Achtergronden

Spannende dag voor donorwet in Eerste Kamer

Het belooft een spannende dag te worden in de Eerste Kamer waar D66-Kamerlid Pia Dijkstra dinsdag haar donorwet verdedigt. Dijkstra heeft 38 senatoren nodig om haar initiatief-wetsvoorstel aangenomen te krijgen en omdat het voor veel fracties een 'vrije kwestie' is, is het nog onduidelijk of het voorstel het gaat halen.

In september 2016 nam de Tweede Kamer redelijk onverwacht de initiatiefwet voor actieve donorregistratie aan. Na een hoofdelijke stemming bleken 75 Kamerleden voor de nieuwe donorwet te zijn en 74 tegen.

Eigenlijk waren er 75 Kamerleden tegen, maar Partij voor de Dieren-Kamerlid Frank Wassenberg was niet op tijd in de Kamer voor de stemming. Zou hij op tijd zijn geweest, dan was de wet gesneuveld.

Het geeft aan hoe verdeeld de Tweede Kamer is over de nieuwe donorwet die volwassen Nederlanders voortaan automatisch donor maakt, tenzij expliciet bezwaar wordt maakt. In het geval niet kenbaar is gemaakt of organen worden afgestaan voor donatie, wordt er geregistreerd dat er "geen bezwaar" tegen orgaandonatie is. 

Nabestaanden

Als je onder de huidige wet niet registreert of je orgaandonatie toestaat, moeten de nabestaande de keuze voor je maken. 

In de nieuwe wet kunnen de nabestaanden overigens donatie ook tegenhouden. Bij 'geen bezwaar’ kan donatie geblokkeerd worden en ook wanneer expliciet gekozen is voor donorregistratie, kunnen nabestaanden beroep aantekenen.

In beide gevallen hebben de nabestaanden een belangrijke stem. Wat er verandert, is dat het systeem van "nee, tenzij" naar "ja, tenzij" gaat. Voorstanders van de wet hopen op die manieren dat het aantal orgaandonoren zal toenemen. Jaarlijks overlijden honderdvijftig mensen die tevergeefs op een donor hebben gewacht.

Zware omstandigheden

Tijdens een bijeenkomst in de Senaat waar verschillende deskundigen onlangs hun visie gaven op het wetsvoorstel wees voorstander van de wet Farid Abdo, arts op de intensive care van het Radboudmc en voorzitter van de commissie orgaandonatie van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care, erop dat 60 procent van de Nederlanders hun keuze niet heeft geregistreerd.

In dat geval moeten nabestaanden de keuze maken. Nabestaanden moeten onder emotioneel zware omstandigheden een keuze maken die zeer moeilijk is en 66 procent kiest ervoor de organen van hun overleden dierbare niet af te staan voor donatie. "Het huidige systeem werkt onvoldoende", zei Abdo.

Kritiek op de wet is er ook. Zo staat niet onomstotelijk vast dat de nieuwe donorwet ook daadwerkelijk tot meer orgaandonaties zal leiden. Daarnaast blijven nabestaanden een belangrijke stem in het proces hebben, zelfs als er expliciet voor orgaandonatie is gekozen. Dat doet de vraag rijzen of de nieuwe wet wel nodig is.

Onaantastbaarheid

Ook zijn er fundamentele zorgen over de lichamelijke integriteit wanneer de overheid bepaalt dat de burger die geen keuze heeft gemaakt "geen bezwaar" heeft tegen orgaandonatie. 

Universitair hoofddocent rechtsfilosofie aan de Vrije Universiteit Britta van Beers stelde dat het wetsvoorstel wringt met artikel 11 van de Grondwet: de onaantastbaarheid van het lichaam. Het voorstel gaat uit van "dwang" waarbij verondersteld wordt dat burgers geïnformeerd zijn over bijvoorbeeld de veranderende criteria om vast te stellen wanneer iemand dood is.

Het is dinsdag aan D66'er Dijkstra om voldoende senatoren aan haar kant te krijgen. Omdat het een zogenoemde 'vrije kwestie' betreft, zijn de Eerste Kamerleden vrij om zelf een beslissing te nemen. In het regeerakkoord zijn er geen afspraken over de donorwet gemaakt en kabinet staat er zelf neutraal in.

Op coalitieafspraken met VVD, CDA en ChristenUnie kan D66 dus niet rekenen. Achter de schermen weet D66 zich verzekerd van de steun van meerdere senatoren van verschillende partijen, maar een meerderheid hebben ze nog niet binnen. "Er zijn er een paar die hun kaarten nog tegen borst houden", zegt een prominente D66'er. "Het wordt heel spannend."

De Eerste Kamer stemt volgende week over de nieuwe donorwet.

Lees meer over:
Tip de redactie