Minister Jeanine Hennis-Plasschaert van Defensie moet meer openheid bieden over haar aanpak van het ICT-fiasco bij haar ministerie. Dat zeiden oppositiepartijen CDA, SP en D66 voorafgaand aan het debat tegenover NU.nl. 

Woensdag debatteerde de Tweede Kamer met minister Hennis over de stand van zaken bij de aanpak van het ICT-debacle bij Defensie.

Ook de PvdA eist meer openheid. Het is voor de Tweede Kamer moeilijk controleerbaar of de bewindsvrouw de problemen bij Defensie adequaat aanpakt. 

PvdA-Kamerlid Angelien Eijsink stoort zich aan het gebrek aan transparantie. Aanbevelingen uit een rapport over de staat van de ICT bij Defensie zijn niet openbaar. "Ik kan niet controleren of de aanbevelingen uit dat rapport worden opgevolgd".

CDA'er Raymond Knops: "Hennis verschuilt zich achter processen en onderzoeken", Is zij nog wel 'in control', wil de oppositie weten.

ICT-drama

In juli meldde de VVD-bewindsvrouw de Kamer dat de computerapparatuur en -systemen bij Defensie dusdanig waren verouderd dat het risico op uitval van de netwerken te groot bleek. Bijna alle wapensystemen zijn afhankelijk van de ICT en ook missies in het buitenland kunnen niet zonder.

De problemen waren zo groot dat er direct moest worden ingegrepen. Hennis ondernam actie en vier topambtenaren moesten het veld ruimen. Naast dat een visie op het ICT-beleid ontbreekt, worden zij er voor verantwoordelijk gehouden de verhoudingen op de afdelingen ernstig verstoord te hebben.

De oppositiepartijen D66, CDA, SP maar ook coalitiepartij PvdA eisten dat de minister de controle op haar departement moest terugpakken. Hennis beloofde daarop de Kamer voor 1 oktober op de hoogte te stellen van hoe zij de problemen zou aanpakken.

'Flutbriefing'

Vorige week tijdens een zogenoemde technische briefing waarin Defensie de voortgang van de aanpak presenteerde, kwam het niet verder dan de presentatie van vier nieuwe topambtenaren. 

Een "broddelwerkje", noemt SP-Kamerlid Jasper van Dijk het. "Het was een flutbriefing. Ik heb geen daadkrachtige aanpak gezien. Defensie heeft voor de problemen nog geen begin van een oplossing laten zien."

Ook Wassila Hachchi (D66) ergert zich aan de aanpak. "De minister is pleisters aan het plakken, maar een plan van aanpak en een visie ontbreekt. Is zij nog wel 'in control'?"

Ook regeringspartij PvdA is kritisch. Kamerlid Angelien Eijsink vraagt zich tijdens het overleg af of Defensie wel de benodigde capacipteit in huis heeft de problemen aan te pakken. Eijsink: "Zij vindt het belangrijk "druk op de ketel" te blijven houden, maar wil de minister wel de tijd gunnen. "Ze is halverwege."

Zelf distantieert Hennis zich van elke suggestie dat zij niet 'in control' is. Het ontbreken van een concreet plan van aanpak is volgens haar te wijten aan de dynamiek van de ontwikkelingen op het gebied van ICT. Dat maakt het lastig om op dit moment duidelijkheid te verschaffen.

Ook kan zij uit veiligheidsoverwegingen niet aan het verzoek van de PvdA voldoen om het rapport over de staat van de ICT openbaar te maken.

Automatisering

De veroudering van de computers en systemen is niet het enige ICT-probleem van Hennis. Al sinds 2005 probeert Defensie de logistieke processen en financiën van alle onderdelen binnen de krijgsmacht te automatiseren. 

Het project, genaamd SPEER, zou eigenlijk in 2009 moeten zijn afgerond, maar anno 2014 is het eind nog steeds niet in zicht. Ondertussen lopen de kosten alsmaar op.

