Het voorstel van de PvdA en D66 om het wapenexportbeleid in de EU te harmoniseren is "goed bedoeld, maar lijkt weinig zinvol".

Dat zei de VVD-Kamerlid Fred Teeven maandag tijdens een hoorzitting de Tweede Kamer waar verschillende experts hun licht lieten schijnen op de initiatiefnota van Kamerleden Sjoerd Sjoerdsma (D66) en Michiel Servaes (PvdA).

De twee Kamerleden willen het Europese wapenexportbeleid harmoniseren. 

Nu is het zo dat wanneer de ene EU-lidstaat geen wapens wil leveren aan een bepaald land, bijvoorbeeld vanwege mensenrechtenschendingen, dat land gewoon bij een andere lidstaat kan aankloppen voor wapenleveranties.

Zo weigerde Nederland in 2012 Indonesië Leopard-tanks te verkopen wegens de risico’s van mensenrechtenschendingen. Duitsland schatte de risico's anders in en besloot Jakarta wel tanks te leveren. 

Gelijk speelveld

"Dat ondermijnt het Europees buitenlandbeleid", schrijven de D66'er en PvdA'er in hun initiatiefnota. "Het ondermijnt ook het gelijke speelveld waardoor sommige landen een oneigenlijk concurrentievoordeel of -nadeel genieten."

De opstellers van de nota willen dat er een onafhankelijke Europese wapenexportautoriteit komt die landen kan adviseren en kan beoordelen of wapenleveranties strijdig zijn met Europese afspraken.

Ook moeten landen wapenleveranties van andere lidstaten kunnen voorleggen aan de exportautoriteit om situaties als de Duitse levering van tanks aan Indonesië te voorkomen.

Daarnaast moeten overeenkomsten kunnen worden bevroren als een wapenembargo geldt voor het importerende land. 

'Sympathieke gedachte'

Genodigde Ko Colijn, directeur van het Instituut Clingendael, noemt het initiatief van D66 en PvdA "een sympathieke gedachte". Maar hij waarschuwt dat de Europese lidstaten zeer terughoudend zullen zijn het nationale wapenexportbeleid uit handen te geven.

"Landen gebruiken hun wapenexportbeleid als een onderdeel van hun buitenlandbeleid", aldus Colijn. Bijvoorbeeld om een regime te steunen of juist tegen te werken. Op die manier proberen de landen via de wapenleveranties het buitenlandbeleid vorm te geven. Deze landen zullen huiverig zijn dat recht zomaar op te geven, aldus Colijn.

Ook Wendela de Vries van Stop Wapenhandel wijst erop dat nationale overheden niet zomaar de autoriteit van een wapenexportautoriteit zullen accepteren.

Bovendien zal de Europese wapenscheidsrechter de rol van nationale parlementen uithollen. Ze is bang dat de discussie op nationaal niveau zal verdwijnen.

Duidelijkheid

Vanuit het bedrijfsleven is er steun voor het voorstel om het exportbeleid te harmoniseren. "Het Nederlands wapenexportbeleid is streng, dat is bekend op de markt en wordt tegen Nederlandse bedrijven gebruikt", zegt Bettina Tammes van radarsystemenfabrikant Thales.

Tammes schetst een situatie waarin het niet ongebruikelijk is dat Thales geen exportvergunning krijgt van de Nederlandse autoriteiten, terwijl andere Europese concurrenten dat wel krijgen van hun overheid. 

Sjoerdsma en Servaes gaven tijdens de hoorzitting aan de kritieken mee te nemen en de nota aan te scherpen waar dat kan.