Had het kabinet de ramp met de MH17 kunnen voorkomen? Dat is de belangrijke politieke vraag die op tafel ligt en donderdag in de Tweede Kamer zal worden besproken.

De Tweede Kamer debatteert dan met het kabinet over de stand van zaken in het onderzoek naar de toedracht van de vliegramp waarbij 198 Nederlanders om het leven kwamen.

De partijen willen onder meer antwoord op de vraag of het kabinet wist dat het onveilig was voor Nederlandse luchtvaartmaatschappijen om over het oorlogsgebied in Oost-Oekraïne te vliegen.

Politieke verantwoordelijkheid

Nadat het kabinet daags na de ramp de buitenlandwoordvoerders van de Kamer had gevraagd terughoudend te zijn in het MH17-debat, lijken een een halfjaar later met name de Kamerleden Pieter Omtzigt (CDA) Sjoerd Sjoerdsma (D66) en Harry Van Bommel (SP) hun gereserveerdheid langzaam te laten varen. Ook de glans van het optreden van het kabinet de eerste dagen na de ramp is aan het vervagen.

"De vraag is welke informatie de Nederlandse regering had over de vliegveiligheid boven Oost-Oekraïne. Die vraag wordt door het kabinet niet beantwoord", zegt Omtzigt.

"De informatiepositie van het kabinet had tot een andere afweging kunnen leiden, maar ik ga nog niet zo ver dat dit tot een andere afweging had móeten leiden", aldus Van Bommel.

Voor Van Bommel is de belangrijkste vraag of het kabinet had moeten ingrijpen toen kort voor de ramp duidelijk werd dat er in het gebied wapens aanwezig waren die een vliegtuig op grote hoogte uit de lucht kunnen schieten.

De SP'er wil uitkomsten van de lopende onderzoeken afwachten, maar stelt wel dat ook de vraag over de politieke verantwoordelijkheid op tafel ligt.

Memo

Drie dagen voor de ramp werden in Kiev verschillende diplomaten bijgepraat over de oorlog in Oost-Oekraïne. Hier werd onder andere meegedeeld dat er diezelfde dag een Antonov van 6,2 kilometer hoogte uit de lucht was geschoten.

Het luchtruim werd gesloten tot 9,7 kilometer hoogte, maar de vraag is of het daarboven wel veilig was. 

De aanwezige diplomaat van Nederlandse zijde stuurde een verslag van de briefing naar het kabinet dat op verschillende departementen is verspreid.

CDA, D66 en SP willen weten wat er door het kabinet met die informatie is gedaan. Omtzigt wil daarom dat het kabinet die memo openbaar maakt. Maar dat kan niet, zegt premier Rutte.

Inzage geven indiplomatieke correspondentie zou het werk van diplomaten onmogelijk maken. Diplomatieke gesprekken moeten vertrouwelijk kunnen blijven. De strekking van de memo heeft het kabinet met de Kamer gedeeld en dat is voldoende, aldus de premier.

Vliegveiligheid

Sjoerdsma wil weten waarom het kabinet geen contact heeft opgenomen met de Nederlandse luchtvaartmaatschappijen toen er berichten verschenen dat er elf vliegtuigen en acht helikopters uit de lucht zouden zijn geschoten.

Hij is ervan geschrokken dat er zes maanden na de ramp nog niets veranderd is in het waarschuwingssysteem. Dat werd pijnlijk duidelijk toen staatssecretaris Wilma Mansveld (Infrastructuur) vorige week zei de luchtvaartmaatschappijen nog steeds niet te informeren over de vliegveiligheid in conflictgebieden. 

Wat haar ministerie over de veiligheid van het Oekraïense luchtruim wist, kan zij niet delen omdat die informatie deel uitmaakt van het onderzoek.

Onafhankelijk onderzoek

De Kamerleden beroepen zich op de plicht van het kabinet om informatie met hen te delen, maar zitten daarmee in een lastige spagaat.

De gehele Tweede Kamer heeft ermee ingestemd de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) het onafhankelijk onderzoek naar de toedracht van de ramp te laten verrichten en voor het strafrechtelijk is het Openbaar Ministerie verantwoordelijk gesteld.

Nederland heeft daarbij de coördinerende rol en alle informatie over ramp, zoals de satellietbeelden en de diplomatenmemo, worden doorgestuurd naar de OVV en het OM.

Het openbaar maken van die informatie kan de uitkomst van het onderzoek beïnvloeden omdat andere betrokken landen, zoals Rusland en Oekraïne, de Nederlandse regering ervan kan beschuldigen het onderzoek te sturen, zegt het kabinet.

Nieuw systeem

Omtzigt zegt de uitkomst onderzoek op generlei wijze te willen beïnvloeden en wijst erop dat de informatie die het kabinet over de vliegveiligheid boven oost-Oekraïne los staat van de onderzoeken van de OVV en het OM.

Bovendien pleit het kabinet op internationaal niveau voor een nieuw luchtvaartsysteem waarbij informatie over de vliegveiligheid internationaal wordt gedeeld.

Omtzigt: "Het kabinet wil wel een nieuw systeem, na aanleiding van de ramp met de MH17, maar wil niet de probleemanalyse delen die gemaakt is na de MH17."