De Algemene Rekenkamer becijferde dat het ministerie uitging van een kostenplaatje van 481 miljoen euro, maar inmiddels zijn de kosten opgelopen tot 900 miljoen.

De Kamer weet echter niet waarom de kosten zo hoog oplopen. "Ik kan als Kamerlid niet zien waar het geld naartoe gaat," zegt Knops.

'Erger dan JSF'

Knops ziet dat de problematiek met de ICT "misschien nog wel lastiger is dan het JSF-dossier". Bij de aanschafprocedure rond de Joint Strike Fighter kreeg de Kamer namelijk nog informatie via de Amerikanen door de kritische vragen van de Amerikaanse parlementsleden. 

"ICT is echt een probleem van de Nederlandse krijgsmacht", zegt de CDA'er. En daar zijn de Kamerleden afhankelijk van de informatie van het ministerie. Hij verwijt Hennis zich achter lopende onderzoeken en processen te verschuilen.

D66'er Hachchi wil daarom dat de minister elke euro die aan het project wordt uitgegeven verantwoordt. Zij wil duidelijk in kaart hebben gebracht hoeveel Defensie nog denkt te spenderen aan het oplossen van de problemen met bijvoorbeeld het SPEER-project. "Nu worden we iedere keer weer verrast met extra miljoenen."

Hennis kon niet garanderen dat de aanpak van de problemen binnen het begrote budget zullen blijven. Als er extra geld nodig is, zal de Kamer daarover geïnformeerd worden, aldus Hennis.

Chroom-6

De puinhoop bij de ICT is niet het enige hoofdpijndossier dat op het bureau van Hennis ligt. Naast de problemen met roestende helikopters en een langslepend cao-conflict, ligt Defensie ook onder vuur voor het gebruik van giftige verf op diverse werkplaatsen.

Mogelijk hebben honderden (oud-)defensiemedewerkers ernstige gezondheidsproblemen overgehouden aan het werken met de kankerverwekkende chroom-6 verf. Defensie zou al jaren op de hoogte zijn van de gezondheidsrisico’s die de verf met zich meebracht.

De drie oppositiepartijen zijn ook hier niet te spreken over de aanpak van Hennis. Zij heeft weliswaar een onderzoek ingesteld, maar de afronding van dat onderzoek laat een tot twee jaar op zich wachten. Ook de PvdA vindt twee jaar  "wel erg lang".

'Eigen vlees keuren'

Ook heeft de oppositie meer dan gefronste wenkbrauwen over de benoeming van de leider van de taskforce. Hennis stelde oud-luchtmachtcommandant Freek Groen aan om het chroom-6 onderzoek in goede banen te leiden.

De slager die zijn eigen vlees keurt, zegt de oppositie. Groen was in de jaren 90 op de vliegbasis Twente namelijk verantwoordelijk voor de spuiterij waar de verf werd gebruikt.

Knops denkt wel dat Hennis goede bedoelingen heeft, maar vindt dat het nu tijd is om resultaten te presenteren. Ook Van Dijk ziet 'goede wil', maar vraagt zich af of zij binnen haar organisatie genoeg autoriteit en gezag heeft.

Defensie stelt echter dat de taskforce geen onderzoek doet, maar het proces begeleidt. ''De onafhankelijkheid van het onderzoek is gewaarborgd door de inschakeling van het onafhankelijke onderzoeksinstituut RIVM en de GGD'', zegt het ministerie.

Hoewel de PvdA de zaak nauwlettend in de gaten houdt, kan Hennis wel blijven rekenen op de steun van de coalitiepartijen.

De VVD vindt dat Hennis achterstallig onderhoud pleegt en prijst de minister vanwege haar zichtbaarheid in de media op dit dossier, zo liet de partij maandag in een overleg weten. Volgens de SP zou Hennis zich juist moeten afvragen waarom zij zich zo vaak in de media moet verantwoorden.

De Kamer zou dinsdagavond 22.00 uur debatteren over de kwestie chroom-6, maar dat is uitgesteld omdat vanwege uitloop van andere debatten de vergadering te laat zou beginnen.