arib waarschuwde vooraf voor 'grof taalgebruik'
  • Rutte legt het VVD-plan voor een harde aanpak van probleemwijken naast zich neer
  • De voltallige oppositie wil een onderzoek naar alternatief voor dividendbelasting
  • PvdA weet een miljoenenbezuiniging voor MBO-leerlingen terug te draaien
vrijdag 21 september om 22:54
Daarmee zijn alle moties behandeld en in stemming gebracht. Wij sluiten dit lioveblog en wensen je een fijne avond!
vrijdag 21 september om 22:53
Een belangrijke overwinning voor Asscher: De voorgenomen bezuiniging op de leerbanen voor MBO-leerlingen van 19,5 miljoen euro gaat van tafel. De gehele Kamer stemt ermee in om dit terug te draaien.

De leerbanen bieden momenteel aan honderdduizend leerlingen plek.
vrijdag 21 september om 22:50
Een greep uit de aangenomen moties:
Het in kaart brengen van de consequenties van de bevolkingsgroei in verschillende scenario’s.
Een halfjaarlijks rapport over van de stand van zaken van de klimaatdoelen binnen de EU voor 2030.
Voor volgend jaar wordt het tekort van de NPO van 40 miljoen nog door het kabinet betaald.
vrijdag 21 september om 22:35
De Kamer stroomt weer vol voor de stemmingen, het laatste deel van de Algemene Beschouwingen van 2018.
vrijdag 21 september om 22:04
De Kamerleden krijgen een half uur de tijd om zich te beraden op de moties. Om 22.30 uur wordt er gestemd.
vrijdag 21 september om 21:59
Baudet had gehoopt dat Rutte nog van gedachte zou veranderen op een aantal punten, maar hij telt dat er van de 37 moties maar één wordt overgenomen door de regering. Een wanvertoning, vindt de FvD-leider. 
 
Rutte begint te lachen. "Zet de camera's even uit", zegt de premier grappend. Want blijkbaar snapt Baudet de gewoonte van de Kamer niet. Veel moties krijgen 'oordeel Kamer'. Rutte: "Dat betekent eigenlijk: we zijn het eens met de inhoud. Dit is een pijnlijk moment, dus ik ga gauw even door."
vrijdag 21 september om 21:47
Rutte begint aan de beoordeling van de 37 ingediende moties. Daarna wordt erover gestemd. In dit liveblog behandelen we alleen de aangenomen moties.
vrijdag 21 september om 20:58
Baudet was de laatste spreker van de tweede termijn van de Kamer. Rutte heeft dertig minuten nodig om de 37 ingediende moties te bestuderen voordat hij er in zijn tweede termijn op kan antwoorden.

Om ongeveer 21.30 uur zal Rutte de moties behandelen, direct erna wordt erover gestemd.
vrijdag 21 september om 20:53
Baudet dient tot slot nog een aantal moties in. Dat vindt Buma vreemd, want waarom niet debatteren en wel moties indienen?

Volgens de FvD-leider is dat anders, want dat zijn voorstellen waarbij de Kamerleden kunnen laten zien waar zij staan.
vrijdag 21 september om 20:46
Ook Dijkhoff ("U praat waarschijnlijk liever over uzelf") en Segers ("Ga aan het werk") snappen de houding van Baudet niet.
vrijdag 21 september om 20:43
Pechtold wil van Baudet weten: "Vindt u dit een nepparlement?" 

Baudet geeft een uitgebreid antwoord: "De wijze waarop dit parlement werkt is in strijd met de grondwet. Er is geen dualisme (waarin het parlement de regering controleert, red.). Het regeerakkoord is gesloten en de rest ligt vast. Heel veel wat hier gebeurt is flauwekul."
vrijdag 21 september om 20:36
Klaver begrijpt de houding van Baudet niet. "U had het debat met Rutte vandaag kunnen aangaan."

"Het is beneden mijn waardigheid om hier zinloze verhalen af te steken omdat je zinloze interrupties krijgt. Ik heb geen nieuw argument gehoord. Het gaat nergens naartoe." In plaats daarvan werkt Baudet aan het opbouwen van zijn partij in aanloop naar de Eerste Kamerverkiezingen in maart 2019.

Klaver antwoordt: "Als u hier het debat niet wilt aangaan, snap ik niet wat u hier doet." De Kamerleden roffelen instemmend op de bankjes. 

