De Onderzoeksraad voor Veiligheid publiceerde vorige week donderdag een vernietigend rapport over het dodelijk ongeval met een mortiergranaat, waarbij de militairen Henry Hoving (29) en Kevin Roggeveld (24) in Mali om het leven kwamen. De Tweede Kamer debatteerde dinsdag met minister Hennis van Defensie over de uitkomsten van het rapport. 

  • Jeanine Hennis is dinsdag opgestapt als minister van Defensie.
  • Hennis moest zich in de Kamer verdedigen tegen de harde conclusies uit het OVV-rapport over de Nederlandse missie in Mali. 
  • Bij de missie kwamen vorig jaar twee militairen om het leven en raakte een militair ernstig gewond. Dat had voorkomen kunnen worden omdat er fouten zijn gemaakt.
  • De OVV concludeerde dat Defensie de missie boven de veiligheid van de Nederlandse militairen stelde.
  • Naast Hennis is ook Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp op eigen initiatief opgestapt.  
dinsdag 3 oktober 2017 om 22:44
In een eerste reactie zegt minister-president Rutte dat hij het besluit van Hennis om af te treden, respecteert. Ook waardeert hij de inzet van Hennis als minister van Defensie. "Ik heb in deze kabinetsperiode bijzonder goed met haar samengewerkt. Ik heb met eigen ogen gezien met hoeveel passie en betrokkenheid zij werkt”, aldus Rutte.
dinsdag 3 oktober 2017 om 22:32
Commandant der Strijdkracht Tom Middendorp tijdens de officiële bekendmaking van zijn aftreden.
dinsdag 3 oktober 2017 om 22:18
ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers heeft "heel veel respect" hoe Hennis zich in de Kamer dinsdag verdedigde en haar verantwoordelijkheid nam.

Segers wilde niet ingaan op de vraag of Hennis minister kan worden in het nieuwe kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Volgens hem was dat niet de kwestie van de avond.
dinsdag 3 oktober 2017 om 22:17
SGP-partijleider Kees van der Staaij: ''De minister heeft eerst ten volle de verdediging ter hand genomen, maar daarna blijk gegeven dat dit onverteerbaar is en dat hier politieke gevolgen aan gegeven moesten worden.''
dinsdag 3 oktober 2017 om 22:15
PVV-leider Geert Wilders noemt het opstappen van minister Hennis onvermijdelijk. Ze heeft het enige juiste besluit genomen dat ze had kunnen nemen, zegt hij: ''Haar verantwoordelijkheid nemen.''

Wilders denkt niet dat de VVD-politica kan terugkomen in het volgende kabinet. Dat zou heel raar zijn, aldus Wilders. Hennis werd de afgelopen tijd genoemd als nieuwe minister van Buitenlandse Zaken.
dinsdag 3 oktober 2017 om 22:13
Tijdens zijn afscheidstoespraak had Middendorp lovende woorden voor Hennis als minister van Defensie. "Ik heb haar ervaren als een strijder en een minister die niet een andere kant opkijkt als er iets fout gaat", aldus Middendorp.
dinsdag 3 oktober 2017 om 22:13
Hennis en Middendorp na het eerste deel van het debat over het mortierongeval in Mali.
dinsdag 3 oktober 2017 om 22:11
"Het doet mij pijn om op deze manier te moeten vertrekken", stelt de aftredend Commandant der Strijdkrachten. Middendorp voegt daar aan toe dat zijn aftreden in schril contrast staat met het verlies van de overleden militairen in Mali in 2016.
dinsdag 3 oktober 2017 om 22:09
Middendorp haalt bij de toelichting op zijn vertrek aan dat hij de bezuinigingen op Defensie in de afgelopen jaren elke dag heeft gevoeld in de afgelopen vijf jaar. Hij benadrukt daarbij dat de dood van de militairen in Mali, daar geen gevolg van zijn geweest.
dinsdag 3 oktober 2017 om 22:08
"Over de integriteit van een Commandant der Strijdkrachten mag geen twijfel bestaan", stelt Middendorp in de toespraak over zijn aftreden.
dinsdag 3 oktober 2017 om 22:06
"Ik heb het belang van een degelijke medische keten ondervonden", stelt de Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp in een reactie op zijn aftreden.
dinsdag 3 oktober 2017 om 21:53
Hennis over het opstappen van de Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp:

"Ook de Commandant der Strijdkrachten heeft besloten zijn functie per direct neer te leggen. Dit is zijn beslissing en zijn beslissing alleen. Ik respecteer dat. Ik wil hem danken voor zijn niet aflatende inzet. Het wederzijds vertrouwen is en was groot." 

