Zalm vond NS tijdens HSL-aanbesteding 'wereldvreemd'

Oud-minister van Financiën Gerrit Zalm heeft geen goed woord over voor de houding van de NS ten tijde van de aanbesteding van de hogesnelheidslijn (HSL).

Dat zegt hij donderdag tegenover de enquêtecommissie Fyra.

De NS kreeg eind jaren negentig de kans om de HSL Zuid onderhands te krijgen, maar kwam met een bod dat totaal niet voldeed. "Het was alsof je een offerte vroeg voor het schilderen van de buitenkant van je huis, maar dan een offerte krijgt waarbij ook de keuken wordt verbouwd en de binnenkant wordt geschilderd", aldus Zalm.

Volgens hem regeerde de NS vanuit "een ivoren toren in Utrecht". Zalm noemde het spoorbedrijf tijdens het verhoor "wereldvreemd, althans de Haagse wereld vreemd".

"Ze toonden onervarenheid met hoe dit soort besluitvorming in de Haagse politiek gaat", aldus Zalm, die erkende dat de verhoudingen tussen overheid en de NS ernstig verstoord raakten.

Video: Oud-minister Zalm voor enquetecommissie

Oranjecombinatie

De oud-minister liet tegenover de commissie weten dat er in het kabinet rond 2000 maandenlang werd gesproken over een tweede optie om de HSL onderhands aan NS, KLM en Schiphol (de Oranjecombinatie) te gunnen. 

Zalm was hier fel op tegen. Volgens hem was toen al besloten dat er openbaar zou worden aanbesteed. Bovendien zag hij een nieuwe kans voor NS als "een beloning voor slecht gedrag".

Toenmalig minister Tineke Netelenbos (Verkeer en Waterstaat) was wel voorstander van de onderhandse gunning aan de Oranjecombinatie en lobbyde in het kabinet om dit toch mogelijk te maken. Zalm noemde dit "onverstandig en bestuurlijk moeilijk te rechtvaardigen".

Premier Wim Kok hakte uiteindelijk de knoop door om openbaar aan te besteden. Netelenbos verschijnt donderdagmiddag voor de enquêtecommissie.

Idiote exercitie

Zalm liet tijdens het verhoor duidelijk weten nog steeds voorstander te zijn van de openbare aanbesteding. Woensdag noemde oud-president-commissaris van de NS Jan Timmer dit nog een "idiote exercitie". 

"Als je je huis wil laten schilderen laat je geen offerte opstellen van iemand die al weet dat hij de opdracht krijgt", aldus Zalm.

De oud-minister erkende niet te willen ingrijpen toen later bleek dat HSA, het bedrijf van NS en KLM achter de HSL, in financiële problemen dreigde te komen en wilde heronderhandelen over de hoge vergoeding die NS moest betalen om over de lijn te mogen rijden.

"We hebben gezegd: moet je eens horen, je kan wel met allerlei berekeningen komen, maar zorg eerst maar eens dat die treinen gaan rijden", aldus Zalm.

Ministerie

Hij spaarde ook het ministerie van Verkeer en Waterstaat niet tijdens het verhoor. Toen in 2006 bleek dat de aanleg van de HSL-lijn ernstig zou worden vertraagd, onder andere door een ingewikkeld modern veiligheidssysteem, was hij des duivels: "Wat een schandelijk amateurisme. Hoe kan dit nu weer?", schreef hij in een notitie.

De vertraging was op dat moment niet meer te keren en Zalm drong er daarom op aan dat de projectorganisatie bij het ministerie werd verbeterd.

Lees meer over:
Tip de redactie