Minister Ard van der Steur (Justitie) is in grote politieke problemen gekomen door een foto van Fortuyn-moordenaar Volkert van der Graaf. Hoe kwam deze rel tot stand?

Begin 2014

In aanloop naar de voorwaardelijke vrijlating van Volkert van der Graaf komen zijn advocaat Stijn Franken en het Openbaar Ministerie (OM) bijeen.

Er wordt onder andere gesproken over de veiligheid van Van der Graaf, maar ook het maken van een foto wordt geopperd. Het zou een heksenjacht op de eerste foto kunnen voorkomen. Wat nog altijd onduidelijk is is van wie het foto-idee komt.

April 2014

In het voorjaar wordt de mogelijkheid voor een foto door het OM, de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), de beveiligingsdienst en Franken verder besproken. Onder andere wordt bekeken of publicatie van een foto geen gevaar betekent voor de veiligheid van de Fortuyn-moordenaar. 

Het OM wijst er op dat Van der Graaf een mediaverbod opgelegd heeft gekregen en dat de foto geen overtreding van dit verbod mag betekenen. Eind van de maand oordeelt OM dat de publicatie van de foto oké is.

Mei 2014

Op 2 mei wordt Van der Graaf vrijgelaten. Een week later zit hij bij de reclassering en meldt hij dat een paparazzi journalist binnenkort een foto van hem zal maken. Franken sluit na overleg met de NCTV een geheimhoudingsovereenkomst met de betreffende fotograaf.

16 juni 2014

Op de dag dat de foto voor het kantoor van Franken wordt genomen vindt de NCTV plotseling echter dat het beter is als de foto er niet komt. De heksenjacht blijkt mee te vallen en het zou beter zijn als niemand Van der Graaf herkent. 

Het OM is op de hoogte van de nieuwe opvatting van de NCTV, maar onderneemt geen actie om publicatie van de foto tegen te houden. Ook de NCTV laat het er verder bij. Een dag later staat de foto in De Telegraaf.

Juli 2015

Brandpunt Reporter is bezig met een uitzending over de foto van Volkert van der Graaf en benadert reclassering en OM met vragen over de kwestie. In de laatste week van juli vindt driftig contact plaats tussen de justitiediensten, waaronder het voorlichtingsteam van het ministerie over een reactie op de uitzending.

Opvallend genoeg wordt minister Van der Steur in deze fase niet geïnformeerd over de op handen zijnde uitzending, zelfs niet door zijn eigen voorlichters.

20 september 2015

De dag van de uitzending. Ondanks de uitgebreide afstemming meldt een woordvoerder van de reclassering in de uitzending alsnog dat zij niet op de hoogte waren van de publicatie van de foto.

21/22 september 2015

De uitzending maakt veel los in de Tweede Kamer en partijen willen dan ook opheldering van Van der Steur. Franken, geschrokken door het beeld dat justitie niet op de hoogte was van de foto, laat het OM weten dat zij de waarheid moeten vertellen. Hij dreigt anders de publiciteit te zoeken.

Het OM informeert het ministerie via een 'ambtsbericht' over de foto-kwestie. Vlak voor het vragenuur wordt Van der Steur mondeling op de hoogte gebracht van het dreigement van Franken. Uit het feitenrelaas blijkt niet dat Van der Steur vervolgens vraagtekens zette bij het ambtsbericht. Ook het OM zag geen reden om de informatie te actualiseren.

Tijdens het vragenuur meldt Van der Steur dat het OM een dag voor de publicatie van de foto werd geïnformeerd door de advocaat van Van der Graaf en dat er toen geen bezwaren werden gezien met betrekking tot het mediaverbod.

23 september 2015

Franken doet zijn dreigement gestand en doet zijn verhaal in De Volkskrant. Het OM is niet een dag voor publicatie geïnformeerd, het was de overheid die op de foto aandrong en al maanden hierover in overleg was, stelt hij.  

Volgens de advocaat heeft Van der Steur de Kamer daardoor onjuist geïnformeerd en het beeld gecreëerd dat Van der Graaf door zijn mediaverbod heeft overtreden.

De Tweede Kamer is des duivels en de hele Kamer wil snel een debat. Omdat Van der Steur de Kamer mogelijk verkeerd heeft geïnformeerd wil de minister op korte termijn helderheid geven, maar het onderzoek duurt langer dan verwacht. 

29 september 2015

Van der Steur schrijft aan de Kamer de informatievoorziening aan de Kamer te betreuren en gaat hij alvast diep door het stof, maar legt hij de schuld ook bij het OM:

"In de voorbereiding op het vragenuur ben ik summier en met een beperkte focus mondeling op de hoogte gesteld dat rond de voorwaardelijke invrijheidstelling over het eventueel maken van een foto gesproken was. Ik realiseerde mij niet de aard en de omvang van deze gesprekken."

Hij stelt dat het beter was geweest om bij het vragenuur te stellen dat de zaak verder moeten worden uitgezocht.

1 oktober 2015

Tijdens het debat gaat Van der Steur diep door het stof. Hij erkent dat hij fouten heeft gemaakt in de informatievoorziening naar de Kamer en biedt zijn excuses aan.

Hij zegt verwacht te hebben dat het vragenuur zou gaan over het al dan niet overtreden van het mediaverbod door Volkert van der Graaf. Hij betreurt het dat hij signalen van de ambtelijke top over de betrokkenheid van het OM bij de deal niet tijdig heeft opgepikt en belooft beterschap.

Oppositiepartijen geven de kersverse minister het voordeel van de twijfel, maar vinden dat Van der Steur orde op zaken moet stellen op het geplaagde ministerie.

Eerder waren er immers ook al twijfels over de informatievoorziening vanuit Veiligheid en Justitie. Het verdwenen bonnetje van crimineel Cees H. kostte eerder Ivo Opstelten en Fred Teeven de kop. 

Van der Steur kondigde bij zijn aantreden aan orde op zaken te zullen stellen op het departement, en de Kamer wil dat hij daar snel werk van gaat maken.