Om de vluchtelingencrisis waar Europa mee te maken heeft het hoofd te bieden, moet de bron van de vluchtelingenstroom worden aangepakt: de chaos in Syrië.

In een uitgebreid interview met NU.nl pleit CDA-leider Sybrand Buma voor het creëren van vluchthavens voor de honderdduizenden Syriërs die op de vlucht zijn geslagen met als eventueel gevolg dat er Nederlandse grondtroepen moeten worden ingezet.

Ook moet het VN-vluchtelingenverdrag worden aangepast zodat de opvang van vluchtelingen zich richt op tijdelijke opvang met als doel terug te keren naar land van herkomst, stelt Buma.

Volgens de CDA-leider heeft elke rechtstaat de morele plicht om vluchtelingen op te vangen. Met de beelden en berichten van vluchtelingen die onder erbarmelijke omstandigheden het noorden van Europa proberen te bereiken, spitst de discussie zich toe op het herverdelen van de vluchtelingen over de Europese lidstaten en het beveiligen van de buitengrenzen.

"Maar dat is onvoldoende", zegt Buma. "De basis van de vluchtelingenproblematiek ligt veel dieper. We kunnen niet alleen kijken naar de vluchtelingenstromen en het beheersen daarvan. We moeten kijken naar de bron waar deze stromen vandaan komen. De bron is de grote chaos in Syrië en Irak, maar ook de instabiliteit in Libië."

"Als wij praten over maatregelen hier, kunnen we dat niet doen zonder eerst aan de orde te stellen dat daar een strijd gaande is die juist tegen onze waarden gericht is, tegen onze joods-christelijke Europese samenleving."

De internationale gemeenschap erkent toch dat de strijd in Syrië en Irak en de brandhaarden in Noord-Afrika de bronnen zijn van de problematiek? Daarom vecht een internationale coalitie op dit moment tegen IS.

"Op zichzelf is dat een feit. Maar als het bijvoorbeeld gaat om Syrië en IS kunnen we niet volstaan met het beheersen van IS. Uiteindelijk moet IS worden verslagen. Dat betekent dat op termijn niet kan worden uitgesloten dat daar meer moet worden gedaan."

"Wat ik nog steeds moeilijk te verkroppen vind, is dat Nederland bombarderen uit de lucht op Syrië aan anderen overlaat. Inmiddels zeggen ook internationaal rechtsdeskundigen dat ingrijpen in Syrië juridisch mag, maar vervolgens doen we het niet."

“Beelden van verwoestingen in Palmyra vinden we vreselijk, afgehakte hoofden vinden we vreselijk, Nederlanders die in Syrië oproepen tot geweld hier vinden we vreselijk. Maar we laten andere landen er wat aan doen. Dat kan niet.”

Ondanks het volkenrechtelijk mandaat dat groen licht geeft voor ingrijpen in Syrië, zegt het kabinet dat er een breed gedragen politieke oplossing voor de toekomst van Syrië moet komen. De vraag is namelijk wie je helpt met bombardementen in Syrië: het regime van Assad, of andere radicaal-islamitische terreurgroepen die daar actief zijn.

"Dat is een alibi om schone handen te houden, want in Irak treden we wel op."

In Irak hebben we een regering die we erkennen en waar we mee samenwerken.

"Maar niet een regime dat werkt. Ik ga er niet zomaar in mee dat de huidige politiek situatie in Syrië een reden is om daar niet meer te doen. Ik voel en realiseer mij goed hoe ingewikkeld deze materie is, maar ook Nederland moet ingrijpen."

"Nu laten we Syrië, omdat we niet weten wat we ermee aan moeten. Vervolgens staan we verbaasd te kijken hoeveel vluchtelingen er naar Europa komen. Dat is niet te rijmen. Beelden van verwoestingen in Palmyra vinden we vreselijk, afgehakte hoofden vinden we vreselijk, Nederlanders die in Syrië oproepen tot geweld hier vinden we vreselijk. Maar we laten andere landen er wat aan doen. Dat kan niet."

