Het wordt in politiek Den Haag beschouwd als een van de belangrijkste, zo niet hét belangrijkste debat in de Tweede Kamer: het debat over de regeringsverklaring waarin het nieuwe kabinet de plannen uit het regeerakkoord verdedigt.

Woensdag en donderdag zal premier Mark Rutte de plannen van de nieuwe coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie verdedigen, de oppositie zal proberen het beleid in diskrediet te brengen, alternatieven aan te dragen of proberen de coalitiepartijen uit elkaar te spelen.

Dit zijn de onderwerpen waar het in het debat, dat woensdag om 10.30 begint met het voorlezen van de regeringsverklaring door Rutte, zeker over zal gaan.

Referendum

"Onhandig", noemde D66-leider Alexander Pechtold het. Sybrand Buma (CDA) had zijn uitspraken over het aftapreferendum als het aan Pechtold lag beter even voor zich moeten houden. Zaterdag zei Buma in De Volkskrant dat het kabinet de uitslag van het raadgevend referendum over de nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv) zal negeren.

De CDA-voorman vindt dat het kabinet de uitslag naast zich neer kan leggen, omdat VVD, CDA, D66 en ChristenUnie in het regeerakkoord hebben afgesproken dat het referendum wordt afgeschaft. Bovendien is hij van mening dat de nieuwe aftapwet, die de diensten in staat stelt om voortaan niet alleen dataverkeer door de lucht, zoals satelliettelefonie, maar ook internetverkeer (kabelgebonden) af te tappen, er hoe dan ook moet komen.

Hoewel Pechtold het met Buma eens is, vindt de D66'er de timing ongelukkig. En vanuit de coalitie bezien is dat begrijpelijk. 

Buma heeft de oppositie zo een stok gegeven om mee te slaan. Leider van de grootste oppositiepartij Geert Wilders (PVV) zei eerder op Twitter dat het negeren van de volksraadpleging "de schaamte voorbij" is en sprak van "Buma’s dictatuur". 

GroenLinks-leider Jesse Klaver vindt het raar dat de kiezer om een standpunt wordt gevraagd en dat het kabinet op voorhand zegt er niks mee te gaan doen.

Koopkracht

Wie gaat erop vooruit en wie betaalt de rekening? Nieuw beleid kent vaak winnaars en verliezers. Gemiddeld genomen gaat iedereen er met het kabinet-Rutte III op vooruit.

Maar zodra er wordt ingezoomd op de specifieke huishoudens zoals het Nibud vorige week deed, blijkt dat toch anders te zitten.

Bijstandsgerechtigden gaan er nauwelijks op vooruit. Dat geldt ook voor sommige gepensioneerden, al gaat het hier om ouderen die wat meer te besteden hebben. Voor 5 procent van de huishoudens verslechtert de koopkracht zelfs met maximaal 2 procent.

Hogere inkomens gaan er de komende kabinetsperiode meer op vooruit dan lagere inkomens, aldus het Nibud.

Btw-verhoging

Het budgetinstituut keek ook naar de verhoging van het lage btw-tarief van 6 naar 9 procent, waardoor onder meer de boodschappen duurder worden. Maar, zegt het nieuwe kabinet, daar staat een lastenverlichting tegenover.

Maar huishoudens met een laag inkomen of gezinnen die leven van een bijstandsuitkering, geven procentueel meer geld uit aan producten en diensten die vallen onder dit tarief.

Met name GroenLinks, SP en PvdA vinden dat moeilijk te rijmen met de voordelen die bedrijven tegemoet zien in het regeerakkoord. 

Dividend- en winstbelasting   

De linkse partijen zullen een punt maken van het afschaffen van de dividendbelasting voor bedrijven en het verlagen van de winstbelasting. Dat kost de schatkist respectievelijk 1,4 miljard en 3,3 miljard euro.

Een cadeautje voor de multinationals, vinden de linkse partijen. Dat het nieuwe kabinet tegelijkertijd de brievenbusfirma’s aanpakt en de expatregeling versobert, doet daar niets aan af, vinden ze.

Zij pleiten er in een gezamenlijk opgestelde eigen begroting voor om een aantal maatregelen terug te draaien.

De btw-verhoging wordt in deze plannen teruggedraaid, net zoals de herziening van het belastingstelsel. Ook de afschaffing van de dividendbelasting en de verlaging van de winstbelasting worden door de partijen overboord gegooid.

Rutte zal daar tegenover stellen dat het belastingvoordeel voor bedrijven vooral werkgelegenheid creëert en is niet zo zeer bedoeld om buitenlandse investeerders te paaien. De winstbelasting wordt in omringende landen ook verlaagd en daarom moet het  aantrekkelijk blijven voor ondernemingen om zich in Nederland te vestigen of te blijven, redeneert de nieuwe coalitie.

Klimaat

Dit zou het groenste kabinet ooit worden, beloofden Pechtold en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) bij de presentatie van het regeerakkoord eerder deze maand. Maar drie weken later krijgen de partijen de deksel op de neus; het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) concludeert dat de plannen onvoldoende zijn om de klimaatdoeken van Parijs te halen.

Het kabinet-Rutte III wil in 2030 49 procent minder CO2-uitstoot dan in het ijkjaar 1990, maar met de huidige maatregelen wordt volgens het PBL ruwweg de helft gehaald.

Met name GroenLinks zal hier op inspelen. Partijleider Klaver zegt al sinds de presentatie van het regeerakkoord dat er niets mis is met de klimaatdoelen, maar de invulling ervan te wensen overlaat. Een "pijnlijke onvoldoende" noemt Klaver het PBL-rapport voor Rutte III.

Zorgpremie

Oud-minister van Volksgezondheid Edith Schippers omschreef de relatie tussen de zorgpremie en het eigen risico als "communicerende vaten". Daalt het eigen risico, dan stijgt de zorgpremie. Het draait namelijk om de kosten van de zorg die op een of andere manier toch betaald moet worden.

Een meerderheid in de Tweede Kamer, waaronder coalitiepartijen CDA en ChristenUnie, wil het eigen risico verlagen of zelfs helemaal afschaffen. Het kabinet-Rutte III heeft ervoor gekozen om de eigen bijdrage de komende kabinetsperiode te bevriezen op 385 euro.

Dinsdag bleek uit berekeningen van het CPB dat hierdoor de zorgpremie in 2021 kan oplopen tot 1.600 euro per persoon. Dat betekent een stijging van 300 euro op jaarbasis. 

"Alweer belazerd door Mark Rutte", tweette Wilders. Hoewel hij voor de afschaffing van het eigen risico is, heeft hij geen doorgerekend plan hoe de zorgkosten zonder eigen risico structureel betaald kunnen worden.

GroenLinks, SP en PvdA pleitten in hun alternatieve begroting opnieuw voor de afschaffing van het eigen risico. De kosten: 4,8 miljard euro. De drie linkse partijen willen dat betalen door de belastingverlaging voor midden- en hoge inkomens terug te draaien.