Nederland gaat militair meedoen aan de internationale strijd tegen de Islamitische Staat (IS) in Irak. Dat heeft het kabinet woensdag besloten in een extra ministerraad. 

Nederland zal zes F-16-gevechtsvliegtuigen inzetten die militaire acties kunnen uitvoeren in Irak. De vliegtuigen zullen op een nader te bepalen locatie buiten Irak worden opgesteld. Mogelijk wordt dit Jordanië, zo liet minister Jeanine Hennis (Defensie) weten tijdens een persconferentie.

De F-16's zullen worden ingezet om kampen, commandoposten en andere doelen van IS uit te schakelen met precisiewapens, aldus Hennis. Ook kunnen ze, als dat nodig is, Koerdische en Iraakse strijders op de grond te hulp schieten door luchtsteun te leveren.

De inzet is volgens de minister nooit zonder risico's. "We moeten rekening houden met luchtdoelsystemen die mogelijk ook in handen zijn van IS. Dan hebben we zelfbeschermingsmiddelen en tactieken om onszelf te beschermen", zei Hennis.

Nederland zal ook een bijdrage gaan leveren bij het trainen van het Iraakse leger en Koerdische strijdkrachten. In totaal worden 380 Nederlanders in Irak gestationeerd, waarvan 250 voor het beheer van de F-16's en 130 trainers. Ook zullen twee reservetoestellen worden meegeleverd om de inzet te kunnen borgen.

Samenwerken

Nederland wil bij de operatie graag samenwerken met andere landen die over hetzelfde type vliegtuig beschikken. Eerder op de avond werd bekend dat België ook F-16's zal sturen. Deze gaan opereren vanuit Jordanië. Onderzocht wordt nog of de Nederlandse vliegtuigen hier ook gestationeerd kunnen worden.

Door het sturen van de F-16's naar het Midden-Oosten moet een toegezegde bijdrage aan de NAVO Response Force worden opgeschort. De inzet van F-16's voor de bescherming van het Baltische luchtruim komt door de nieuwe missie niet in gevaar.

Trainen

Hennis stelde dat de Nederlandse bijdrage al over een week operationeel kan zijn. De eerste fase zal zes tot twaalf maanden duren, afhankelijk van het aantal deelnemende landen, zo schrijft het kabinet op basis van een inschatting van de Amerikanen.

"De snelle opmars van ISIS en daaraan gelieerde organisaties vormt een directe dreiging voor de regio en veroorzaakt instabiliteit aan de grenzen van Europa, met potentieel vergaande gevolgen voor onze eigen veiligheid", aldus het kabinet in de zogeheten Artikel 100-brief. De missie kost in de eerste fase 150 miljoen euro, zo liet Hennis weten.

In de Artikel 100-brief schrijft het kabinet verder dat de deelname aan de missie tegen IS in Irak "kan leiden tot een hogere terroristische dreiging tegen Nederland en een hoger risico van aanslagen in en tegen Nederland''. Deze toegenomen dreiging past echter nog binnen "de bandbreedte van het huidige dreigingsniveau". Dat staat momenteel op 'substantieel'.

Bekijk de verklaring van minister Hennis:

Syrië

In Syrië blijft de missie beperkt tot humanitaire en diplomatieke hulp, omdat voor militair optreden een volkenrechtelijk mandaat in de vorm van een VN-resolutie nodig is. Dit was een voorwaarde voor de PvdA. Bij Irak is dat niet nodig aangezien dat land zelf om militaire steun heeft gevraagd. 

Het kabinet schrijft "begrip" te hebben voor de Amerikaanse acties in Syrië, aangezien het bestrijden van IS in Irak kan leiden tot een versterking van IS in Syrië. Wel stelt het kabinet dat er op dit moment geen sprake is van "internationale overeenstemming over een afdoende volkenrechtelijk mandaat" voor ingrijpen in Syrië.

De Verenigde Staten beroepen zich op zelfverdediging als grond voor een volkenrechtelijk mandaat. Het kabinet schrijft echter dat het niet mogelijk is "met stelligheid te zeggen of er sprake is van zelfverdediging als volkenrechtelijk mandaat".

Offensief

Luchtmachten van diverse landen voerden de afgelopen dagen onder aanvoering van de Amerikanen al luchtaanvallen uit op IS. In Irak werkten de Amerikanen samen met de Iraakse en Franse luchtmacht.

In Syrië is in de nacht van maandag op dinsdag een door de Amerikanen geleid luchtoffensief gestart, waaraan onder meer ook Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten deelnemen. De Amerikanen vielen zelf ook doelen aan van de aan al-Qaeda gelieerde groepering Khorasan.

Premier Mark Rutte was niet aanwezig bij de extra ministerraad, omdat hij in New York is bij de Algemene Vergadering van de VN. Asscher leidde daarom het overleg.

Ook de ministers Frans Timmermans (Buitenlandse Zaken) en Lilianne Ploumen (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) zijn in New York.

Debat

De Tweede Kamer debatteert naar verwachting volgende week donderdag met het kabinet over de militaire bijdrage aan de strijd tegen IS in Irak. Mogelijk worden de Kamerleden maandag eerst bijgepraat door onder meer militairen over technische aspecten aan de missie.

De vaste Kamercommissie voor Buitenlandse Zaken neemt daarover donderdagochtend een besluit. Het merendeel van de partijen in de Tweede Kamer is positief over het besluit om militair in te grijpen.

De VVD noemt de Nederlandse bijdrage "van groot belang voor onze veiligheid en de stabiliteit in de regio. Wij zullen het kabinetsbesluit constructief behandelen en ons daar spoedig over uitspreken", aldus Tweede Kamerlid Han ten Broeke.

D66 noemt het "goed dat het kabinet kiest voor een robuuste bijdrage aan de strijd tegen IS". CDA-leider Sybrand Buma laat in een reactie daarentegen weten twijfels te hebben over het nut van een missie die zich alleen richt op Irak. "Ik denk niet dat het conflict zich in tweeën laat knippen door grenzen'', zei hij in De Wereld Draait Door.

Ongekende wreedheden

PVV-leider Geert Wilders noemt luchtsteun "prima", maar herhaalt dat hij binnenlandse terreurbestrijding belangrijker vindt. Daarbij gaat het volgens hem om het sluiten van de grenzen en het uitzetten van jihadisten.

SGP-fractievoorzitter Kees van der Staaij is tevreden. "Goed kabinetsbesluit. Ongekende wreedheden, vreselijk menselijk drama en dreiging voor veiligheid rechtvaardigen aanval op ISIS", schrijft hij op Twitter.

Harry van Bommel van de SP spreekt van "een onverstandig besluit. Een terroristische organisatie bestrijd je niet met luchtaanvallen. Die zit overal onder de bevolking." Daarnaast staat een militaire aanpak volgens Van Bommel een politieke oplossing in de weg.

Bekijk de verklaring van minister Asscher over de missie:

Waarom Nederland F16's naar Irak stuurt, maar niet naar Syrië

Vier dingen die u moet weten over IS | Islamitische Staat zonder bondgenoten l Dossier Irak