Hoe ziet u ingrijpen in Syrië voor ogen? De internationale coalitie voert ruim een jaar bombardementen uit en de opmars van IS lijkt gestuit, maar IS is er nog steeds.

"Het perspectief in Syrië is heel moeilijk, want je hebt te maken met Assad. Wat minimaal zou moeten is het creëren van veilige havens, safe havens, in Syrië en misschien ook wel in Irak en Libië."

Dat zijn plekken waar mensen veilig kunnen leven, zodat ze daar kunnen worden opgevangen als vluchteling en niet in handen vallen van nietsontziende mensensmokkelaars om vervolgens de gevaarlijke overtocht te maken."

“erkennen we dat de kern van de problematiek in Syrië ligt en zijn we bereid daar iets tegen te doen?”

De orde en veiligheid in de safe havens zullen door militairen moeten worden verzorgd. Pleit u voor de inzet van Nederlandse militairen in Syrië en misschien ook Irak en Libië?

"Inderdaad, je kan het niet uitsluiten. Als ik pleit voor safe havens, kan ik niet uitsluiten dat er geen Nederlandse soldaten worden uitgezonden. Maar als we deze discussie gaan voeren, moeten we opletten dat het geen discussie wordt over het al dan niet over de grens sturen van Nederlandse soldaten. Dat is het einde van de discussie."

"Nu gaan we de discussie niet eens aan, omdat misschien uiteindelijk de vraag komt wat Nederland zal doen. Die vraag moeten we nu niet beantwoorden, we moeten beginnen bij de principieel vraag: erkennen we dat de kern van de problematiek in Syrië ligt en zijn we bereid daar iets tegen te doen? We verdedigen ons tegen een oorlog die ook tegen ons is gericht. Het gaat om het overleven van Europa waar we mee bezig zijn."

"Als dat betekent dat we militairen op de grond moeten uitzenden, moet je daartoe bereid zijn. Of we daar de capaciteit voor hebben is echt een tweede vraag. Principieel uitsluiten of er maar niet over praten zoals nu gebeurt, kan niet."

U kunt niet ontkennen dat het uitzenden van soldaten altijd een factor van belang is. Dat is ook de reden dat we voor het luchtwapen in Irak hebben gekozen en de Koerden trainen. Zelfs de Amerikaanse president Obama moet niet denken aan "boots on the ground".

"Waar we hier niet aan voorbij mogen gaan is dat Syrië in onze achtertuin ligt waar een enorm vluchtelingenvraagstuk uit voortkomt dat ons bedreigt. Europa heeft een veel rechtstreekser belang bij de aanpak tegen IS dan de VS."

“we kunnen niet tegen al die vluchtelingen zeggen dat zij hier voor altijd mogen blijven.”

Afgezien van de aanpak van de door u geconstateerde oorzaak van de problematiek zullen vluchtelingen hun toevlucht naar Europa blijven zoeken. 

"Los van de oorzaak moeten we ons inderdaad afvragen hoe we omgaan met onze morele verplichting, die ik echt voel, om vluchtelingen in nood te helpen."

"In ons huidige asielbeleid betekent opvang al heel snel permanent verblijf. Bij een klein aantal kan dat, maar we kunnen niet tegen al die vluchtelingen zeggen dat zij hier voor altijd mogen blijven."

"Dat betekent dat we de huidige vluchtelingen niet de normale asielprocedure moeten laten doorlopen, maar sneller duidelijkheid moeten bieden. We geven deze mensen een humanitaire vergunning, een ontheemdenstatus."

Ten tijde van de vluchtelingenstroom als het gevolg van de oorlog in voormalig Joegoslavië kregen Bosniërs ook een ontheemdenstatus met minder rechten. De praktijk leert dat deze vluchtelingen met succes aanspraak maakten op een asielstatus. Die aanpak heeft destijds niet gewerkt. Waarom pleit u nu dan toch voor een ontheemdenstatus?

"Het klopt dat er naast een ontheemdenstatus wordt doorgeprocedeerd voor een asielstatus waardoor er toch snel aanspraak kan worden gemaakt op integratie en verblijf."