Ook Buma mengt zich in de discussie. "Uw taak is hier. Of u gaat naar buiten of u doet uw werk hier als Kamerlid."
vrijdag 21 september om 20:32
Dan is daar nu voor het eerst vandaag Baudet voor zijn tweede termijn.

"Ik heb me bewust afzijdig gehouden in het wedstrijdje vliegen afvangen van vandaag", zegt hij. In de plenaire zaal klinkt een afkeurend geluid.

Volgens Baudet heeft de summiere inbreng van woensdag en van vandaag zijn partij wel vruchten afgeworpen. De filmpjes op sociale media zijn veel bekeken, mensen stuurden instemmende mails en appjes en er zijn veel nieuwe leden bijgeschreven.
vrijdag 21 september om 20:24
In het tien uur durend debat, heeft Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet geen enkele vraag gesteld aan premier Rutte. Dat is vrij ongebruikelijk voor een leider van een oppositiepartij (Foto: ANP).
vrijdag 21 september om 20:16
Krol van 50PLUS hekelt wederom de in zijn ogen schrale koopkrachtplaatjes.

Krol dient onder andere de volgende moties in: 
De afschaffing van de dividendbelasting in een apart wetsvoorstel in te dienen.
Het eigendomsrecht van gepensioneerden te handhaven bij een nieuw pensioenstelsel.
De tegenbegroting van 50PLUS integraal over te nemen (Krol moet er zelf bij lachen).
vrijdag 21 september om 20:08
Marianne Thieme (PvdD) vindt dat het kabinet zich laat gijzelen door de multinationals en de landbouwlobby, zegt ze in haar tweede termijn.

Thieme dient de volgende moties in:
Bij een bedrijfsovername van een boerenbedrijf mag de biodiversiteit niet onder druk komen te staan en mag er enkel duurzaam worden gewerkt. 
De algehele verhoging van het lage btw-tarief terugdraaien, het tarief op vlees en zuivel verhogen en op groente en fruit verlagen.
De 20 miljoen euro die bedoeld is voor de warme sanering van de varkenshouderij ook daadwerkelijk daarvoor gebruiken.
vrijdag 21 september om 20:01
Segers (ChristenUnie) dient de volgende moties in:

Burgerinitiatieven op het gebied van leefbaarheid, zorg, wonen, energie, duurzaamheid en voedsel bevorderen.
50 miljoen euro voor de meest kwetsbare in de samenleving, dat moet worden betaald van het geld dat Sociale Zaken niet wordt uitgegeven.
vrijdag 21 september om 19:56

Daarmee is Asschers tweede termijn nog niet ten einde. Hij krijgt Pechtold tegenover zich over, de D66-leider is nog steeds boos dat de PvdA'er zo negatief is over de onderwijsbegroting.

Volgens Pechtold is het te danken aan D66 dat er in het vorige kabinet niet is bezuinigd op dat departement en wordt er nu flink geïnvesteerd. Meer zelfs dan wat er in het verkiezingsprogramma van de PvdA stond.

Asscher "surft" volgens Pechtold mee op de gevoelens die er in de sector leven door om meer loon te vragen. Asscher noemt Pechtolds toon over dit onderwerp tijdens het hele debat "pedant". De twee spreken af samen naar de mogelijke demonstratie op 2 oktober te gaan.

 

vrijdag 21 september om 19:45
Asscher doet opnieuw als enige spreker zijn bijdrage uit zijn hoofd. De PvdA-leider was van tevoren benieuwd of dit kabinet bereid was te luisteren, maar dat is volgens Asscher niet het geval. 

Asscher zag een "routineuze Rutte" die met zijn woorden "langs de randen van de arrogantie scheerde". De PvdA'er snapt dat niet, want toen hij in het kabinet zat luisterde hij wel naar anderen. "Daar worden plannen beter van."

Asscher dient de volgende moties in:
De lonen van basisschoolleraren op termijn gelijk te stellen met die van in het voortgezet onderwijs.
Meer investeringen in betaalbare huurwoningen in krimpgebieden.
De bezuiniging op de huurtoeslag heroverwegen.
Bezuiniging van 250 miljoen op arbeidsbeperkten te schrappen.
Af te zien van de bezuiniging op de leerbanen.
vrijdag 21 september om 19:37
Pechtold vond de 'rustdag' tussen de twee debatten over de kabinetsplannen in wel fijn. Op serieuzere toon vervolgt de D66'er zijn tweede termijn over de klimaatplannen en de Europese politiek.