"Het was een voorrecht om met hem te mogen samenwerken. En ook met alle medewerkers van Defensie. Militairen en burgers. Stuk voor stuk bijzondere mensen. Unieke mensen aan wie ik veel dank verschuldigd ben."
dinsdag 3 oktober 2017 om 21:52
De laatste woorden van Hennis als minister van Defensie in de Tweede Kamer:

"Ik stel vast dat op verschillende momenten menselijk handelen en niet handelen tezamen de context hebben verzorgd voor de tragische gebeurtenissen waarbij twee militairen zijn omgekomen en een derde militair zwaargewond is geraakt. Dat is onverteerbaar."
 
"Hiervoor ben ik politiek verantwoordelijk. Die verantwoordelijkheid neem ik. Die neem ik ten volle."

"De afgelopen jaren heb ik steeds naar eer en geweten gehandeld en met hart, ziel en zaligheid gediend op Defensie. Maar het stopt hier vandaag."

"Ik stop als minister van Defensie. Ik zal de majesteit de koning verzoeken om mij met onmiddellijke ingang ontslag te verlenen."
dinsdag 3 oktober 2017 om 21:48
De laatste woorden van Hennis als minister van Defensie in de Tweede Kamer:

"Ik stel vast dat op verschillende momenten menselijk handelen en niet handelen tezamen de context hebben verzorgd voor de tragische gebeurtenissen waarbij twee militairen zijn omgekomen en een derde militair zwaargewond is geraakt. Dat is onverteerbaar."
 
"Hiervoor ben ik politiek verantwoordelijk. Die verantwoordelijkheid neem ik. Die neem ik ten volle."

"De afgelopen jaren heb ik steeds naar eer en geweten gehandeld en met hart, ziel en zaligheid gediend op Defensie. Maar het stopt hier vandaag."

"Ik stop als minister van Defensie. Ik zal de majesteit de koning verzoeken om mij met onmiddellijke ingang ontslag te verlenen."

"Ook de Commandant der Strijdkrachten (Tom Middendorp, red.) heeft besloten zijn functie per direct neer te leggen. Dit is zijn beslissing en zijn beslissing alleen. Ik respecteer dat. Ik wil hem danken voor zijn niet aflatende inzet. Het wederzijds vertrouwen is en was groot." 

"Het was een voorrecht om met hem te mogen samenwerken. En ook met alle medewerkers van Defensie. Militairen en burgers. Stuk voor stuk bijzondere mensen. Unieke mensen aan wie ik veel dank verschuldigd ben."
dinsdag 3 oktober 2017 om 21:38
GroenLinks-leider Jesse Klaver vond de verdediging van minister Hennis van Defensie in het debat over het mortierongeval in Mali "niet overtuigend". Volgens Klaver nam Hennis wel de aanbevelingen, maar niet de conclusies over van het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid.
dinsdag 3 oktober 2017 om 21:37
Jeanine Hennis loopt weg na afloop van het aankondigen van haar aftreden na het debat over het mortierongeval in Mali.
dinsdag 3 oktober 2017 om 21:35
CU-Kamerlid Voordewind benoemt dat het lerend vermogen bij Defensie ontbreekt. Hij stelt dat er op een later tijdstip nog een extra debat moet worden gevoerd. "Ook de Kamer moet de hand in eigen boezem steken."
dinsdag 3 oktober 2017 om 21:31
Joël Voordewind van de ChristenUnie heeft respect voor het besluit van Hennis om af te treden. "Het is moedig dat Hennis verantwoording in de Kamer aflegde en de belangrijkste conclusies van het OVV-rapport onderschrijft. Daar kun je alleen maar respect voor hebben", aldus het CU-Kamerlid.
dinsdag 3 oktober 2017 om 21:29
Ondertussen komen de eerste reacties van Kamerleden naar buiten. Zo stelt Raymond Knops van het CDA dat het hem heeft verbaasd dat "Hennis de medische opvang zo scherp verdedigde." Wel stelde hij er rekening mee gehouden te hebben dat de minister "haar verantwoordelijkheid zou nemen" en af zou treden.
dinsdag 3 oktober 2017 om 21:27
Hennis staat de pers te woord vlak na ze haar aftreden als minister van Defensie bekend maakte.
dinsdag 3 oktober 2017 om 21:22
Minister Hennis zei dat ze deze week sowieso ook zelf een bezoek zal brengen aan de nabestaanden van de in Mali overleden militairen. Eerder had Hennis al telefonisch contact met de nabestaanden.
dinsdag 3 oktober 2017 om 21:19
Hennis zegt nog niet nagedacht te hebben over eventuele persoonlijke vervolgstappen. Ze deed geen uitspraken over een eventuele terugkeer als minister in een volgend kabinet. Ze stelde daarbij dat dit op dit moment ook niet relevant is.
dinsdag 3 oktober 2017 om 21:04
Ook de commandant der strijdkrachten Generaal Middendorp neemt ontslag. Hennis:
"Het was een voorrecht met hem te werken."
dinsdag 3 oktober 2017 om 21:03
Hennis noemt het "onverteerbaar" dat er twee militairen door fouten zijn overleden.

