Belastingdienst ziet praktijkverandering na publicatie Panama Papers

Sinds de publicatie van de zogenoemde Panama Papers vorig voorjaar, is de praktijk in Nederland bij belastingadviseurs veranderd.

"In gesprekken met adviseurs merk ik dat adviseurs zeggen: dat zouden wij tegenwoordig zo niet meer adviseren, zegt Ben van den Berg, lid van de Coördinatiegroep Taxhavens en Concernfinanciering (CTC) van de Belastingdienst.

"De tijdgeest is veranderd sinds sommige zaken in de openbaarheid komen en er over wordt gesproken."

Van den Berg wordt samen met zijn collega Joris-Jan Leenman, voorzitter van de CTC, woensdag voor het eerst gehoord tijdens de parlementaire ondervraging over de Panama Papers. Het is hun taak bij de fiscus om te kijken of een bepaalde bedijfsconstructie wel of niet door de beugel kan.

De komende twee weken wil een speciaal opgetuigde commissie bestaande uit zes Kamerleden zoveel mogelijk informatie boven water krijgen over brievenbusmaatschappijen in Nederland en het wegsluizen van vermogens naar belastingparadijzen.

Publieke opinie

Die andere kijk op de praktijk is niet het gevolg van een wetswijziging, want daarvan is geen sprake. Van den Berg zoekt de verklaring in de veranderde publieke opinie ten aanzien van belastingontwijking en -ontduiking.

Sinds de publicatie van miljoenen documenten via het Panamese bedrijf Mossack Fonseca, is de verontwaardiging over de vooralsnog schimmige trustsector en brievenbusfirma’s binnen en buiten de politiek flink toegenomen.

Bedrijven bestaan alleen op papier in een bepaald land om zo gebruik te maken van belastingvoordelen. Nederland is wat dat betreft een gewilde vestigingsplaats vanwege fiscale voordelen.

Met de parlementaire ondervraging, waarbij de genodigden verplicht zijn op te dagen en onder ede worden verhoord, hoopt de commissie een beter beeld van de praktijk te krijgen.

Geen verrassing

Hoewel er wereldwijd veel aandacht was voor de onthullingen waarin onder andere de namen van voetballer Lionel Messi, Britse oud-premier David Cameron en de Russische president Vladimir Poetin opdoken, waren Leenman en Van den Berg niet verbaasd.

"We waren verrast door de publicatie, dat was spectaculair. Maar we waren niet verbaasd over de constructies", zegt Leenman.

"Voor ons is het de dagelijkse praktijk. Mossack Fonseca is één kantoor. Daar zijn er zoveel van", vult Van den Berg aan.

Ze geven beiden toe dat het soms lastig is te achterhalen wanneer er sprake is van ontduiking of ontwijking. Het draait vaak om de vraag of de geldstromen zakelijk zijn of niet. "Als het niet-zakelijke er vanaf druipt, dan mag het niet", zegt Leenman.

Ter illustratie hebben de fiscusmedewerkers voor de commissie een specifieke zaak uitgetekend. De pijlen geven op de presentatie precies aan waar de geldstromen lopen, maar daar zit hem vaak de crux.

"U ziet het lijntje van de BV in Nederland naar de holding in het buitenland, maar dat lijntje is in de praktijk niet altijd zichtbaar", zegt Van den Berg.

Versluieren

Daarbij werken bedrijven niet altijd even soepel mee met de Belastingdienst. Feiten boven tafel krijgen is een stroperig proces dat soms jaren kan duren, zegt Van den Berg. 

Dat komt omdat organisaties slimme belastingadviseurs inhuren die de wet door en door kennen en zo de boel kunnen vertragen. "Als de structuur versluierd is, wordt het een nog lastiger verhaal", aldus Van den Berg.

Niet dat hij het er dan bij laat zitten. "Als ze het verstrekken van informatie traineren, dan zeggen wij niet: laat maar zitten. We blijven aan vasthouden."

Medewerkers

Het is voor de commissie de vraag of de Belastingdienst voldoende mensen heeft die belastingontwijking bestrijden. Op dit moment houden negentien personen verdeeld over zes voltijdsbanen bij CTC zich met de materie bezig. Daarnaast is er een speciaal team binnen de Belastingdienst opgericht dat zich uitsluitend met de Panama Papers richt.

Maar de twee belastingmedewerkers verwijzen de vraag of dat genoeg is door. "Dat is aan de hogere lijnen." Bovendien zijn er ook collega’s bij andere onderdelen van de fiscus die zich met de materie bemoeien. "We hebben er geen zicht op", zegt Van den Berg tenslotte.

Wanhoop

Van de Belastingdienst werden ook Ron van de Klashorst en Robert-Jan Roerink opgeroepen. Beiden zijn van de Coördinatiegroep Constructiebestrijding (CCB) van de fiscus.

Hoewel zij merken dat het makkelijker is geworden om belastingontduiking op te sporen en te bestrijden dankzij verbeterde wetgeving in 2010, klinkt er zo nu en dan ook enige wanhoop over de huidige praktijk.

Volgens Van de Klashorst is het dweilen met de kraan open want de fiscale wereld is goed georganiseerd. "Fiscalisten gebruiken lekken voor ontwijkingsmogelijkheden. Ons werk wordt niet overbodig."

Zodra hun afdeling personen en bedrijven benadert, gaan de hakken in het zand en loopt de weerstand alleen maar op. Advocaten helpen bedrijven bovendien met vertraagtactieken. "Het heeft in een zaak zes jaar geduurd voordat we bij de Hoge Raad een vraag mochten stellen", zegt Van de Klashorst.

Hij verdenkt de betrokken advocaten ervan dat zij daarop getriggerd zijn. Het werk van de twee belastingambtenaren bestaat steeds meer uit het formele verweer in plaats van het opsporen van verboden constructies.

Bedreigen

Ook wordt er steeds meer op de man gespeeld doordat bedrijven specifieke belastinginspecteurs van een zaak willen halen. Er worden klachten ingediend en in een enkel geval is er zelfs beslag gelegd op het huis van een inspecteur. Van de Klashorst: "Ik kan me voorstellen dat je daarvan schrikt."  

Van de Klashorst wijst er wel op dat verreweg de meeste adviseurs niets te maken willen hebben met ontwijkprakijken. Het gaat om een kleine groep, Roerink schat het aantal op tientallen. "We komen vaak dezelfde mensen tegen."

Lees meer over:

Dagelijkse nieuwsbrief

Dagelijkse nieuwsbrief
Elke ochtend rond 6.00 uur weten wat het nieuws wordt?

NUwerk

Tip de redactie