Pechtold dient de volgende moties in:
Een toekomstvisie van het kabinet over de Publieke Omroep.
Maatregelen om de overheidscommunicatie te verduidelijken.
vrijdag 21 september om 19:30
Marijnissen is teleurgesteld over de woorden van de premier over de publieke sector. De postbodes, leraren en agenten voelen nog steeds de gevolgen van de crisis, zegt de SP-leider. 

Marijnissen dient de volgende motie in:
Een plan van aanpak van het kabinet over een nieuwe sociale werkvoorziening voor arbeidbeperkten.
vrijdag 21 september om 19:25
CDA-leider Buma is blij dat de toon van het debat in ieder heeft gewonnen van het debat van woensdag

Buma dient de volgende moties in:
Het aanpakken van woningnood.
Een onderzoek naar de beschutte werkplaatsen voor arbeidsbeperkten. 
Een halfjaarlijks rapport van het kabinet over de voortgang van de (Europese) klimaatdoelen.
vrijdag 21 september om 19:17
Klaver haalt in zijn tweede termijn andermaal de afschaffing van de dividendbelasting aan. Hij is niet overtuigd van Ruttes antwoorden op dit punt. Dat geldt overigens ook voor de antwoorden op "de crisis in de publieke sector".

Klaver dient de volgende moties in:
Het kabinet moet met alternatieve voorstellen voor de dividendmaatregel komen.
De verhoging van de energierekening moet van tafel.
Meer aandacht voor jeugdhulp voor mensen tot 23 jaar.
De witteboordencriminaliteit beter in kaart brengen.
vrijdag 21 september om 19:08
Dijkhoff dient een motie in waarin hij het kabinet oproept de bevolkingsgroei in Nederland in kaart te brengen.
vrijdag 21 september om 19:04
Wilders staat in zijn tweede termijn ook stil bij het ongeluk in Oss waarbij vier kinderen om het leven kwamen. Ook Dijkhoff wijdt hier enkele woorden aan.
vrijdag 21 september om 18:58
Wilders begint met zijn zogenoemde tweede termijn, waarin de parlementariërs hun conclusies van het debat verwoorden en eventueel moties. "Ik ben het overal met de premier oneens", zegt Wilders.

Wilders dient de volgende motie in: 
Het terugdraaien van de btw-verhoging, de huren met 15 procent te verlagen en de zorgpremie te bevriezen. De dekking wordt gevonden in het begrotingsoverschot.
vrijdag 21 september om 17:38
Daarmee is Rutte aan het einde gekomen van zijn eerste termijn. Alle door de Tweede Kamerleden gestelde vragen van woensdag zijn beantwoord.

Het debat wordt geschorst tot 18.45 uur.
vrijdag 21 september om 17:37
Rutte spreekt nog zijn waardering uit over de tegenbegroting van 50PLUS en de gezamenlijke van GroenLinks, SP en PvdA. Hij weet nog uit zijn tijd als fractievoorzitter van de VVD hoeveel tijd daarin kan zitten. Uiteraard is hij het niet met alle voorstellen eens.
vrijdag 21 september om 17:22
Nog even over de Brexit. Rutte vindt dat de Britten nog "een stap" moeten zetten als zij hierover nog een akkoord willen sluiten met de Europese Unie (EU). 

Op de Europese top in Salzburg donderdag, waar Rutte bij aanwezig was, werd duidelijk dat Brussel en Londen nog ver uit elkaar liggen.   

"Ik vrees dat het ingewikkeld wordt als de Britten niet nog een stap zetten. De Europese opstelling is niet onredelijk", zegt de premier.
vrijdag 21 september om 17:17
Kamervoorzitter Khadija Arib heeft nog niet in hoeven grijpen bij "grof en hard" taalgebruik, zoals op de eerste dag van de Algemene Beschouwingen het geval was. Voor het debat waarschuwde Arib hier nog voor.
vrijdag 21 september om 17:11
Het gaat verder over de Europese begroting. De discussies over een Europees noodfonds - een soort Europese variant van het Internationaal Monetair Fonds - en een Europese depositogarantiestelsel - waarbij landen voor elkaars spaargeld garant staan - verlopen moeilijk.

