Topberaad in kabinet na afwijzen inperking vrije artsenkeuze

De Eerste Kamer heeft dinsdag onverwacht een streep gezet door het voorstel van minister Edith Schippers (Volksgezondheid) om de vrije artsenkeuze in te perken.

Drie PvdA-senatoren konden niet instemmen met het plan om zorgverzekeraars een polis te laten aanbieden waarin zij alleen behandelingen vergoeden door specialisten met wie ze een contract hebben.

Daarmee keerde een meerderheid (38 stemmen tegen, 33 voor) in de Eerste Kamer zich tegen het Schippers' plannen en dat is verrassend. Eerder dit jaar verzekerde Schippers zich van de steun van de coalitiepartijen D66, ChristenUnie en SGP. 

Deze partijen gingen akkoord nadat op hun verzoek de bezuinigingen op de langdurige zorg voor ouderen en gehandicapten met ruim 300 miljoen euro waren verzacht. De combinatie VVD, PvdA, D66, ChristenUnie en SGP zou in de Eerste Kamer goed moeten zijn voor 38 van de 75 zetels, een nipte meerderheid.

Het sneuvelen van het wetsvoorstel heeft niet direct gevolgen voor de begroting van volgend jaar, maar wel voor die van 2016. Het plan zou op termijn een besparing van 1 miljard euro moeten opleveren.

Topberaad

Schippers noemde de onverwachte stemmingsuitslag "een heel grote teleurstelling". "De grote vraag is nu wat ons nu te doen staat," aldus Schippers die nog eens benadrukte dat er harde afspraken waren gemaakt met de zorgsector, de coalitie en de drie constructive oppositiepartijen. Direct na de stemming vertrok de VVD-bewindsvrouw naar premier Mark Rutte voor topberaad.  

Ook PvdA-leider Diederik Samsom en VVD-fractievoorzitter van de Tweede Kamer Halbe Zijlstra sloten zich aan bij het overleg waar ook minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken aanwezig was.

Volgens Zijlstra is het "duidelijk dat er een probleem is". "We gaan kijken hoe we dat gaan oplossen."

Samsom zei dat er geen sprake is van woordbreuk in de Eerste Kamer-fractie van zijn partij. "De Eerste Kamer maakt altijd haar eigen afweging. We gaan nu kijken hoe we dit probleem gaan oplossen."

Apart overleg

Rutte, Schippers en Zijlstra overleggen op dit moment nog in het Torentje. Ook VVD-partijvoorzitter Henry Keizer en vice-fractievoorzitter Tamara van Ark hebben zich bij het VVD-beraad gevoegd. Schippers 

De PvdA-top vergaderde in eerste instantie apart. De sociaaldemocraten, onder wie Samsom en Asscher, overlegden op het ministerie van Sociale Zaken. Later vertokken Samsom en Asscher weer naar Algemene Zaken. "We werken rustig aan een oplossing", aldus Samsom. 

Aan welke oplossing de politieke top van VVD en PvdA denken, is nog niet duidellijk.  Ook D66, ChristenUnie en SGP zijn aangeschoven bij het overleg. SGP-leider Kees van der Staaij: "Ik ben niet in de modus om knopen door te hakken, maar we kijken wel naar het probleem en hoe we dat kunnen oplossen." 

D66, ChristenUnie en SGP sloten in april met Schippers en de regeringspartijen VVD en PvdA een akkoord over de zorgplannen van Schippers.

Bekijk reacties van Samsom en Zijlstra: 

Dwarse senatoren

De dwarsliggende PvdA-senatoren moesten eerder op de middag door Schippers en Asscher, evenals staatssecretaris Martin van Rijn (Volksgezondheid) overtuigd worden van de plannen.

Alledrie de senatoren, Adri Duivesteijn, Marijke Linthorst en Guusje ter Horst, staan overigens niet op de PvdA-kandidatenlijst van de Eerste Kamer en keren na de Provinciale Statenverkiezingen in maart 2015 niet terug in de senaat.

