Nu de plannen van het kabinet voor volgend jaar officieel bekend zijn gemaakt met Prinsjesdag, grijpt de oppositie de Algemene Politieke Beschouwingen die woensdag van start gaan aan om een voorschot te nemen op de aanstaande Eerste Kamerverkiezingen. Wat kunnen we verwachten tijdens dit politieke hoogtepunt van het jaar?

Een overschot op de begroting, opnieuw een jaar met economische groei en een forse lastenverlichting die de mensen volgend jaar dan echt moeten voelen. Zomaar enkele economisch rooskleurige cijfers die het kabinet dinsdag op Prinsjesdag kon presenteren.

En hoewel het kabinet daar direct aan toevoegt dat er economisch onzekere tijden aanbreken met de naderende Brexit en de onvoorspelbaarheid van de Amerikaanse president Donald Trump, heeft het kabinet toch ruimte voor extra investeringen in de zorg, het onderwijs en defensie. 

De stelling dat het kabinet juist nu de hand op de knip moet houden vanwege mogelijke economische tegenwind, vindt bij premier Mark Rutte geen gehoor. "Ik denk dat we heel prudent hebben begroot", zei hij dinsdag in een interview.

Algemene Politieke Beschouwingen in teken van dividendbelasting

Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen (APB) zal de oppositie hier dan ook geen punt van maken. Er is geen partij in de Kamer die ervoor zal pleiten om de investeringen terug te draaien om de overheidsfinancien op de langere termijn gezond te houden. Nee, net als vorig jaar zal dit tweedaagse debat gedomineerd worden door de afschaffing van de dividendbelasting.

Het kabinet was vorig jaar na de formatie het bordes nog niet afgelopen of er klonk al kritiek op de afschaffing van de belasting. De maatregel kost de staatskas jaarlijks 2 miljard euro, maar stond in geen enkel verkiezingsprogramma. Het is op voorspraak van Rutte in het regeerakkoord terechtgekomen.

De kritiek op het plan is in de afgelopen maanden steeds verder gegroeid tot het punt dat premier Rutte zijn eigen voorstel een "bizarre maatregel" noemde.

Voor GroenLinks-leider Jesse Klaver was het dinsdag toch een beetje schrikken dat de koning in de troonrede zei dat de dividendtaks toch echt wordt afgeschaft. "Op het moment dat het zo goed gaat met de economie en er zoveel geld te besteden is en je kiest voor een belastingkorting voor het bedrijfsleven, dan heb je het niet begrepen", aldus Klaver.

Raad van State laakt gebrekkige onderbouwing

Voor het kabinet wordt het de komende Algemene Beschouwingen moeilijk om nog nieuwe argumenten aan te dragen die niet alleen de oppositie, maar ook de bevolking kan overtuigen van het nut en de noodzaak van de maatregel.

Minister van Financiën Wopke Hoekstra kwam dinsdag niet verder dan een waarschuwing dat we niet "naïef moeten zijn" in de dividenddiscussie.

Tegelijkertijd tikt de Raad van State het kabinet op de vingers in diezelfde discussie. Volgens het hoogste adviesorgaan van de regering moet het kabinet de maatregel beter onderbouwen. Iets wat de oppositie al maanden roept en ook gedurende de APB zal herhalen.

Ook zal de oppositie zich erover beklagen dat het kabinet de afschaffing in het zogenoemde Belastingplan 2019 heeft verwerkt en niet met een apart wetsvoorstel komt.

Dit betekent dat wanneer de belastingplannen voor volgend jaar, met daarin onder andere de beloofde belastingverlaging, in het parlement wordt behandeld, er geen aparte wetsbehandeling komt. De Eerste Kamer kan er geen afzonderlijk oordeel over vellen, omdat de dividendbelasting onderdeel uitmaakt van een breder pakket aan maatregelen. Geen senator uit de coalitie zal durven het pakket, waar ook de lastenverlichtingen in zitten, weg te stemmen, moet het kabinet gedacht hebben.

Dit tot grote woede van de oppositie. Toen CDA-minister Hoekstra in 2015 nog senator in de Eerste Kamer was, was hij net zo ontevreden over deze praktijk als de oppositie dat nu is. Hoekstra diende toen een motie in, omdat deze handelswijze de senaat de mogelijkheid ontneemt "om een separaat politiek eindoordeel te vellen over beide eigenstandige wetsvoorstellen". 

Dividendbelasting bedreigt stabiliteit coalitie

Intussen blijkt uit peilingen dat het vertrouwen in het kabinet dalend is. Rutte sluit niet uit dat dit te maken heeft met de afschaffing van de dividendbelasting. 

"De dividendbelasting zal ongetwijfeld bijdragen aan de verminderde populariteit van dit kabinet", zei hij dinsdag. "Maar afzien van afschaffing, waardoor de bedrijven vertrekken maar onze populariteit stijgt, zou ertoe leiden dat iedereen zegt: 'Kabinet, je hebt je werk niet gedaan, omdat je populair wilde worden.' Dan kan ik mezelf niet meer in de spiegel aankijken."

Hij wil er niet op vooruitlopen wat de dalende populariteit kan betekenen voor de stabiliteit van de coalitie. Wil zijn kabinet de ambities die het heeft met de woningmarkt, de arbeidsmarkt en het klimaat bereiken, dan is een meerderheid in de Eerste Kamer echter wel noodzakelijk.

Campagne senaatsverkiezingen van start

Momenteel leunt de coalitie op een minimale meerderheid, maar met de indirecte senaatsverkiezingen van maart volgend jaar moeten de VVD, het CDA, D66 en CU er ernstig rekening mee houden dat de coalitie de meerderheid weleens zou kunnen verliezen. 

In dat geval moet er gezocht worden naar steun bij de oppositie. Zowel de PVV als de vier coalitiepartijen hebben eerder laten weten niet met elkaar te willen samenwerken. De SP zegt goede voorstellen te steunen en slechte te bestrijden.

GroenLinks zegt ervoor open te staan om dit kabinet te helpen, mochten zij hun meerderheid verliezen. Maar daar zijn wel voorwaarden aan verbonden. "Als kabinet onze steun wil voor wetsvoorstellen, dan hebben wij ook wetsvoorstellen liggen", zegt Klaver. Hij zal tegen die tijd een voorstel doen om de afschaffing van de dividendbelasting, die voor 2020 gepland staat, terug te draaien.

"Als zij dit echt gaan doorduwen, terwijl niemand in Nederland de afschaffing ziet zitten, dan wordt de senaatsverkiezing een referendum over de afschaffing van de dividendbelasting", waarschuwt Klaver, die daarmee op Prinsjesdag de campagne voor de Eerste Kamerverkiezingen aftrapte. Woensdag dag twee van de campagne.

Wil jij elke ochtend direct weten wat je 's nachts gemist hebt en wat er die dag gaat gebeuren? Abonneer je dan nu op onze Dit wordt het nieuws-nieuwsbrief!