In de oprichting van de bankenunie zit wel schot, aldus Rutte.
vrijdag 21 september om 16:58
Pechtold had Rutte woensdag gevraagd zich in Londen uit te spreken tegen een Brexit. De premier ziet dat alleen niet zitten, zegt hij nu. Een akkoord over een Brexit is volgens Rutte nog wel mogelijk.

Dat blijkt niet uit de berichtgeving van de afgelopen dagen. Zo heeft het plan van de Britse premier Theresa May volgens de Europeanen geen kans van slagen. Maar May is niet van plan een andere weg in te slaan, liet ze vrijdag nog weten.

In reactie op die uitspraak daalde het Britse pond ten opzichte van de euro en de dollar. 

Lees ook: Deal or no deal? De vijf mogelijke Brexit-smaken
vrijdag 21 september om 16:48
Het blokje wonen komt aan bod. Asscher vraagt al geruime tijd om aandacht voor de verlaging van de huurtoeslag. Die bezuiniging levert het kabinet volgend jaar 35 miljoen euro op. Maar dat kost een huurder 100 euro per jaar, rekent de PvdA-leider voor. Waarom, wil hij weten.

Rutte wil die maatregel niet intrekken, mede omdat in Asschers voorstel geen dekking is gevonden. 

Het gaat om de kabinetsmaatregel om de koppeling tussen de eigen bijdragen van de huurtoeslag vanaf 2019 te koppelen aan de huurprijzen in plaats van aan het inkomen.

In de praktijk betekent dat een lagere huurtoeslag. Dat blijkt ook uit de berekeningen van het kabinet. Vanaf 2020 levert dat 63 miljoen euro op, in 2021 loopt dat verder op naar 99 miljoen euro.  

Eerder deze maand stemde de Tweede Kamer officieel in met dit voorstel.
vrijdag 21 september om 16:22
Marijnissen is, net als Klaver eerder in het debat, zeer kritisch op het feit dat de energierekening hoger wordt. De SP'er vreest dat vooral mensen met een kleine beurs het hardst geraakt worden.
vrijdag 21 september om 16:17
Rutte tijdens een schorsing van de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen (Foto: ANP).
vrijdag 21 september om 16:16
Marijnissen wil weten wie de de rekening van de klimaatdoelen gaat betalen. "De vervuiler betaalt" vindt de premier "rechtvaardig en robuust''.

Rutte: "Als mensen dat te veel voelen in hun portemonnee raak je het draagvlak kwijt en als het bedrijven te veel raakt gaan ze weg." Eerst moet er een akkoord komen dat van de klimaattafels moet komen.
vrijdag 21 september om 16:08
Nederland trekt in de klimaatdiscussie vooral samen op met Frankrijk, Portugal, Zweden en Finland. "De Duitsers doen nog niet mee, daar moeten we eerlijk in zijn", zegt de premier over de internationale verhoudingen. 

De premier probeert bilateraal afspraken te maken, dat gaat niet via de weg van de EU-toppen.
vrijdag 21 september om 16:05
Nederland streeft, zoals afgesproken in het regeerakkoord, naar 49 procent minder CO2-uitstoot ten opzichte van het ijkjaar 1990, maar wil het voortouw in Europa nemen om dat percentage op 55 procent te krijgen.

Buma wil nu weten welke landen nog meer net zoals Nederland ambitieuzer zijn dan de Europese plannen. "Straks zijn we bezig met een doel terwijl de andere landen niet meedoen."

Volgens Rutte wordt er in 2019, vijf jaar na het akkoord van Parijs, worden de doelen opnieuw vastgesteld. Dat kan ook betekenen dat dat doel onder de 49 procent uitkomt.
vrijdag 21 september om 15:58
Er wordt over het klimaat gesproken. Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) is niet te spreken over de opstelling van Shell. Het bedrijf zou in het overleg aan de zogenoemde klimaattafels een behoorlijke subsidie eisen vanwege de kosten die ze moeten maken door het klimaatakkoord.

"Wat vindt het kabinet daarvan?", vraagt Thieme aan de premier. 

