Het menselijk belang is op alle fronten uit het oog verloren bij de invoering van de nieuwe wet voor het persoonsgebonden budget (pgb), concludeert de Nationale ombudsman in een dinsdag verschenen rapport.

De overheid is, zoals al vaker gebeurde, tekortgeschoten en lijkt maar niet te leren van eerder gemaakte fouten. "En het is de burger die hiervoor uiteindelijk de rekening betaalt", aldus de ombudsman in het rapport.

Van begin tot eind zijn er fouten gemaakt. "Als je plannen maakt, moet je de haalbaarheid toetsen, dat is niet gebeurd. En vlak voor de invoering, eind vorig jaar, zijn een aantal regels toch nog aangepast, dat werkt ook niet", zegt ombudsman Reinier van Zutphen.

Het valt de overheid zwaar aan te rekenen dat er zo veel fout is gegaan bij de transitie. "Het is niet de eerste keer dat een ingrijpende verandering gepaard gaat met veel problemen. En toen de mensen die het aanging zich tot de overheid wendden, gaf die niet thuis."

Onvoldoende voorbereid

Volgens de ombudsman heeft de overheid zich onvoldoende voorbereid op de ingrijpende stelselwijziging en is het belang van de burger uit het oog verloren. "Het lijkt erop dat de aandacht uiteindelijk te veel op het proces en het systeem gevestigd is geweest en te weinig op de consequenties voor de burger."

In de aanloop naar de stelselwijziging stond het menselijke belang nog wel in het vizier van alle spelers, maar dat "verzandde steeds meer in regels en het eigen systeem".

Ook is de samenwerking tussen de verschillende instanties tekort geschoten, concludeert de ombudsman. Dat komt mede door een gebrek aan tijd waar de ketenpartners zich mee geconfronteerd zagen, omdat de nieuwe wetten te snel zijn ingevoerd.

Reactie Van Rijn

Verantwoordelijk staatssecretaris Martin van Rijn (Volksgezondheid) zegt in een reactie de aanbevelingen van de ombudsman om het pgb-systeem te verbeteren en te vereenvoudigen, over te nemen. "Die neem ik zeer ter harte en betrek ik direct in de plannen die nu worden uitgewerkt", aldus Van Rijn.

Hij erkent opnieuw dat "bij de invoering van het nieuwe pgb-systeem niet is voldaan aan hetgeen burgers zouden mogen verwachten".

De staatssecretaris heeft te problemen met het nieuwe uitbetalingssysteem nog niet weten op te lossen. Hij hoopt het systeem 1 januari 2016 draaiend te krijgen. Van Rijn overleefde het laatste pgb-debat waarin hij een motie van wantrouwen aan zijn broek kreeg. VVD, PvdA en D66 bleven Van Rijn steunen. De partijen vinden dat Van Rijn uiteindelijk de beste man is om de problemen op te lossen.

Nieuw systeem

Per 1 januari van dit jaar is de wet veranderd. Voorheen beheerden mensen zelf hun pgb, maar dit systeem was fraudegevoelig.

Daarom krijgen pgb-houders sinds dit jaar het geld niet meer rechtstreeks op hun rekening gestort, maar wordt het budget door de Sociale Verzekeringsbank (SVB) beheerd en rechtstreeks uitbetaald aan de zorgverlener. De SVB controleert op basis van door de gemeente aangeleverde gegevens en betaalt uit.

Grote gevolgen

De wijziging heeft grote gevolgen voor zowel de budgethouder als de zorgverlener. Beiden zijn namelijk financieel afhankelijk van de overheid. In veel gevallen kwamen betalingen echter veel te laat of bleven zelfs helemaal uit.

Als er maar een klein gegeven onjuist was ingevuld, blokkeerde het systeem met alle gevolgen van dien voor de uitbetaling. Deze problemen met het systeem zijn volgens de ombudsman overigens tot op de dag van vandaag niet opgelost.

Debat

De SP wil een debat met staatssecretaris Martin van Rijn (Volksgezondheid) over het rapport van de Ombudsman. ''De reconstructie van de ombudsman is onthutsend'', aldus Renske Leijten van de SP.

Haar collega Linda Voortman van GroenLinks is wel tevreden dat Van Rijn de aanbevelingen van de Ombudsman overneemt. ''Van Rijn moet de mensen voorop gaan stellen en niet systemen.''