"De vraag is waarom het zo moeilijk is om die tijdelijkheid van de opvang in het systeem te krijgen. Dat komt doordat ons asielsysteem vast zit in het internationaal juridisch kader van het VN-vluchtelingenverdag dat stamt uit 1951 en is getekend in een hele andere context. Dat ging over Europese vluchtelingen uit de Tweede Wereldoorlog die al gevlucht waren en in nieuwe landen gevestigd waren. In 1967 werd gezegd dat het verdrag niet alleen voor vluchtelingen van voor de Tweede Wereldoorlog, maar ook na de oorlog moest gelden."

"De wereld van nu is een totaal andere dan toen. Het gaat niet meer om Europa of staten die verdragspartijen zijn, want IS is geen verdragspartij. Alleen landen als Nederland en Europa houden nog vast aan het verdrag door vluchtelingen vrij snel in de asielprocedure te plaatsen. Turkije vangt bijvoorbeeld heel veel vluchtelingen op, maar geeft ze niet de status van vluchteling."

“Vergeet niet dat we het inmiddels over miljoenen vluchtelingen hebben in Europa. Deze miljoenen moet je nu het recht geven om te blijven. Kan dat?”

Hoe wilt u dat als Nederland voor elkaar krijgen?

"Ook dat is niet iets wat morgen is geregeld, maar wel waar we morgen aan kunnen beginnen. Nederland is volgend jaar voorzitter van de Europese Unie. Dit is voor Nederland het moment om te zeggen: wij starten die discussie. Niet om het verdrag op te zeggen, maar om een rechtsorde te creëren waarin we vluchtelingen duurzaam kunnen opvangen."

"Dus moeten we terug naar de bron en dat is het aanpassen van het VN-vluchtelingenverdrag, dat vergt veel internationale discussie waar Nederland belang bij heeft. Daar roep ik het kabinet dan ook toe op."

“net als de VVD roepen alle grenzen dicht te gooien is geen oplossing. Dat is gewoon niet waar. Dat gaat niet gebeuren, en dat moet je als politicus ook weten.”

Niemand weet hoe lang conflicten en crises kunnen duren. Vluchtelingen met een ontheemdenstatus kunnen hier misschien wel zeven tot tien jaar in afwachting zijn tot ze weer kunnen terugkeren. Deze mensen zijn dan geworteld in de Nederlandse samenleving. Het CDA heeft al eerder te maken gehad met de gevoelige zaak-Mauro en ook deze week was er veel te doen over twee Angolese kinderen die zouden worden uitgezet. Hoe kijkt u ernaar om mensen met een nieuwe ontheemdenstatus die hier jaren wonen terug te sturen?

"Het gaat erom wat voor perspectief je vanaf het begin biedt. Vergeet niet dat we het inmiddels over miljoenen vluchtelingen hebben in Europa. Deze miljoenen moet je nu het recht geven om te blijven. Kan dat?"

"Mijn stelling is dat dat op termijn niet houdbaar is. We moeten de ruimte houden om vluchtelingen op te vangen. Om die kerntaak uit te voeren kunnen we niet meer beloven dat iedereen na een aantal jaar mag blijven. Vanaf dag één moet duidelijk worden dat zij moeten terugkeren."

"De teneur van vluchten naar Europa en als je eenmaal binnen bent, dan blijf je, moet omgedraaid worden naar opvang met terugkeer als doel." 

"En natuurlijk zul je gevallen hebben waarbij het niet kan en het niet zal gebeuren, dat is volstrekt helder. Ook daar wil ik niet de indruk wekken dat we eventjes makkelijk een grens kunnen trekken. Dat iedereen terug zal gaan is een loze belofte, grenzen dicht gooien is een loze belofte, Schengen afschaffen is een loze belofte. Er komen altijd vluchtelingen naar Europa en dat zal altijd blijven."

"Het vraagstuk zit vol met dilemma’s, maar net als de VVD roepen alle grenzen dicht te gooien is geen oplossing. Dat is gewoon niet waar. Dat gaat niet gebeuren, en dat moet je als politicus ook weten."