De Tweede Kamer maakt zich zorgen over het systeem dat luchtvaartmaatschappijen moet waarschuwen over de veiligheid van het luchtruim in conflictgebieden.

VVD, PvdA, SP, CDA en D66 vinden dat het waarschuwingssysteem tekort schiet. 

Zij zullen donderdag bij het debat over de stand van het onderzoek naar de ramp met vlucht MH17 vragen stellen over de huidige stand van de vliegveiligheid in met name conflictgebieden. 

NOTAM

Op dit moment gaan de staten zelf over de veiligheidsinformatie van hun luchtruim. Zij sturen berichten uit, zogenoemde NOTAM's, waarin staat op welke hoogte het veilig is te vliegen binnen hun landsgrenzen.

Daarnaast maken vliegtuigmaatschappijen zelf een risicoafweging en zijn zij zelf verantwoordelijk voor de veiligheid van hun vluchten. Daarbij baseren zij zich op de NOTAM's, maar ook informatie van de veiligheidsdiensten.

Niet voldoende

Volgens VVD-Kamerlid Han ten Broeke is dat niet voldoende. In het huidige systeem is het 'onmogelijke mogelijk gebleken’, namelijk dat een toestel met driehonderd burgers uit de lucht is geschoten, aldus Ten Broeke.

Zo vlogen British Airways en Korean Air al voor de ramp met de MH17 niet over Oost-Oekraïne. Michiel Servaes (PvdA) wil van het kabinet weten welke informatie deze maatschappijen heeft doen besluiten niet meer over het gebied te vliegen.

"Dit toont aan dat het systeem blijkbaar niet waterdicht is." Hij wil weten wat het kabinet hiertegen gaat doen.

Staatsecretaris Wilma Mansveld (Infrastructuur) heeft al aangegeven dat wat haar betreft het systeem op de schop gaat. Zij deed maandag een voorstel op een conferentie van VN-luchtvaartorganisatie ICAO om een nieuw systeem op te zetten, waarbij alle informatie over gesloten luchtruimen en risicogebieden bij elkaar komt. 

Rusland blokkeert het opzetten van een dergelijke website. 

Diplomatenmemo

Ook het CDA en D66 eisen opheldering, maar zijn kritischer op de rol van het kabinet. Pieter Omtzigt (CDA) wil weten wie er verantwoordelijk is voor het inlichten van de luchtvaartmaatschappijen en of de ramp met de MH17 voorkomen had kunnen worden.

Drie dagen voor de ramp werden in Kiev op het ministerie van Buitenlandse Zaken verschillende diplomaten bijgepraat over de oorlog in het oosten. 

De aanwezige Nederlandse diplomaat stuurde een verslag van de briefing naar het kabinet dat op verschillende departementen, waaronder Defensie, verspreid is. 

Daarin stond dat de pro-Russische separatisten een Antonov van 6,2 kilometer hoogte uit de lucht hadden geschoten waarna de Oekraïense autoriteiten het luchtruim beneden de 9,7 kilometer sloten. De MH17 vloog boven de door Oekraïne veilig bevonden tien kilometer-grens.

Overleg

Volgens D66’er Sjoerd Sjoerdsma had deze informatie, in combinatie met de berichten dat er meerdere toestellen uit de lucht zouden zijn geschoten, de alarmbellen moeten doen afgaan bij het kabinet. "Dit zou voldoende aanleiding moeten zijn geweest om in overleg te treden met de Nederlandse luchtvaartmaatschappijen."

Het kabinet schrijft dinsdag in antwoord op Kamervragen dat dat overleg niet heeft plaatsgevonden. Het verwijst in de brief naar de verantwoordelijkheid van de Oekraïense autoriteiten die het luchtruim boven 9,7 kilometer hadden vrijgegeven.

Onbegrijpelijk, wat Sjoerdsma betreft. "We hebben het hier over conflictgebieden. Als Assad [president van Syrië red.] zegt dat het veilig is om over Syrië te vliegen, geloven we hem ook niet." Volgens Sjoerdsma heeft Nederland hier ook een eigen verantwoordelijkheid. 

Eigen afweging

Volgens Harry van Bommel (SP) had het kabinet, gezien de omstandigheden, ook zelf een afweging kunnen maken. "In andere landen is besloten daar niet te gaan vliegen, dat besluit had hier ook genomen kunnen worden. Die 9,7 kilometer-grens wordt heilig verklaard. Maar het is onzin om te veronderstellen dat die raket ophoudt bij zes kilometer."

Het kabinet schrijft dinsdag dat het niet de taak is van de inlichtingendiensten wereldwijd onderzoek te doen naar de dreiging tegen de burgerluchtvaart. Alleen bij concreet gevaar, grijpen de diensten in. 

Van Bommel snapt dat niet. "Het ministerie van Buitenlandse Zaken kan perfect aangeven in welke wijk in een conflictgebied je niet kan komen, maar voor de luchtvaart wordt er niks gedeeld. Luchtvaartmaatschappijen kun je niet verwijten dat ze niet weten dat zo'n raket wel tot boven tien kilometer kan komen."

Ook volgens Omtzigt is het wel degelijk de taak van de veiligheidsdiensten om de mondiale vliegveiligheid te monitoren. "Waarom hebben we die diensten anders?"

De CDA’ er wil niet met de beschuldigende vinger naar het kabinet wijzen. "Zij hebben het vliegtuig niet neergehaald. Dat hebben de schuldigen gedaan. Maar ik wil weten waarom de MH17 vloog waar het vloog. Daar mag het kabinet iets meer openheid over geven."

VVD' er Ten Broeke snapt de wens van sommige Kamerleden om meer informatie te krijgen. "Als parlementarier voel ik dat ook, maar meer transparantie kan het onafhankelijk onderzoek naar de toedracht van de ramp in de weg zitten."

Dossier MH17 | Chronologie van de vliegramp