Minister Peijs wist al in 2004 dat NS-plan HSL onhaalbaar was

Voor oud-minister Karla Peijs (Verkeer en Waterstaat) was al in 2004 duidelijk dat HSL-uitbater HSA, een dochter van NS, failliet zou gaan.

Dat blijkt donderdag uit het verhoor met Peijs door de enquêtecommissie Fyra.

Adviesbureau McKinsey becijferde dat er een gapend gat zat tussen het plan van de NS en de werkelijke cijfers. In het meest positieve scenario zou er 200 miljoen euro verlies worden geleden.

Volgens de oud-minister was daarmee duidelijk dat HSA failliet zou gaan "als de NS niet zou bijspringen". 

Video: 'Overheid beloofde HSA te redden'

Hoog bod

Bij HSA ontstonden problemen doordat de NS in 2001 een absurd hoog bod had gedaan om de aanbesteding van de hogesnelheidslijn tussen Amsterdam en Brussel te kunnen winnen. Uiteindelijk werd de jaarlijkse vergoeding 148 miljoen euro per jaar.

Peijs verwijt het spoorbedrijf de cijfers te hebben opgeblazen. "Een kind kan zien dat de lijn dat nooit gaat opbrengen", stelt de oud-minister. "Waarom ga je nou als staatsbedrijf de staat bedonderen?"

Video: ''Bod NS was onmogelijkheid''

Regels van het spel

Direct hierna probeerde de NS de jaarlijkse bijdrage naar beneden te lobbyen. Het kabinet wilde hier echter niets van weten. "Je zit vast aan de regels van het spel", aldus Peijs. Volgens haar zou heronderhandelen betekenen dat andere bieders een claim zouden indienen.

Toen de problemen groter werden vroeg de NS om hulp, maar het bedrijf wilde geen inzicht geven in de cijfers. Tot verbijstering van Peijs. "De onderbouwing was in geen velden of wegen te bekennen", stelt ze.

"Zij dachten: we hebben een rijke moeder (de Staat, red). Maar HSA had ook een rijke moeder, namelijk de NS." Uiteindelijk kreeg McKinsey inzicht in een deel van de cijfers.

Later op de dag stelde oud-NS-directeur Bert Meerstadt dat het ministerie alle gegevens via een onafhankelijke derde kon krijgen, maar dat daar door het ministerie niet om is gevraagd.

Volgens Peijs is de NS met het onrealistisch hoge bod "in het eigen zwaard gevallen" en is dat mede de reden dat er gekozen is voor de goedkope, maar onervaren treinbouwer AnsaldoBreda.

Jaren later, in 2011, werd HSA daadwerkelijk gered. Niet door de NS, maar door minister Melanie Schultz (Infrastructuur).

ERTMS

Een belangrijke oorzaak van de vertraging van de oplevering van de hogesnelheidslijn was de problematische ontwikkeling van het nieuwe Europese veiligheidssysteem ERTMS.

Peijs zei niet te weten van deze problemen, maar erkent wel dat haar ministerie daar verantwoordelijk voor was. Ze sprak van "autistische afdelingen" op haar ministerie die hier geen oog voor hadden. Toen de problemen op tafel kwamen sprak collegaminister Gerrit Zalm (Financiën) van "amateurisme" op het ministerie van Peijs.

Ze is het er overigens niet mee eens dat de NS de problemen met ERTMS aanhaalt om de vertraging van de bouw van de treinen te verklaren. "De trein wordt niet om het kastje gebouwd, het kastje gaat in de trein", aldus Peijs.

Lees meer over:
Tip de redactie