Rutte benadrukt belang Europese waarden in pro-EU-toespraak

Premier Mark Rutte hamert op de waarden van de Europese Unie (EU) in een tijd waarin internationale relaties en bondgenoten niet meer vanzelfsprekend zijn. De EU-landen moeten verenigd blijven en zich niet tegen elkaar laten uitspelen.

Dat was woensdag de belangrijkste boodschap van Rutte in het Europees Parlement (EP) in Straatsburg.

De premier haalde een door hem eerder gebruikte metafoor van stal: de lidstaten zijn als huifkarren die in een cirkel bij elkaar moeten blijven staan, zoals kolonisten in het Amerikaanse westen deden als hun konvooien werden aangevallen.

Alleen dan kan iedereen profiteren van welvaart en veiligheid. "Eenheid is de basis van onze kracht", zei de premier. Helaas laat de Brexit een groot gat in de cirkel achter, zei hij er nog achteraan.

Rutte voelde zich desalniettemin gesterkt door Europa toen de Nederlandse regering Rusland aansprakelijk stelde voor het neerhalen van vlucht MH17 in 2014 waarbij alle 298 inzittenden om het leven kwamen, onder wie 196 Nederlanders. "De EU stond verenigd achter ons."

Rutte was de zevende Europese regeringsleider die op uitnodiging van het EP over de toekomst van de EU sprak. Onder anderen Emmanuel Macron (Frankrijk), António Costa (Portugal), en Charles Michel (België) gingen hem voor.

De premier benadert Europa doorgaans vanuit een pragmatisch standpunt. De EU is vooral goed voor handel, welvaart en veiligheid, waarbij een meer politieke unie nooit een doel op zich mag zijn.

Die boodschap had Rutte woensdag ook, maar vanwege de geopolitieke verschuivingen legde hij in Straatsburg met name de nadruk op het belang van een verenigd Europa.

Verschuiving

Die verschuiving is volgens Rutte te herkennen in de afstandelijkheid van Rusland, de oorlog in Syrië en de economische opkomst van China en India.

"Zelfs de relatie met onze belangrijkste bondgenoot is niet meer vanzelfsprekend. De Verenigde Staten zijn uit het klimaatakkoord van Parijs en de atoomdeal met Iran gestapt. We hebben te maken met importheffingen op staal", zei Rutte.

Volgens de premier is de EU het voorbeeld van hoe je met compromissen veiligheid en welvaart kunt brengen en van hoe een vrije markt eruitziet.

Rutte herhaalde ook oude ergernissen. Net als in een toespraak van afgelopen maart zei hij dat de diensten- en digitale markt verder moeten worden gemoderniseerd.

Ook toen benadrukte Rutte dat Europa afspraken moet nakomen. "Minder beloven en meer laten zien." Alleen zo win je het vertrouwen van de burgers, vindt de premier.

Zodoende kwam ook de EU-begroting voor de jaren 2021-2027 en het financiële gat dat de Brexit achterlaat weer ter sprake. Maar waar Rutte in maart nog pleitte voor minder geld naar de EU, stelt hij dat principe nu bij. 

"Het is logisch dat het budget na de Brexit krimpt, en binnen dat kleinere budget is het logisch dat rijkere landen meer betalen. Maar niet disproportioneel meer."

Kritiek

Ruttes kritiek spitste zich ook toe op enkele EU-lidstaten. Zonder Polen en Hongarije bij naam te noemen, had Rutte een duidelijke boodschap voor deze landen.

"Het EU-lidmaatschap is geen intentieverklaring. Het betekent onvoorwaardelijke persvrijheid, een onafhankelijke rechterlijke macht, rechtszekerheid en al die andere democratische inspanningen die ons bindt als waardengemeenschap."

De afgelopen jaren lag Europa over deze onderwerpen regelmatig met Hongarije en Polen in de clinch. Rutte: "Als je meedoet, moet je ook helemaal meedoen."

Klimaat en migratie

Er liggen nog belangrijke en grote dossiers te wachten voor Europa. Rutte pikte klimaat en migratie eruit om verder toe te lichten.

Hij kreeg applaus toen hij het kabinetsvoornemen uitsprak om in 2030 niet 40 procent minder broeikasgassen uit te stoten ten opzichte van 1990, zoals in Europees verband is afgesproken, maar 55 procent. "Samen met landen als Frankrijk wil Nederland een leidende rol spelen in deze nieuwe klimaatambitie", aldus Rutte.

Op het gebied van migratie valt er ook nog veel werk te verrichten. "We moeten de ongecontroleerde toestroom van migranten weerstaan en harder werken aan terugkeer."

Rutte wil een eerlijker en effectiever Europees asielsysteem. "Als we geen maatregelen nemen, lopen we het risico de voordelen te verliezen die Schengen ons heeft gebracht."

Rutte refereerde daarmee aan de migratiecrisis waarbij een aantal landen de grenzen sloot om vluchtelingen tegen te houden. Vrij verkeer van personen, een kernpunt van de EU, stond daardoor onder druk.

Eenheid

Europa is lastig te definiëren maar makkelijk te herkennen, zei Rutte tot slot. Daarmee citeerde hij de naoorlogse Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Johan Beyen.

Lastig te definiëren omdat de kracht ligt in de diversiteit van landen, talen, geschiedenis en culturen. Makkelijk te herkennen vanwege de gedeelde waarden in een gezamenlijke unie.  

"We hoeven het niet over alles eens te zijn om de waarde van eenheid te herkennen in een snel veranderende wereld. Die eenheid is de toekomst van de Europese Unie", aldus Rutte.

Lees meer over:
Tip de redactie