Onderzoekers integriteit Limburgse wethouder: 'Ollongren had moeten zwijgen'

Minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken had beter "haar kiezen op elkaar kunnen houden" bij het uitspreken van een opvatting over de gang van zaken rond de omstreden wethouder Jo Palmen in Brunssum.

Dat stelt hoogleraar Arno Korsten woensdag in een toelichting op een integriteitsonderzoek naar de kwestie rond Palmen. "Ze heeft erg vlug uit de heup geschoten."

Uit het onderzoek, dat op verzoek van de gemeenteraad is uitgevoerd, is gebleken dat Palmen zich niet schuldig heeft gemaakt aan belangenverstrengeling. Ook is er geen sprake van een groot "integriteitsrisico" voor de gemeenten. 

De harde kritiek is pijnlijk voor de D66-minister. Ollongren toonde zich steeds bezorgd over het functioneren van Palmen. Ze vond eerder dat de wethouder zou moeten opstappen. Ook wilde ze desnoods een streep zetten door het besluit van de gemeenteraad om Palmen aan te stellen.

Burgemeester Winants

Volgens Korsten en medeonderzoekers Douwe Jan Elzinga baseerde de minister zich op uitlatingen van voormalig burgemeester Luc Winants van Brunssum en de Limburgse gouverneur Theo Bovens. De burgemeester dikte volgens Elzinga de conclusie van een eerder integriteitsonderzoek aan. Ontlastende informatie is uit het eerdere onderzoek weggehouden, aldus de onderzoekers die het eerdere negatieve integriteitsadvies "ondeugdelijk" noemen.

Zij wijzen erop dat er geen hoor en wederhoor gepleegd met Palmen. Bovendien was de verhouding tussen Palmen en Winants al ernstig verstoord. Daardoor kunnen makkelijk andere overwegingen een rol spelen.

Winants wilde dat Palmen opstapte. Toen deze met steun van de raad weigerde, vertrok Winants, omdat hij naar eigen zeggen de integriteit van het bestuur niet kon garanderen. Korsten en Elzinga vinden het echter '"ongewenst'" als burgemeesters kunnen beslissen over de benoeming van wethouders.

Winants ontkent dat hij de zaak heeft overdreven, zoals de onderzoekers beweren. ''Er was sprake van een meer dan gemiddeld risico, en dan ben ik als burgemeester verplicht actie te ondernemen'', zei Winants woensdag. Hij blijft erbij dat sprake is van belangenverstrengeling en dat Palmen daarom geen wethouder kan zijn.

Procedure

Elzinga en Korsten adviseren een andere procedure, waarbij burgemeester en raad gezamenlijk een integriteitstoets uitvoeren. ''Alleen in uiterste gevallen zou de burgemeester de minister kunnen verzoeken om een benoeming te blokkeren.''

Met hun onderzoek zeggen beide hoogleraren allerlei geruchten en berichten over belangenverstrengeling te ontzenuwen. Palmen zou zich in zijn uitlatingen wel onbehoorlijk en dus niet integer hebben gedragen. Maar volgens de onderzoekers is er desondanks geen hoog integriteitsrisico.

Tegelijkertijd heeft de gemeente een conflict over een lap grond met Palmen te lang laten bestaan en onvoldoende gestreefd naar een oplossing. De onderzoekers oordelen '"dat in een gemeente met verstoorde politiek-bestuurlijke verhoudingen integriteit al heel snel als 'politiek strijdmiddel' wordt gebruikt".

Les

Onderzoeker Elzinga ziet de kwestie als een 'blessing in disguise': een goede les voor heel Nederland hoe hiermee om te gaan. Als je zoals in Limburg de burgemeester de bevoegdheid geeft de integriteit van een wethouder te toetsen, ontstaat er een spanning met de gemeenteraad. Alleen die beslist immers over de benoeming van een wethouder, zegt Elzinga. 

"Maar zo'n situatie hadden we nodig. Geen land in Europa waar zoveel wethouders en burgemeesters aftreden om integriteitsproblemen. We zijn er heel scherp op. Soms te scherp, zoals in Brunssum. Maar dat is een leerproces."

Palmen wil pas 6 maart tijdens de eertvolgende raadsvergadering op de uitkomsten van het onderzoek. "Wat ik vind is niet belangrijk. Belangrijk is wat de raad vindt'', zei hij woensdag na afloop van de presentatie.

Kritiek

De Limburgse gouverneur Theo Bovens plaatst kritische kanttekeningen bij het onderzoek. Volgens Bovens bekeken beide hoogleraren de integriteit van Palmen louter juridisch, en niet vanuit bestuurlijk en moreel standpunt. Dat vindt hij te beperkt.

Op juridische gronden relativeren beide onderzoekers volgens Bovens een eerdere integriteitstoets over wethouder Palmen. Volgens Bovens ''is een dergelijke relativering bij de door de onderzoekers beschreven risico’s rond integriteit niet wenselijk, niet opportuun en niet verstandig.''

Lees meer over:
Tip de redactie