Rutte begint over een "delicaat proces" om de klimaatdoelen te bereiken. "Dat bevorder ik niet door er iets van te vinden", aldus de premier.
vrijdag 21 september om 15:42
Deze opvoering van de coalitie kan op weinig waardering van de PvdA rekenen. "Wat een schertsvertoning!", zegt Asscher. 

Hij laakt de manier waarop de VVD met veel bombarie een plan aankondigt en dat op deze manier afkaart met onderzoeken zonder specifieke maatregelen. "Zie hier de ondraaglijke lichtheid van de luchtballon van Dijkhoff", concludeert Asscher. 

Er is in verband met Dijkhoffs plan meerdere keren gesproken over "verheffing", een typisch sociaaldemocratische uitdrukking. 

Volgens Asscher doen liberalen er goed aan deze term niet meer te gebruiken. "Als je het over verheffing hebt, moet je met plannen komen en geen proefballonnen oplaten."
vrijdag 21 september om 15:34
Pechtold wil niet dat het een immigratie-onderzoek wordt, zegt hij tegen de premier. ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers fietst de maatschappelijke diensttijd erin. Kortom: de coalitiepartijen vragen om een brede aanpak wat betreft het VVD-plan.


vrijdag 21 september om 15:28
Rutte gaat kijken naar hoe er in het buitenland met dit vraagstuk wordt omgegaan. Maar, waarschuwt de premier, het regeerakkoord is leidend.

Dijkhoff is blij met deze belofte, al doet de premier geen toezegging voor beleid voor een gebiedsgerichte aanpak en wordt het staatsrecht niet veranderd.
vrijdag 21 september om 15:24
Buma maakte hierbij vooral een punt dat het strafrechtelijk lastig is in te vullen. Wordt ronselen voor drugsrunnerij in Amstelveen dan minder hard wordt gestraft dan ronselen in Amsterdam Nieuw-West? 

Pechtold noemde het plan woensdag zelfs “idioot” en zegt er bij voorbaat al voor te gaan liggen.
vrijdag 21 september om 15:22
Het VVD-plan in een notendop:

Het kabinet moet wijken selecteren op vijf criteria: 
- laag inkomen
- laag opgeleid
- hoge werkloosheid
- hoge criminaliteit
- minimaal 50 procent niet-westerse allochtonen

In die wijken worden vervolgens zwaarder straffen opgelegd. Ook moeten ouders hun kinderen verplicht naar de opvang sturen om de Nederlandse taal en cultuur te leren. Werken ze niet mee, dan worden ze gekort op uitkering en kinderbijslag.

Het is een idee naar Deens model.
vrijdag 21 september om 15:20
Rutte komt tot een beoordeling van het VVD-plan over het zwaarder straffen van mensen in bepaalde achterstandswijken.

Woensdag kreeg het plan, gepresenteerd door fractieleider Klaas Dijkhoff, nog veel kritiek.
vrijdag 21 september om 15:12
Wilders hekelt de procedures rond asielzoekers. Hij wil dat men nog maar één keer een procedure kan aanvragen.

Het antwoord van Rutte dat verantwoordelijk staatssecretaris Mark Harbers van Asiel ernaar kijkt, is voor Wilders bij lange na niet genoeg. "U moet zorgen dat mensen op één grond beroep kunnen doen en daarna is het voorbij", is de wens van de 
PVV'er.

Rutte concludeert dat Wilders "gebelgd" overkomt.
vrijdag 21 september om 15:04
SGP'er Van der Staaij wil van Rutte weten hoe het kabinet de verschillen tussen immigranten en Nederlanders gaat aanpakken.

Rutte waakt om daarbij niet alleen het geloof centraal te stellen. "Ik zeg niet: u bent aanhanger van de islam en dus gaat het niets worden."
vrijdag 21 september om 15:02
Onder samenleving valt ook de wereldbevolkingsgroei, met name in Afrika. Dat kan van invloed zijn op de immigratie naar Nederland. Er is op dit moment een onderzoek over het onderwerp gaande.
vrijdag 21 september om 14:53
Het debat wordt weer hervat over het nogal brede onderwerp 'samenleving'. Daar valt onder andere immigratie onder. Wilders is boos dat 'de islamisering' daar niet onder valt. 

Rutte vindt de opmerking ongepast. "Er is zo veel meer wat bepaalt wat iemand is."