De balkenendenorm zorgt ervoor dat de overheid faalt bij grote overheidsprojecten zoals de Fyra en ICT-projecten. Dat zegt oud-ombudsman en huidig lid van de Europese Rekenkamer Alex Brenninkmeijer donderdag.

De maximering van de salarissen in de publieke en semi-publieke sector zorgt ervoor dat de overheid niet de deskundigheid in huis heeft die nodig is om grote projecten in goede banen te leiden.

"De balkenendenorm is dom. Wij zijn niet bereid te betalen voor deskundigheid en kwaliteit", aldus Brenninkmeijer.

Volgens hem lopen grote infrastructurele en ICT-projecten bij de overheid te vaak uit de hand. Dikwijls met als gevolg dat er miljoenen in de projecten wordt gestoken, waar op een later tijdstip de stekker uit wordt getrokken.

ICT

Zo werd er bij de Fyra miljarden gestopt in treinen die uiteindelijk niet geschikt bleken om over de hogesnelheidslijnen te kunnen rijden.

De mislukte invoering van een nieuw ICT-systeem bij de Sociale Verzekeringsbank kostte de belastingbetaler ruim 40 miljoen euro. Aan een mislukt ICT-project bij de Belastingdienst heeft de overheid ruim 200 miljoen euro verspild. Het ministerie van Defensie stopte in mei met het grootste en duurste ICT-project. Kosten: 433 miljoen, maar volgens de Algemene Rekenkamer is er twee keer zoveel uitgegeven.

"Vooral ICT bij de overheid is berucht", zegt de oud-ombudsman. De overheid vraagt om veel te complexe systemen, terwijl het zelf niet de deskundigen in de organisatie heeft te overzien of de bouw van deze systemen wel haalbaar is, stelt Brenninkmeijer.

Commissie-Elias

In oktober vorig jaar presenteerde een onderzoekscommissie, onder leiding van VVD-Kamerlid Ton Elias, de resultaten van het parlementaire onderzoek naar het falende ICT-beleid van de rijksoverheid.

Als gevolg van problemen met de automatisering wordt er naar schatting jaarlijks één tot vijf miljard euro belastinggeld weggegooid.

Een van de conclusies is dat de overheid niet de beste ICT'ers kan aannemen, omdat het niet kan opboksen tegen de salarissen die in de markt worden geboden. Onder de huidige wetgeving mogen topfunctionarissen in de publieke en semi-publieke sector niet meer verdienen dan een minister: 178.000 euro. Het kabinet wil deze balkenendenorm "in beginsel" voor alle functionarissen invoeren. 

Betalen

Volgens Brenninkmeijer moet de overheid bereid zijn te betalen voor kwaliteit. Hij vreest dat er anders geen goede bestuurders meer te vinden zullen zijn. "Hierdoor wordt de democratie uitgehold."

Tegelijk ziet Brenninkmeijer dat het ontberen van de juiste kwaliteit zorgt voor infrastructurele fiasco's en falende automatiseringssystemen die leiden tot woede onder de burgers. 

"Het beeld bij de burger is: ze doen maar wat met ons geld. Als het gaat om de Fyra, dan raakt dat de reiziger direct."

Autolobby

Die zelfde woede ziet hij bij het dieselschandaal van Volkswagen. Hij hekelt de invloed van lobbyisten in Brussel. "De Europese Commissie was op de hoogte", zegt het lid van de Europese Rekenkamer. Als het niet aan het Amerikaans onderzoek had gelegen, was het misschien nooit aan het licht gekomen, stelt hij.

Woensdag werd nog bekend dat VVD-europarlementariër Hans van Baalen zijn betaalde nevenfuncties in de autobranche neerlegde na publicaties daarover van f-site.nl.

Volgens Brenninkmeijer kan de burger zich door de invloed van lobbyisten afvragen of hij nog wel invloed heeft op het democratisch proces.

Hij denkt dat volksvertegenwoordigers daarom beter moeten nadenken over integriteit. "Hoe ver is de volksvertegenwoordiging bereid om in de spiegel te kijken?"