Er lijkt onduidelijkheid te ontstaan over de kabinetsopvatting na uitlatingen van premier Mark Rutte (VVD) dat Nederlandse jihadisten beter in Irak of Syrië kunnen sneuvelen, dan dat ze terugkomen naar Nederland om hier mogelijk aanslagen te plegen. 

De ministers Lodewijk Asscher (Sociale Zaken), Jeroen Dijsselbloem (Financiën) en Bert Koenders (Buitenlandse Zaken) wezen het standpunt vrijdag af.

"Het was niet namens het kabinet", zei Asscher na afloop van de ministerraad. "Ik vind niet dat je als kabinet mensen kunt toewensen te sterven." Dijsselbloem: "Hij antwoordde als VVD-leider".

Premier Rutte zei tijdens zijn wekelijkse persconferentie de uitspraken als VVD-leider én premier gedaan te hebben. "De stelling vroeg om een opvatting, om een oordeel. Die geef ik in al mijn rollen, daar kun je geen onderscheid in maken. Dat zit diep in de persoon zelf." 

De wens van de premier is echter niet het kabinetsbeleid, benadrukt hij. Rutte vindt het dan ook niet raar dat de PvdA-ministers het met hem oneens zijn. Het gebeurt wel vaker dat de VVD en PvdA van opvatting verschillen, zei hij.

VVD-Minister Ivo Opstelten (Veiligheid en Justitie) zei de premier wel te steunen in zijn opvattingen. "Ja, we zijn het eens met wat de premier zei.'' Wie hij hier met 'we' bedoelde, zei Opstelten niet.

Kamerdebat

GroenLinks-leider Bram van Ojik wil een Kamerdebat over de kwestie omdat volgens hem de eenheid van kabinetsbeleid in het geding is nu de PvdA-ministers het overduidelijk niet eens zijn met Rutte. 

Volgens Van Ojik getuigen de uitspraken van Rutte ''van een schokkend gebrek aan vertrouwen in de Nederlandse rechtstaat''.

Rutte deed zijn uitlatingen donderdagavond in het RTL-verkiezingsdebat. De politiek leiders Alexander Pechtold (D66), Diederik Samsom (PvdA), Sybrand Buma (CDA) en Emile Roemer (SP) waren het niet met hem eens.

Afstand

Vrijdag namen ook verschillende PvdA-ministers afstand. Rutte zei tijdens het verkiezingsdebat als premier er alles aan te doen het land te beschermen, maar volgens Asscher deed hij dit als VVD-leider. "Als kabinet wil je dat mensen die misdaden begaan zich voor de rechter verantwoorden." 

Koenders zei vanuit de Letse hoofdstad Riga, waar hij is voor overleg met EU-collega's, dat hij op dit punt er anders over denkt dan de premier.

''Als mensen iets verkeerd doen, vind ik altijd het belangrijkste dat ze gewoon worden berecht en dan vervolgens de straf krijgen die ze verdienen'', aldus minister van Buitenlandse Zaken.

Volgens Asscher is het kabinetsbeleid erop gericht te voorkomen dat mensen radicaliseren, maar "als ze daar zijn en ze vallen ons aan, dan nemen ze het risico dat ze kunnen overlijden, hoe tragisch dat ook is". 

Wilders

PVV-leider Geert Wilders is het met Rutte eens.  ''Beter zij daar dood dan wij hier'', aldus Wilders. Maar hij plaatst wel kanttekeningen bij de uitspraak van Rutte. Volgens Wilders wil Rutte jihadisten tegenhouden om af te reizen.

''Ze mogen van hem Nederland niet verlaten om jihad te gaan voeren in het buitenland. En hij wil de grenzen openhouden zodat ze eventueel terug kunnen keren als ze het overleven daar en vervolgens Nederland onveilig maken. Zonder ze te laten gaan en nooit meer terug te laten komen, zijn de woorden van Rutte een beetje holle frasen'', aldus Wilders.