Hennis: "Ik stop als minister van Defensie."
dinsdag 3 oktober 2017 om 21:01
Er is volgens Hennis "helaas" een relatie gelegd tussen het dodelijke ongeluk en de bezuinigingen van de laatste kabinetten op Defensie. 

Het is een feit dat er sprake is van tekorten. "Maar het mag nooit een excuus zijn om, waar dan ook, fatale risico's te nemen", aldus Hennis. Inmiddels zijn de meeste partijen het in de Kamer eens dat er weer geld bij moet.

Dat excuus zal Defensie zich ook niet laten aanpraten, zegt de bewindsvrouw.
dinsdag 3 oktober 2017 om 20:57
Hennis schakelt over naar de 'can do-mentaliteit' binnen Defensie.

Daarmee wordt bedoeld dat militairen met gevaar voor eigen leven risico’s nemen. Dat heeft voordelen in 'het veld', maar kent ook mankementen wanneer er te gemakkelijk risico's worden genomen tijdens militaire missies.

Veronderstellingen van de Kamer die deze mentaliteit ter discussie stellen, noemt Henis "pittig".
dinsdag 3 oktober 2017 om 20:46
Hennis: "Defensie heeft naar buiten de neiging te zeggen dat de zon schijnt terwijl het regent."

"Niet alles verloopt vlekkeloos. Terecht benadrukt de OVV het veiligheidsbewustzijn van Defensie. Dat gevoel behoeft versterking. Niet eenmalig, maar structureel."
dinsdag 3 oktober 2017 om 20:44
Hennis over haar, al dan niet te late, contact met de families van de nabestaanden. "Niet iedere familie zit op een politicus te wachten. De contacten lopen dan vooral via de militaire lijn."

"Ik vaar op de adviezen die ik hierover krijg. Ook na de publicatie van het rapport vorige week. De commandant der strijdkrachten heeft gevraagd of ze het op prijs stellen om in deze storm van emoties contact willen. Dat heb ik uiteindelijk gedaan."

Hennis zegt dit omdat contact ook als een rode lap op een stier kan werken.
dinsdag 3 oktober 2017 om 20:41
Intussen is Hennis twee uur aan het woord, maar heeft slechts 23 minuten van haar eigen tekst uitgesproken. De rest werd gevuld door interrupties.
dinsdag 3 oktober 2017 om 20:29
Ook CDA'er Knops wil duidelijkheid. Erkent Hennis nu de conclusies uit het rapport over het VN-hospitaal of redeneert ze de tekortkomingen die de OVV constateerde weg? 

"Als u het niet eens is met de bevindingen van de OVV, dan willen we dat weten", zegt Knops.

Hennis benadrukt dat ze de OVV erkentelijk is, maar dat ze benadrukt dat je het debat moet kunnen voeren over een verschil van inzicht omdat de raad niet in het hospitaal is geweest.
dinsdag 3 oktober 2017 om 20:20
Van den Hul (PvdA) krijgt niet de indruk dat Hennis wil leren van de kritiek, maar die eerder wil toedekken. Hennis gaat eufemistisch om met de harde conclusies, vindt de PvdA'er.

