Minister Jeanine Hennis-Plasschaert (Defensie) zal dinsdagavond door de Tweede Kamer aan de tand worden gevoeld over de voortgang in de onderzoeken naar het gebruik van giftige chroomverf bij Defensie. NU.nl zet op een rij wat u over deze kwestie moet weten.

Wat is er aan de hand?

Na onthullingen in diverse media is gebleken dat in de jaren 80 en 90 in werkplaatsen van Defensie personeel gewerkt heeft met chroomhoudend verf.

De stof chroom-6, die in de verf en lak zit, is kankerverwekkend. Honderden (oud-)defensiemedewerkers hebben zich bij het ministerie gemeld met ernstige gezondheidsklachten.

Wat is Chroom-6?

Chroom-6 is een zeer giftige, zelfs kankerverwekkende stof die bovendien zeer slecht voor het milieu is. Defensie gebruikt de stof in de chroomhoudende verf en lak die straaljagers en tanks tegen roest moet beschermen. Bij het spuiten van de verf en schuurwerkzaamheden aan de gevechtsvliegtuigen en tanks, komt de giftige stof vrij.

Wanneer het personeel hier niet goed tegen beschermd is, kan het onder meer allergische reacties veroorzaken. Bij inademing kan het ook leiden tot neusbloedingen, huiduitslag, maagzweren en zelfs lever- en nierschade of longkanker.

Waarom werkt(e) Defensie met de kankerverwekkende verf?

Waar Chroom-6 dus een zeer giftige stof voor mensen is, is de verf buitengewoon effectief in het weren van roest op de straaljagers.

De stof is zelfs zo goed, dat wanneer Defensie zou overstappen op alternatieven dat grote veiligheidsrisico's voor de piloten zou opleveren en de operationele inzetbaarheid van de straaljagers zou beperken.

De landmacht schafte het gebruik van de verf in 1998 weliswaar af, maar de vliegbasis Leeuwarden gebruikt Chroom-6 nog steeds. Wel treft Defensie nu wel de nodige voorzorgsmaatregelen om het personeel te beschermen tegen de gifverf.

Hoeveel (oud-)medewerkers zijn slachtoffer?

Volgens de laatste Kamerbrief van minister Hennis, hebben inmiddels bijna negenhonderd (oud-)medewerkers, die met de giftige verf hebben gewerkt, zich gemeld bij het ministerie van Defensie. Het valt niet uit te sluiten dat dat aantal zal stijgen.

Dat zij zich nu pas met gezondheidsklachten melden komt doordat de ontwikkeling van de ziektes, als bijvoorbeeld kanker, pas in een veel later stadium zichtbaar worden.

Hennis heeft eerder aangegeven dat nog maar bewezen moet worden dat de gezondheidsklachten het directe resultaat zijn van de werkzaamheden voor Defensie.

Hoe lang is weet Defensie van de ernstige gezondheidsklachten die kleven aan het gebruik van de chroomverf?

Tot nu toe heeft Hennis "geen aanwijzingen dat de gezondheidsklachten zijn veroorzaakt door blootstelling aan de gevaarlijke stoffen boven de wettelijke waarden".

Maar onlangs meldde de NOS op basis van interne documenten dat het ministerie van Defensie al in 1987 op de hoogte was van de slechte bescherming van het personeel tegen de gifverf. Uit diezelfde documenten blijkt dat de Arbeidsinspectie in datzelfde jaar een onderzoek aankondigde naar chromaathoudende stoffen op vliegbasis Twenthe.

In 1993 concludeert de inspectie dat op de vliegbasis Twente nog steeds "verboden handelingen" worden verricht. Personeel zou nog steeds niet goed beschermd worden tegen de gifverf. Het ministerie zou op de hoogte zijn van geweest van de kwestie. In 1994 stelt de inspectie een proces-verbaal op waarin melding wordt gemaakt van "strafbare feiten". Een jurist van het ministerie zou hiervan op de hoogte zijn gesteld.

De legerleiding lijkt de gezondheidsrisico voor het personeel echter te hebben ingecalculeerd en voor lief te hebben genomen dat een aantal medewerkers werd blootgesteld aan de chroomverf. De commandant van de vliegbasis zei in 1995 dat "het aantal werknemers dat wordt blootgesteld aan kankerverwekkende stoffen niet groter mag zijn dan strikt noodzakelijk".

Wat doet Hennis?

Minister Hennis gaat niet in op de ene na de andere onthulling die erop wijst dat Defensie wel degelijk op de hoogte was van de gezondheidsrisico’s van het werken met Chroom-6.

Zij heeft het RIVM en de GGD opdracht gegeven de kwestie te onderzoeken. Uiteindelijk wil Defensie alle documenten die betrekkining hebben op de kwestie op het internet openbaar maken. Eind oktober werd de eerste aanzet gedaan door vijfhonderd documenten op het net te zetten. Defensie wil 'zo transparant mogelijk zijn en het onderzoek ondersteunen’.

Dat onafhankelijke onderzoek zal één tot twee jaar in beslag nemen, is de verwachting. In die tussentijd zal Hennis zich naar alle waarschijnlijkheid onthouden van inhoudelijk commentaar over de onthullingen gedaan in de media met een verwijzing naar dat de zaak onderzocht wordt.

Wat is de kritiek?

Partijen in de Tweede Kamer vinden één tot twee jaar wel erg lang voor het onderzoek. Zij eisen van de minister dat zij in de tussentijd een oplossing vindt voor alle (oud-)defensiemedewerkers die nu met gezondheidsproblemen zitten.

De oppositiepartijen willen dat het onderzoek wordt versneld. Het CDA vindt dat Hennis zich achter het onderzoek verschuilt en op die manier niet hoeft te reageren op de onthullingen in de media.

De SP vindt dat het onderzoek naar de gezondheidsklachten en naar de verantwoordelijkheid van het ministerie losgekoppeld moeten worden. Op die manier kan snel duidelijkheid worden verschaft over de rol van de defensietop in de continuering van het gebruik van de giftige verf.

Daarnaast was er ferme kritiek op de benoeming van oud-luchtmachtcommandant Freek Groen die het Chroom-6 onderzoek in goede banen moest leiden.

De slager die zijn eigen vlees keurt, vond de oppositie. Groen was in de jaren 90 op de vliegbasis Twente namelijk verantwoordelijk voor de spuiterij waar de verf werd gebruikt.

Woensdag besloot Groen zich terug te trekken als onderzoeksleider na "aanhoudende aantijgingen" naar zijn persoon.