Ter Horst zegt om inhoudelijke redenen tegen de wet te hebben gestemd. Volgens haar is de positie van de zorgverzekeraars al heel stevig en heeft die geen extra versterking nodig.

Ze benadrukte dat ze in de Senaat zit om wetsvoorstellen op inhoudelijke gronden te beoordelen, met je eigen geweten. "Een senator die tegen het eigen geweten instemt om politieke druk, is geen knip voor de neus waard", zei ze.

Praten

De hele PvdA-fractie in de Eerste Kamer, waaronder de drie tegenstemmers, bleek later wel bereid om met Schippers te praten om tot een oplossing te komen over het gesneuvelde zorgplan. Dat heeft fractievoorzitter Marleen Barth dinsdagavond gezegd.

Volgens haar heeft de fractie er vertrouwen in dat het moet kunnen lukken om de kwestie op te lossen. De sociaaldemocraten zijn volgens Barth "onder de indruk" van de manier waarop Schippers vorige week het debat over het zorgplan heeft gevoerd en haar "betrokkenheid en solidariteit". Op basis daarvan is de PvdA-fractie ervan overtuigd dat het mogelijk moet zijn om tot een oplossing te komen.

Wanneer een eventueel gesprek plaatsvindt, is nog niet bekend. Dat zal niet meer dinsdagavond of in de nacht van woensdag gebeuren, aldus Barth.

Opheldering

De Tweede Kamer heeft inmiddels om opheldering gevraagd. Onder leiding van SP'er Renske Leijten wil de Kamer zo snel mogelijk een brief met daarin de gevolgen van het sneuvelen van de wet. Het liefst vandaag om 22.00u, uiterlijk morgenochtend. 

Zo is er onduidelijkheid over het persoonsgebonden budget dat in de gesneuvelde wet geregeld zou worden. D66, een van de partijen die Schippers' wet steunde noemt de onduidelijkheid rond het persoonlijk zorgbudget "onverteerbaar". 

D66-leider Pechtold voorspelt ook dat de zorgpolissen nu extra gaan stijgen. Hij vertrouwt erop dat het kabinet snel met een oplossing komt.

Vrije artsenkeuze

Met de nieuwe zorgpolis wil het kabinet de kwaliteit van de zorg verbeteren en tegelijk goedkoper maken. Verzekerden sluiten een restitutiepolis of naturapolis af bij de zorgverzekeraar.

Bij de restitutiepolis kan de verzekerde zelf kiezen naar welke zorgaanbieder (ziekenhuis of arts) hij gaat voor de behandeling. Bij de naturapolis is de verzekerde aangewezen op de zorgverzekeraar die de zorg bij bepaalde artsen en ziekenhuizen heeft ingekocht en kan de verzekerde niet zelf bepalen welke arts hij kiest.

Het idee is dat ziekenhuizen en artsen zich kunnen specialiseren in bijvoorbeeld de behandeling van borstkanker of heupoperaties. Dat zou ertoe moeten leiden dat de kosten voor de zorg, en dus de premie, zouden dalen.

Tegenstanders van de inperking van de vrije artsenkeuze vrezen dat er teveel macht naar de grote zorgverzekeraars gaat die gaan bepalen welke ziekenhuizen en welke artsen patiënten krijgen toegewezen.

Ook zou er een tweedeling in verzekerden ontstaan, namelijk tussen zij die een duurdere restitutiepolis kunnen betalen, en dus de vrije artsenkeuze behouden, en zij die een naturapolis moeten afsluiten en dus zijn aangewezen op de contracten van de zorgverzekeraars en niet hun eigen arts kunnen kiezen.

Een polis met vrije artsenkeuze blijft in het plan overigens bestaan, maar die zijn duurder. Van een tweedeling zou volgens het kabinet geen sprake kunnen zijn, omdat via de zorgtoeslag de lage inkomens gecompenseerd zouden worden.

Lees meer over:
Tip de redactie