Hennis is het hier niet mee eens. "Waar het gaat om medische zorg, moet je niet genoegen nemen met dat het goed is afgelopen. Je moet leren van de fouten."
dinsdag 3 oktober 2017 om 20:12
Hennis: "Uiteindelijk is de conclusie dat zo'n VN-hospitaal wordt vrijgegeven voor gebruik. Ik moet daar op vertrouwen. Ik stel vast dat de OVV niet aanwezig is geweest in de role-2."
dinsdag 3 oktober 2017 om 20:07
Knops vraagt zich af of Hennis de Kamer op het punt van de medische zorg goed heeft geïnformeerd. 

Hoe en wanneer is de Kamer geïnformeerd over de twijfels over de zogenoemde role-2 faciliteit, een VN-hospitaal dat is bedoeld voor traumabehandeling? De artsen hadden een afwachtende, weinig doortastende houding, staat in het rapport.

Hennis: "Ik vind het lastig om scherp te krijgen hoe dit precies is beoordeeld. Dat is gebeurd met videobeelden, zonder Nederlandse artsen. Er is een hoeveelheid aan factoren waar ik nog vragen over heb."
dinsdag 3 oktober 2017 om 19:55
Hennis heeft het u over de medische opvang. Bij de acute zorg van de militair die ernstig gewond raakte bij de fatale ontploffing, ging veel mis. Hij werd niet volgens Nederlandse militaire maatstaven behandeld, zo staat er in het OVV-rapport.

Hennis wil die medische zorg verbeteren. Ze benadrukt dat het om een oefening ging. In dat geval wordt een andere inschatting gemaakt wat betreft het aantal medici die aanwezig moeten zijn. 

De keten functioneerde wel goed en de operatie is goed uitgevoerd bij de militair, concludeert de OVV. Toch trekt Hennis zich de kritiek uit het rapport aan en komen er extra inspecties. 


dinsdag 3 oktober 2017 om 19:39
Hennis verweert zich in het debat (ANP).
dinsdag 3 oktober 2017 om 19:32
Op 11 september is een verlengingsbrief van Hennis naar de Kamer gestuurd. Toen was ze al op de hoogte van de conclusies van het OVV-rapport, zeggen Partij voor de Dieren en SP.

Waarom heeft Hennis die verlenging van de missie doorgevoerd zonder wijzigingen door te voeren?

Volgens de bewindsvrouw stonden er op die 11 september nog geen aanbevelingen in het conceptrapport.
dinsdag 3 oktober 2017 om 19:22
"Ik ben niet bewust op het rapport gaan zitten", zegt Hennis in reactie op haar recente ingrijpen. Ze wil absoluut verre blijven van het verwijt dat ze bewust risico's nam met de veiligheid van Nederlandse militairen.

"Als er onrust ontstaat bij het thuisfront en bij mensen die moeilijk werk verrichten, dan moet ik acteren. Dat heb ik gedaan."
dinsdag 3 oktober 2017 om 19:19
Ook Belhaj (D66) haakt aan op de operationele pauze. Er is ook in het conceptrapport sprake van structurele problemen en moet er aanleiding zijn voor zorgen, zegt Belhaj. "Waarom wacht u zo laat met ingrijpen?"

"Los van de specifieke situatie van Mali. U moet toch zien dat er meerdere incidenten zijn op mijn ministerie? U ziet niet wat wel aanwezig is: dat mensen op plekken niet veilig hun werk kan doen", aldus Belhaj. De D66'er haalt ook meerdere kritische rapporten over Defensie aan.
dinsdag 3 oktober 2017 om 19:13
Een veel gestelde vraag was waarom Hennis pas ingreep met een operationele pauze wereldwijd toen het OVV-rapport over Mali werd gepubliceerd, terwijl ze een conceptversie al in juni had. 

Die pauze is voor de bühne, werpt Knops (CDA) Hennis toe. Hij heeft alle begrip voor die maatregel, maar het had al drie maanden eerder gekund.

"Ik kreeg het rapport onder embargo", zegt Hennis. "Op dat moment hadden we geen concrete aanleiding op basis van de informatie die we toen hadden. De ene missie is de andere niet."

"Met het conceptrapport was er aanleiding voor twijfel. Er was onrust, die voelde ik."
dinsdag 3 oktober 2017 om 19:07
Kamerlid Karabulut (SP) wil weten of het "politieke vluggertje" waar Hennis het net over had ook voor haar gold toen zij het over "optreden in plaats van aftreden" had.

