Het Nederlandse kabinet houdt deze week nog de 'adem in' of de tekst van de slotverklaring van de nucleaire top op 24 en 25 maart in Den Haag, wordt aangenomen door alle deelnemende landen.

Halverwege deze week zal dat duidelijk worden, zo laat de onderhandelaar namens Nederland, Piet de Klerk, weten aan NU.nl. "Er is nu een tekst die hopelijk akkoord is voor iedereen."

Het is gebruikelijk dat bij grote internationale toppen al vóór het houden van de daadwerkelijke top onderhandeld is over de tekst van de eindconclusie.

Maar nog niet alle deelnemende 53 landen aan de Nuclear Security Summit (NSS) zijn al akkoord met de slotverklaring.

"Het kan zijn dat we de dagen voor de top klaar zijn, maar het kan ook dat op het laatste moment toch nog weer een spaak in het wiel wordt gestoken", aldus De Klerk.

Openheid

De Klerk liep tijdens het onderhandelingsproces tegen een aantal moeilijkheden aan. Zo is Nederland, samen met een groep andere landen, voorstander van "een zekere mate" van internationale openheid over hoe een land met de beveiliging van nucleaire energie omgaat, terwijl andere landen vinden dat die openheid juist veiligheidsrisico's met zich mee brengt.

"Sommige landen, Rusland bijvoorbeeld, denken: iedere buitenlandse pottenkijker is er één teveel. Ze zien dat als een potentieel veiligheidsrisico", aldus De Klerk.

Zo kan elk land een team van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) uitnodigen om de wet- en regelgeving door te lichten, waarbij het team uiteindelijk met een advies komt om deze regelgeving te verbeteren. Het is niet verplicht om dit advies dan over te nemen. Niet alle landen vinden zo'n team in hun land echter gewenst, aldus De Klerk.

Spanning

"Soms stemmen landen als Rusland in met bepaalde vormen van transparantie. Maar dan komen ze toch weer met het voorstel om in het document dat dat regelt een zin te plaatsen als 'op vrijwillige basis' of 'mits daarmee geen geheimen worden vrijgegeven'. Dat is een voorbeeld van een spanning die er is."

De Klerk heeft daarnaast "gezonde meningsverschillen" gehad over een afspraak voor het verminderen van het gebruik van nucleair materiaal dat makkelijk misbruikt kan worden door eventuele criminelen.

"Een land als Denemarken, dat helemaal niets nucleairs heeft, zal al sneller met een verklaring daarover instemmen dan een land dat juist veel van dat soort materieel heeft."

De Klerk stelt dat er nu wel overeenstemming is over een aantal principes rond de verhouding tussen vraag en aanbod, waarbij geen overtollige voorraad nucleair materiaal door een land mag worden aangehouden.

"Het duurt dan nog wel een paar uur voordat je het erover eens bent hoe je dat dan precies formuleert. En zo zijn er nog tien tot twintig van dat soort discussiepunten, waarbij de onderhandelingen veel tijd kosten."

Verantwoordelijkheid

Nederland had een extra verantwoordelijkheid in dat onderhandelingsproces als land dat de top organiseert. De Klerk en zijn team hebben eerst een half jaar geïnventariseerd op welke punten er nog scherpere conclusies geformuleerd konden worden ten opzichte van de nucleaire top in Seoul in 2012.

"Dan begint het moeilijke gedeelte om dat er ook door te krijgen, want het was natuurlijk niet toevallig dat de conclusies van Seoul eindigden waar ze eindigden. Dat is waar het op drooggekookt was", aldus De Klerk.

Psychologie

"Het proces was heel leuk", vertelt De Klerk. "Er zijn allerlei psychologische factoren in zo'n onderhandelingsproces,  je leert elkaar kennen en elkaar inschatten. En je leert wanneer je nog even de duimschroeven moet aandraaien of wanneer dat juist niet kan. Het zijn allemaal gewiekste lui die daar aan tafel zitten."

De Nuclear Security Summit is een wereldtop die vanaf 2010 iedere twee jaar is georganiseerd en waar de leiders van 53 landen aan meedoen. De Amerikaanse president Barack Obama nam het initiatief voor de eerste top. Het doel is wereldwijde samenwerking op nucleair gebied bevorderen en de voorkoming van nucleair terrorisme.

Lees alles over de nucleaire top