"Wat u bij mij donderdag zag, was knullig", zegt Hennis. "Iemand die probeert recht te doen aan een hoeveelheid van aspecten. Was het daar veilig? Dat was een eendimensionale vraag en ik had daar geen eendimensionaal antwoord op."
dinsdag 3 oktober 2017 om 19:01
Hennis gaat in op enkele technische aspecten van de mortiergranaten die zorgde voor het fatale ongeluk, zoals de opslag van de mortieren. Op de opslagplaats zou het te warm zijn geweest.

Zo is er wel isolatiemateriaal gebruikt, maar geeft Hennis toe: "Er is te laat en te traag geacteerd. De granaten waren te lang aan warmte en zonnestraling blootgesteld."
dinsdag 3 oktober 2017 om 18:51
Hennis begint met haar betoog en beantwoording. “Het zijn gitzwart dagen voor iedereen die verantwoordelijk is en die zich verantwoordelijk voelen.”

“Wat had ik kunnen doen om dit drama kunnen voorkomen?”
 
“Ik neem de verantwoording om mij hier in de Kamer te verantwoorden. Het rapport leent zich niet voor politieke vluggertjes. Daarom zei ik direct de aanbevelingen van het OVV-rapport over te nemen.”
dinsdag 3 oktober 2017 om 17:40
Thierry Baudet loopt met zijn attributen terug naar zijn plek na zijn spreektijd.
dinsdag 3 oktober 2017 om 17:25
Alle aanwezige fracties hebben hun vragen gesteld. De volledige Kamer is zeer kritisch op Hennis en haar ministerie. 

Ook haar eigen partij de VVD spaart Hennis niet. De PVV en Forum voor Democratie kondigen al aan dat zij een motie van wantrouwen zullen indienen.

De andere partijen hinten ook op het vertrek van de minister, maar zij willen eerst antwoorden op hun vragen. 

Zo is de eerste reactie van Hennis op het rapport ("ik moet niet aftreden, maar optreden") bij veel partijen in het verkeerde keelgat geschoten. Ook hekelen de Kamerleden het feit dat Hennis deze week na de publicatie van het OVV-rapport maatregelen nam, terwijl een conceptversie in juni al in haar bezit was.

Het debat is geschorst tot 18.30 uur. Daarna begint Hennis aan haar antwoorden.
dinsdag 3 oktober 2017 om 17:23
Baudet wil met zijn verkleedpartij duidelijk maken dat de militaire uitrusting niet deugt. "Veel militairen kopen van hun eigen geld kogelwerende vesten", zegt Baudet, terwijl hij zijn kledingstukken laat zien.

Er moet "voor eens en altijd" een einde komen aan de bezuinigingen op Defensie. Baudet vindt dat Hennis moet opstappen en kondigt een motie van wantrouwen aan.
dinsdag 3 oktober 2017 om 17:19
Thierry Baudet komt naar het spreekgestoelte en draagt een militaire uitrusting over zijn pak. "Ik vind dit niet gepast bij dit debat", zegt Kamervoorzitter Khadija Arib meteen.

Baudet belooft dat de bedoeling van zijn outfit spoedig duidelijk wordt.
dinsdag 3 oktober 2017 om 17:12
"Dit gaat niet om de positie van de minister of haar toekomstperspectieven, maar om het nemen van ministeriële verantwoordelijkheid", zegt Femke Arissen van de Partij voor de Dieren.

"Wanneer je suggereert niet af te treden, neem je je verantwoordelijkheid niet serieus."
dinsdag 3 oktober 2017 om 17:07
Selcuk Öztürk van Denk heeft geen goed woord over voor Hennis. "De missies mochten koste wat kost niet in gevaar komen, maar onze jongens waren wel in gevaar." En: "Niemand heeft vertrouwen in deze minister." Net als de PVV roept hij Hennis daarom op om af te treden. 

CDA'ers Knops wil nog van Öztürk weten waarom hij als PvdA'er destijds wel voor de missie in Mali heeft gestemd.

Öztürk geeft toe dat hij "schoorvoetend" instemde, maar toen hij zich met Tunahan Kuzu had afgesplitst en de partij Denk begon, stemden zij tegen de verlening van de missie.